Baza zadań z chemii

Znaleziono zadań: 1481Wyczyść wszystko
Moje postępy

Zadania 361–380 z 1481

Zadanie 8 · maj 2023

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Reakcja rozkładu chlorku bromu(I) przebiega w fazie gazowej zgodnie z równaniem:

2BrCl (g) ⇌ Br2 (g) + Cl2 (g)

Wartość stężeniowej stałej równowagi reakcji rozkładu chlorku bromu(I) w temperaturze

500 K jest równa 32.

Na podstawie: L. Jones, P. Atkins, Chemia ogólna, Warszawa 2009.

Reakcja syntezy chlorku bromu(I) przebiega w fazie gazowej zgodnie z równaniem:

Br2 (g) + Cl2 (g) ⇌ 2BrCl (g)

Oblicz wartość stężeniowej stałej równowagi reakcji syntezy chlorku bromu(I) w temperaturze 𝟓𝟎𝟎 𝐊.

Obliczenia:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zapisz wyrażenia na K dla obu kierunków.

Podpowiedź 2

Licznik pierwszego staje się mianownikiem drugiego.

Podpowiedź 3

Oblicz 1/32 = 0,03125.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 8 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.

Uwaga: Zdający nie musi przedstawić toku rozumowania, może napisać tylko wartość stałej.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne obliczenie i podanie wyniku jako wielkości niemianowanej.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Odwrócenie kierunku reakcji zamienia licznik i mianownik wyrażenia na stałą równowagi. Dla rozkładu K = [Br2][Cl2]/[BrCl]2 = 32, więc dla syntezy K = [BrCl]2/([Br2][Cl2]) = 1/32 = 0,03125.

Temperatura pozostaje 500 K i współczynniki nie są skalowane. Nie zmieniamy znaku liczby 32 ani nie mnożymy jej przez dwa; to odwrotność, a nie operacja na entalpii.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 8 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.

Uwaga: Zdający nie musi przedstawić toku rozumowania, może napisać tylko wartość stałej.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2023_05_glowny_08

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 9 · maj 2023

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

W wodnych roztworach słabych kwasów jednoprotonowych zachodzi dysocjacja. Dla danej

wartości stężenia molowego roztworu i w danej temperaturze ustala się stan równowagi

między cząsteczkami i jonami obecnymi w roztworze.

Na poniższym wykresie przedstawiono zależność stopnia dysocjacji (α) dwóch kwasów

jednoprotonowych HX i HQ od stężenia molowego roztworu w temperaturze 20 °C.

Zadanie 9 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 8.

Rozstrzygnij, na podstawie analizy danych zamieszczonych na wykresie, który kwas

(HX czy HQ) jest mocniejszy. Zaznacz jego wzór. Odpowiedź uzasadnij.

HX … HQ

Uzasadnienie: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Wybierz jedną wspólną wartość stężenia na osi poziomej.

Podpowiedź 2

Sprawdź, która krzywa daje wyższy stopień dysocjacji przy tym samym c.

Podpowiedź 3

Wskaż HX jako mocniejszy kwas, wyraźnie podając porównanie przy jednakowym stężeniu i temperaturze.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 9 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 10.

Uzasadnienie:

Dla danej wartości stężenia molowego roztworu dysocjacja kwasu HX zachodzi w większym

stopniu ALBO z większą wydajnością niż dysocjacja kwasu HQ.

Uwaga 1.: Odpowiedź: „Dysocjacja kwasu HX zachodzi w większym stopniu”, jest

niewystarczająca …

Uwaga 2.: Odpowiedź: „Kwas HX ma wyższy stopień dysocjacji niezależnie od stężenia

lub w zależności od stężenia”, jest nieprecyzyjna i niezgodna z przedstawionym wykresem.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawny wybór i zaznaczenie wzoru kwasu oraz poprawne uzasadnienie.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Porównujemy stopnie dysocjacji przy tej samej temperaturze i tym samym stężeniu początkowym obu kwasów. Na wykresie HX ma wtedy większy α, czyli większa część jego cząsteczek oddała proton.

Jest więc mocniejszy od HQ. Nie porównujemy dwóch dowolnie wybranych punktów o różnych stężeniach, ponieważ samo rozcieńczenie zwiększa α słabego kwasu. Warunek jednakowego stężenia jest konieczną częścią uzasadnienia.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 9 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 10.

Uzasadnienie:

Dla danej wartości stężenia molowego roztworu dysocjacja kwasu HX zachodzi w większym

stopniu ALBO z większą wydajnością niż dysocjacja kwasu HQ.

Uwaga 1.: Odpowiedź: „Dysocjacja kwasu HX zachodzi w większym stopniu”, jest

niewystarczająca …

Uwaga 2.: Odpowiedź: „Kwas HX ma wyższy stopień dysocjacji niezależnie od stężenia

lub w zależności od stężenia”, jest nieprecyzyjna i niezgodna z przedstawionym wykresem.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2023_05_glowny_09

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 10.1 · maj 2023

Formuła 2015rozszerzony3 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 10.

Sole można otrzymać m.in. w reakcjach:

1. soli kwasu I z kwasem II mocniejszym od kwasu I

2. wodorotlenku z tlenkiem kwasowym.

Uzupełnij schemat doświadczenia (s. 9), w którym można otrzymać:

– w kolbie rozpuszczalną w wodzie sól metodą 1.

– w probówce nierozpuszczalną sól metodą 2.

Wzory użytych odczynników wybierz spośród następujących:

• KOH (aq) • HCl (aq) • C6H5OH

• Ba(OH)2 (aq) • Na2CO3 (aq) • (NH4)3PO4 (aq)

Następnie napisz w formie jonowej równania reakcji, które zaszły w kolbie oraz w probówce podczas tego doświadczenia.

Schemat doświadczenia:

Aparatura z trzema pustymi polami na odczynniki: 1 — wkraplacz, 2 — kolba, 3 — probówka połączona z kolbą rurką.

Równanie reakcji zachodzącej w kolbie:

Równanie reakcji zachodzącej w probówce:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Dobierz w kolbie reagenty wytwarzające gazowy tlenek kwasowy.

Podpowiedź 2

Do strącenia węglanu potrzebny jest Ba2+, nie K+.

Podpowiedź 3

Wybierz HCl i Na2CO3 do kolby oraz Ba(OH)2 do probówki, a następnie zapisz oba równania jonowe.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Schemat doświadczenia:

1. HCl (aq) 2. Na2CO3 (aq) 3. Ba(OH)2 (aq)

ALBO

1. Na2CO3 (aq) 2. HCl (aq) 3. Ba(OH)2 (aq)

Odpowiedź CKE 10.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 11.Odpowiedź CKE 10.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 11.

Zasady oceniania

3 pkt – poprawne uzupełnienie schematu doświadczenia i poprawne napisanie we właściwej

formie dwóch równań reakcji.

2 pkt – poprawne uzupełnienie schematu doświadczenia i poprawne napisanie jednego

równania reakcji.

1 pkt – poprawne uzupełnienie schematu doświadczenia i błędne napisanie dwóch równań

reakcji albo brak równań reakcji.

ALBO

– poprawne uzupełnienie schematu doświadczenia w pozycjach 1. i 2. oraz poprawne

napisanie we właściwej formie równania reakcji zachodzącej w kolbie.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

HCl reaguje z Na2CO3 w kolbie do rozpuszczalnego NaCl oraz CO2 i wody. Gaz przepływa do Ba(OH)2, gdzie tworzy nierozpuszczalny BaCO3.

Równania jonowe: CO32− + 2H+ → CO2 + H2O oraz Ba2+ + 2OH− + CO2 → BaCO3 + H2O. Kolejność umieszczenia kwasu i węglanu w kolbie lub wkraplaczu można zamienić, ale w probówce musi być wodorotlenek baru. Nie wybieramy KOH, który dawałby rozpuszczalny węglan.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Schemat doświadczenia:

1. HCl (aq) 2. Na2CO3 (aq) 3. Ba(OH)2 (aq)

ALBO

1. Na2CO3 (aq) 2. HCl (aq) 3. Ba(OH)2 (aq)

Odpowiedź CKE 10.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 11.Odpowiedź CKE 10.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 11.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2023_05_glowny_10.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 10.2 · maj 2023

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 10.

Sole można otrzymać m.in. w reakcjach:

1. soli kwasu I z kwasem II mocniejszym od kwasu I

2. wodorotlenku z tlenkiem kwasowym.

Podczas opisanego doświadczenia dodano z wkraplacza do kolby stechiometryczną ilość

reagenta.

Spośród czynności, których nazwy podano poniżej, wybierz tę, którą należy wykonać w celu wyodrębnienia jonowego produktu reakcji z mieszaniny poreakcyjnej, powstałej w kolbie. Zaznacz jej nazwę.

odparowanie pod wyciągiem odwirowanie sączenie

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Wróć do produktu powstającego w kolbie, nie w probówce odbierającej gaz.

Podpowiedź 2

NaCl jest rozpuszczony, więc nie zatrzyma się na sączku.

Podpowiedź 3

Zaznacz odparowanie pod wyciągiem.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 10.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 11.

odwirowanie sączenie

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne wybór i zaznaczenie metody rozdziału.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Pytanie dotyczy produktu w kolbie, czyli rozpuszczonego NaCl, a nie osadu BaCO3 w probówce. Po użyciu stechiometrycznych ilości reagentów sól pozostaje w jednorodnym roztworze.

Usunięcie wody przez odparowanie pozwala ją wydzielić; odwirowanie i sączenie nie oddzielają jonów od rozpuszczalnika. Wybieramy odparowanie pod wyciągiem. W doświadczeniu z kilkoma naczyniami należy najpierw ustalić, którego z nich dotyczy polecenie.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 10.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 11.

odwirowanie sączenie

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2023_05_glowny_10.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 11 · maj 2023

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Spośród wymienionych par drobin wybierz i zaznacz wszystkie te, które nie tworzą sprzężonej pary Brønsteda kwas – zasada.

− OCO─COOH i O− OC─COO− H2SO4 i SO42−

Al(H2O)63+ i Al(H2O)5(OH)2+ HF2− i F2

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Sprawdź różnicę składu i ładunku każdej pary.

Podpowiedź 2

Odszczepienie jednego H+ obniża ładunek drobiny o jeden.

Podpowiedź 3

Wybierz H2SO4/SO42− oraz HF2−/F2 jako pary niesprzężone.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

H2SO4 i SO42−

HF2 − i F2

Zasady oceniania

1 pkt – poprawny wybór i zaznaczenie dwóch par drobin.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Sprzężona para Brønsteda różni się dokładnie jednym H+, bez wymiany elektronów lub zmiany pozostałego szkieletu. H2SO4 i SO42− różnią się dwoma protonami, więc nie są bezpośrednią parą sprzężoną.

HF2− i F2 także nie różnią się wyłącznie jednym protonem, co ujawnia bilans ładunku. Pozostałe wskazane pary odpowiadają odszczepieniu jednego H+. Zaznaczamy te dwie pary niespełniające definicji, zgodnie z przeczeniem w pytaniu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

H2SO4 i SO42−

HF2 − i F2

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2023_05_glowny_11

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 12.1 · maj 2023

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 12.

Przeprowadzono doświadczenie, w którym do dwóch probówek z wodnym roztworem

Na2SO3 dodano:

• do probówki 1. – kilka kropel roztworu fenoloftaleiny

• do probówki 2. – nadmiar stężonego HCl (aq).

Zawartość probówki 1., po dodaniu do niej roztworu fenoloftaleiny, zabarwiła się na kolor

czerwonoróżowy (malinowy).

Wpisz do schematu wzory odpowiednich drobin tak, aby powstało równanie procesu decydującego o odczynie roztworu w probówce 1. Zastosuj definicję kwasu i zasady

Brønsteda.

kwas 1

+

zasada 2

  

zasada 1

+

kwas 2

  
⇌
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Wskaż donor i akceptor jednego protonu.

Podpowiedź 2

Produktem przyjęcia jednego H+ przez SO32− jest HSO3−.

Podpowiedź 3

Uzupełnij H2O + SO32− ⇌ OH− + HSO3− z prawidłowym przypisaniem par sprzężonych.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

kwas 1

+

zasada 2

H2O

SO32−

zasada 1

+

kwas 2

OH−

HSO3−

⇌

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne napisanie równania procesu decydującego o odczynie roztworu.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Anion SO32− przyjmuje proton od wody, tworząc HSO3− i OH−. Równanie w kolejności schematu to H2O + SO32− ⇌ OH− + HSO3−.

Woda jest kwasem 1, OH− zasadą 1, siarczan(IV) zasadą 2, a HSO3− kwasem 2. Powstające OH− odpowiadają za malinową barwę fenoloftaleiny. Nie wpisujemy H2SO3 w miejsce produktu pierwszego przyjęcia protonu przez dianion.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

kwas 1

+

zasada 2

H2O

SO32−

zasada 1

+

kwas 2

OH−

HSO3−

⇌
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2023_05_glowny_12.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 12.2 · maj 2023

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 12.

Przeprowadzono doświadczenie, w którym do dwóch probówek z wodnym roztworem

Na2SO3 dodano:

• do probówki 1. – kilka kropel roztworu fenoloftaleiny

• do probówki 2. – nadmiar stężonego HCl (aq).

Napisz, co zaobserwowano podczas doświadczenia w probówce 2. po dodaniu odczynnika. Napisz w formie jonowej skróconej równanie reakcji, która była przyczyną zaobserwowanych zmian.

Obserwacje: …

Równanie reakcji: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Powiąż widoczne pęcherzyki z produktem rozkładu zakwaszonego siarczanu(IV).

Podpowiedź 2

Zsumuj przyjęcie dwóch protonów i powstawanie SO2.

Podpowiedź 3

Opisz bezbarwny gaz i zapisz SO32− + 2H+ → SO2 + H2O.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Obserwacje:

Wydziela się (bezbarwny) gaz.

ALBO

Widoczne są pęcherzyki gazu.

ALBO

U wylotu probówki wyczuwa się charakterystyczny zapach.

Równanie reakcji:

2H3O+ + SO32− → 3H2O + SO2

ALBO

2H+ + SO32− → H2O + SO2

ALBO

H3O+ + HSO3− → 2H2O + SO2

ALBO

H+ + HSO3− → H2O + SO2

Uwaga: Za równanie reakcji prowadzącej do powstania H2SO3 albo SO2 ∙ H2O zdający

otrzymuje 0 pkt.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawny opis objawów reakcji i poprawne napisanie we właściwej formie równania

reakcji.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Po zakwaszeniu siarczanu(IV) wydziela się bezbarwny gaz SO2, widoczny jako pęcherzyki. Równanie sumaryczne: SO32− + 2H+ → SO2 + H2O.

Obejmuje ono protonowanie i rozpad nietrwałego kwasu, dlatego wyjaśnia obserwację. Sam zapis prowadzący do H2SO3 nie pokazuje wydzielania gazu i nie spełnia polecenia. Jony Na+ i Cl− są obserwatorami, pomijanymi w równaniu skróconym.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Obserwacje:

Wydziela się (bezbarwny) gaz.

ALBO

Widoczne są pęcherzyki gazu.

ALBO

U wylotu probówki wyczuwa się charakterystyczny zapach.

Równanie reakcji:

2H3O+ + SO32− → 3H2O + SO2

ALBO

2H+ + SO32− → H2O + SO2

ALBO

H3O+ + HSO3− → 2H2O + SO2

ALBO

H+ + HSO3− → H2O + SO2

Uwaga: Za równanie reakcji prowadzącej do powstania H2SO3 albo SO2 ∙ H2O zdający

otrzymuje 0 pkt.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2023_05_glowny_12.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 13 · maj 2023

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

Badano reakcje mocnego kwasu HA i słabego kwasu HX z mocną zasadą. W tym celu

wykonano miareczkowanie wodnych roztworów tych kwasów za pomocą wodnego roztworu

wodorotlenku potasu – zgodnie z poniższym opisem.

Umieszczono w zlewce 20,0 cm3 roztworu wybranego kwasu o stężeniu 0,10 mol ∙ dm−3

i zmierzono pH tego roztworu. Następnie do zlewki z roztworem kwasu dodawano porcjami

wodny roztwór KOH o stężeniu 0,10 mol ∙ dm−3. Po dodaniu każdej porcji roztworu

wodorotlenku mierzono pH mieszaniny reakcyjnej. Punkt równoważnikowy (PR) został

osiągnięty po dodaniu takiej objętości roztworu KOH, w jakiej liczba moli zasady jest równa

liczbie moli kwasu. Uzyskane wyniki przedstawiono w formie wykresu zależności mierzonego

pH od objętości roztworu KOH – naniesione punkty połączono, w wyniku czego otrzymano

krzywą miareczkowania.

Poniżej przedstawiono krzywą miareczkowania wodnego roztworu jednego z tych kwasów

(HA albo HX) wodnym roztworem wodorotlenku potasu.

Zadanie 13 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 11.

Rozstrzygnij, czy przedstawiony wykres ilustruje wyniki miareczkowania wodnego roztworu słabego kwasu HX wodnym roztworem KOH w opisanym doświadczeniu.

Odpowiedź uzasadnij – przytocz dwa różne argumenty.

Rozstrzygnięcie: …

Uzasadnienie:

1 …

2 …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Odczytaj pH przed dodaniem zasady i w punkcie równoważnikowym.

Podpowiedź 2

Dla słabego kwasu o tym stężeniu oczekiwalibyśmy początkowego pH > 1 i końcowego pH > 7.

Podpowiedź 3

Odpowiedz NIE, podając osobno początkowe pH = 1 oraz pH = 7 w punkcie równoważnikowym.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Rozstrzygnięcie: nie

Przykładowe uzasadnienia:

Argument odwołujący się do początkowej wartości pH:

• Wyjściowy roztwór słabego kwasu HX (przed dodaniem do niego pierwszej kropli

wodnego roztworu KOH) powinien mieć pH > 1,0 ALBO pH ≠1.

• Roztwór kwasu o stężeniu 0,10 mol ∙ dm−3 ma pH = 1,0.

ORAZ

Argument odwołujący się do wartości pH w punkcie równoważnikowym:

• Po dodaniu 20,00 cm3 wodnego roztworu KOH otrzymano roztwór o pH = 7,0.

• Przy równych objętościach roztworu kwasu i zasady (o jednakowych stężeniach)

pH = 7,0.

• Gdyby miareczkowano słaby kwas, punkt równoważnikowy powinien znajdować się przy

pH roztworu innym/wyższym niż 7.

• W punkcie równoważnikowym pH otrzymanego roztworu jest równe 7, co oznacza, że

powstała sól mocnego kwasu i mocnej zasady.

Odpowiedź CKE 13 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 14.

Uwaga 2.: Odpowiedź: „pH kwasu jest bardzo niskie”, jest niewystarczająca.

Zasady oceniania

2 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i uzasadnienie zawierające dwa poprawne argumenty

odwołujące się do początkowej wartości pH roztworu oraz do wartości pH w punkcie

równoważnikowym.

1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i uzasadnienie zawierające jeden poprawny argument.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Wykres nie odpowiada słabemu HX. Pierwszy argument: roztwór 0,10 mol·dm−3 ma początkowe pH = 1, co w tym modelu wskazuje całkowitą dysocjację mocnego jednoprotonowego kwasu.

Drugi: po dodaniu równoważnej porcji KOH pH = 7, zamiast zasadowego odczynu soli słabego kwasu. Są to dwa niezależne odczyty z różnych części krzywej. Sama stromość końcowego skoku nie zastępuje obu wymaganych argumentów.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Rozstrzygnięcie: nie

Przykładowe uzasadnienia:

Argument odwołujący się do początkowej wartości pH:

• Wyjściowy roztwór słabego kwasu HX (przed dodaniem do niego pierwszej kropli

wodnego roztworu KOH) powinien mieć pH > 1,0 ALBO pH ≠1.

• Roztwór kwasu o stężeniu 0,10 mol ∙ dm−3 ma pH = 1,0.

ORAZ

Argument odwołujący się do wartości pH w punkcie równoważnikowym:

• Po dodaniu 20,00 cm3 wodnego roztworu KOH otrzymano roztwór o pH = 7,0.

• Przy równych objętościach roztworu kwasu i zasady (o jednakowych stężeniach)

pH = 7,0.

• Gdyby miareczkowano słaby kwas, punkt równoważnikowy powinien znajdować się przy

pH roztworu innym/wyższym niż 7.

• W punkcie równoważnikowym pH otrzymanego roztworu jest równe 7, co oznacza, że

powstała sól mocnego kwasu i mocnej zasady.

Odpowiedź CKE 13 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 14.

Uwaga 2.: Odpowiedź: „pH kwasu jest bardzo niskie”, jest niewystarczająca.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2023_05_glowny_13

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 14 · maj 2023

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

W temperaturze 25 °C rozpuszczalność amoniaku w wodzie jest równa 46 g w 100 g wody.

Na podstawie: K. H. Lautenschläger i in., Nowoczesne kompendium chemii, Warszawa 2007.

Oblicz pH wodnego roztworu amoniaku nasyconego w tej temperaturze, jeżeli jego gęstość jest równa 𝟎, 𝟗𝟏 𝐠 ∙ 𝐜𝐦−𝟑. Wynik końcowy zaokrąglij do pierwszego miejsca po przecinku.

Obliczenia:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zsumuj masy amoniaku i wody, a następnie wyznacz objętość z gęstości.

Podpowiedź 2

Oblicz stężenie NH3 i użyj równowagi słabej zasady, nie [OH−] = c.

Podpowiedź 3

Policz pierwiastek z Kb·c i logarytm bez przedwczesnego zaokrąglania; poprawny rachunek daje około 12,2.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 14 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 15.

⇒

Odpowiedź CKE 14 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 16.

⇒

pH = 14 – pOH = 14 – 1,745 = 12,255 ≈ 𝟏𝟐, 𝟑

Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń.

Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej poprawnej

metody i poprawnych obliczeń.

Zasady oceniania

2 pkt – zastosowanie poprawnej metody rozwiązania prowadzącej do obliczenia pH,

poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie wyniku jako wielkości niemianowanej

w zaokrągleniu do pierwszego miejsca po przecinku.

1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:

• popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego

LUB

• podanie wyniku z jednostką,

LUB

• podanie wyniku z niewłaściwą dokładnością.

ALBO

– poprawne obliczenie wartości stężenia jonów OH−.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Roztwór zawiera 46 g NH3 w 146 g całości. Przy gęstości 0,91 g·cm−3 objętość wynosi około 0,1604 dm3, a stężenie około 16,87 mol·dm−3.

W modelu zadania dla Kb = 1,8·10−5 otrzymujemy [OH−] ≈ √(Kb·c) ≈ 0,01742 mol·dm−3 i pH ≈ 12,24, czyli 12,2. Historyczny klucz podaje 12,3 wskutek błędu obliczenia logarytmu; oddzielna uwaga pokazuje tę rozbieżność. Nie stosujemy pełnej dysocjacji słabej zasady.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 14 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 15.

⇒

Odpowiedź CKE 14 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 16.

⇒

pH = 14 – pOH = 14 – 1,745 = 12,255 ≈ 𝟏𝟐, 𝟑

Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń.

Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej poprawnej

metody i poprawnych obliczeń.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2023_05_glowny_14

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 15 · maj 2023

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Wymieszano po dwa wodne roztwory różnych soli o stężeniu ok. 0,5 mol ∙dm−3. W ten

sposób otrzymano roztwory A i B, których skład podany jest w poniższej tabeli.

Roztwór A

Roztwór B

NH4+, Ca2+, Cl−, NO3−

Na+, K+, SO32−, Br−

Określ odczyn roztworów A i B.

Odczyn roztworu A: …

Odczyn roztworu B: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

W każdej mieszaninie znajdź jon pochodzący od słabego kwasu lub zasady.

Podpowiedź 2

NH4+ zakwasza, a SO32− zwiększa stężenie OH−.

Podpowiedź 3

Podaj A: kwasowy, B: zasadowy.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odczyn roztworu A: kwasowy

Odczyn roztworu B: zasadowy

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne określenie odczynu roztworów A i B.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W A jon NH4+ jest sprzężonym kwasem amoniaku i w reakcji z wodą wytwarza H3O+. Pozostałe jony nie przeciwdziałają temu istotnie w przyjętym modelu, więc odczyn jest kwasowy.

W B SO32− przyjmuje proton od wody, tworząc OH−, dlatego odczyn jest zasadowy. Wspólna obecność kationów metali nie oznacza obojętności całego roztworu; trzeba rozpoznać jon reagujący z wodą.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odczyn roztworu A: kwasowy

Odczyn roztworu B: zasadowy

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2023_05_glowny_15

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 16 · maj 2023

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Przygotowano wodne roztwory następujących substancji:

1. kwasu azotowego(V) o stężeniu 0,5 mol ∙dm−3

2. kwasu octowego (etanowego) o stężeniu 0,5 mol ∙dm−3

3. wodorotlenku baru o pH = 11

4. wodorotlenku potasu o pH = 11.

Uzupełnij poniższe zdania. Wybierz i zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.

Wartość pH roztworu kwasu azotowego(V) jest (większa niż / mniejsza niż / taka sama jak)

wartość pH roztworu kwasu octowego.

Spośród roztworów o odczynie zasadowym mniejsze stężenie molowe ma roztwór numer

(3 / 4).

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Dla kwasów porównaj stopień dysocjacji przy tym samym c.

Podpowiedź 2

Dla zasad jednakowe pH oznacza jednakowe [OH−], nie jednakowe c substancji.

Podpowiedź 3

Wybierz mniejsze pH HNO3 oraz mniejsze stężenie molowe roztworu 3.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 16 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 17.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch zdań.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Przy jednakowym stężeniu molowym mocny HNO3 dostarcza więcej H3O+ niż słaby kwas etanowy, więc ma mniejsze pH. Dwa roztwory zasad o pH = 11 mają jednakowe stężenie OH−.

Jeden mol Ba(OH)2 daje dwa mole OH−, a jeden KOH tylko jeden, dlatego molarność Ba(OH)2 jest mniejsza. Wybieramy „mniejsza niż” oraz numer 3. Nie porównujemy stężeń całych zasad bez uwzględnienia ich stechiometrii dysocjacji.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 16 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 17.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2023_05_glowny_16

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 17.1 · maj 2023

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 17.

Czysty tlenek wapnia można otrzymać w laboratorium w wyniku prażenia szczawianu wapnia

o wzorze CaC2O4. Podczas ogrzewania szczawian wapnia najpierw rozkłada się na węglan

wapnia i tlenek węgla(II) (reakcja 1.). Dalsze ogrzewanie, w wyższej temperaturze, prowadzi

do rozkładu węglanu wapnia na tlenek wapnia i tlenek węgla(IV) (reakcja 2.). Tlenek wapnia

jest ciałem stałym o temperaturze topnienia równej 2858 K. Energicznie reaguje z wodą,

a przemianie tej towarzyszy wydzielanie się znacznej ilości ciepła.

Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2010.

Napisz równanie reakcji, która zachodzi w pierwszym etapie rozkładu termicznego szczawianu wapnia (reakcja 1.), i równanie reakcji, która zachodzi w drugim etapie tego procesu (reakcja 2.).

Równanie reakcji 1.: …

Równanie reakcji 2.: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Śledź najpierw powstanie węglanu, a potem jego dalszy rozkład.

Podpowiedź 2

W pierwszym gazie jest jeden tlen przy C, w drugim dwa.

Podpowiedź 3

Zapisz CaC2O4 → CaCO3 + CO oraz CaCO3 → CaO + CO2.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Równanie reakcji 1.: CaC2O4 → CaCO3 + CO
Równanie reakcji 2.: CaCO3 → CaO + CO2

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne napisanie równań reakcji 1. i 2.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Pierwszy etap wydziela CO, pozostawiając węglan: CaC2O4 → CaCO3 + CO. W drugim wyższa temperatura rozkłada pozostały węglan: CaCO3 → CaO + CO2.

W obu równaniach wszystkie współczynniki wynoszą jeden. Rozdzielenie etapów jest istotne, bo powstają różne gazy i różne pozostałości stałe. Nie zapisujemy od razu całkowitego rozkładu szczawianu do CaO, gdy pytanie żąda dwóch osobnych reakcji.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Równanie reakcji 1.: CaC2O4 → CaCO3 + CO
Równanie reakcji 2.: CaCO3 → CaO + CO2
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2023_05_glowny_17.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 17.2 · maj 2023

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 17.

Czysty tlenek wapnia można otrzymać w laboratorium w wyniku prażenia szczawianu wapnia

o wzorze CaC2O4. Podczas ogrzewania szczawian wapnia najpierw rozkłada się na węglan

wapnia i tlenek węgla(II) (reakcja 1.). Dalsze ogrzewanie, w wyższej temperaturze, prowadzi

do rozkładu węglanu wapnia na tlenek wapnia i tlenek węgla(IV) (reakcja 2.). Tlenek wapnia

jest ciałem stałym o temperaturze topnienia równej 2858 K. Energicznie reaguje z wodą,

a przemianie tej towarzyszy wydzielanie się znacznej ilości ciepła.

Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2010.

Oceń prawdziwość poniższych zdań. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F –

jeśli jest fałszywe.

1.

Tlenek wapnia jest związkiem jonowym.

P

F

2.

Entalpia reakcji tlenku wapnia z wodą Δ𝐻 < 0.

P

F

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rozpoznaj rodzaj drobin w tlenku wapnia.

Podpowiedź 2

Wydzielanie ciepła oznacza spadek entalpii układu reagującego.

Podpowiedź 3

Zaznacz P, P: związek jonowy i reakcja egzotermiczna.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

1. – P; 2. – P

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne zaznaczenie dwóch odpowiedzi.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

CaO składa się z jonów Ca2+ i O2− związanych w sieci jonowej, więc pierwsze zdanie jest prawdziwe. Reakcja z wodą uwalnia znaczną ilość ciepła, co oznacza proces egzotermiczny i ΔH < 0.

Drugie zdanie także jest prawdziwe. Wysoka temperatura topnienia wspiera opis silnej sieci, ale o znaku entalpii reakcji z wodą rozstrzyga informacja o wydzielaniu ciepła, a nie temperatura topnienia.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

1. – P; 2. – P

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2023_05_glowny_17.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 18 · maj 2023

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

W celu określenia zawartości węglanu wapnia w mieszaninie dwóch soli zawierającej

również węglan magnezu próbkę tej mieszaniny o masie 2,84 g roztworzono w kwasie.

Podczas analizy przebiegły reakcje chemiczne:

CaCO3 (s) + 2H3O+ (aq) → Ca2+ (aq) + CO2 (g) + 3H2O (c)
MgCO3 (s) + 2H3O+ (aq) → Mg2+ (aq) + CO2 (g) + 3H2O (c)

W wyniku zachodzących reakcji otrzymano 672 cm3 tlenku węgla(IV) w przeliczeniu na

warunki normalne.

Oblicz wyrażoną w procentach masowych zawartość CaCO3 w badanej próbce mieszaniny.

Obliczenia:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zamień objętość CO2 na łączną liczbę moli węglanów.

Podpowiedź 2

Ułóż niezależny bilans masy próbki 2,84 g.

Podpowiedź 3

Rozwiąż x + y = 0,030 i 100x + 84y = 2,84; zawartość CaCO3 wynosi około 70,4%.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 18 — oryginalny fragment CKE, s.18Odpowiedź CKE 18 — oryginalny fragment CKE, s.19

Zasady oceniania

2 pkt – zastosowanie poprawnej metody rozwiązania prowadzącej do obliczenia zawartości

CaCO3 w mieszaninie, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie wyniku

w procentach.

1 pkt – zastosowanie poprawnej metody rozwiązania, ale:

• popełnienie błędów rachunkowych

LUB

• niepodanie wyniku w procentach (z błędną jednostką).

ALBO

– poprawne obliczenie wartości masy albo liczby moli węglanu wapnia w mieszaninie.

0 pkt – zastosowanie błędnej metody albo brak rozwiązania.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Objętość 0,672 dm3 CO2 w warunkach normalnych odpowiada 0,030 mol gazu. Każdy mol dowolnego z dwóch węglanów daje jeden mol CO2, więc x + y = 0,030. Bilans masy: 100x + 84y = 2,84.

Otrzymujemy x = 0,020 mol CaCO3, czyli 2,00 g. Jego udział wynosi 2,00/2,84·100 ≈ 70,4%. Nie zakładamy równych mas lub moli obu składników bez rozwiązania bilansów.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 18 — oryginalny fragment CKE, s.18Odpowiedź CKE 18 — oryginalny fragment CKE, s.19
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2023_05_glowny_18

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 19 · maj 2023

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Dane w poniższej tabeli pokazują zależność rozpuszczalności amoniaku w wodzie od

temperatury.

Temperatura, °C

20

40

60

80

Rozpuszczalność,

g w 100 g wody

51

34

23

16

Narysuj krzywą rozpuszczalności amoniaku w wodzie w zakresie temperatury od 20 °C

Zadanie 19 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 15.

Rozpuszczalność amoniaku w temperaturze 68 °C: … g w 100 g wody.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Najpierw nanieś wszystkie cztery punkty w jednostkach tabeli.

Podpowiedź 2

68 °C leży między 60 i 80 °C, bliżej 60 °C.

Podpowiedź 3

Połącz punkty i odczytaj około 20 g NH3 na 100 g wody.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 19 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 20.

Uwaga: Wykres musi zawierać 4 punkty połączone krzywą albo odcinkami (tworzy łamaną).

Punkty na wykresie muszą być naniesione na przecięciu odpowiednich linii siatki. Odczytana

wartość rozpuszczalności musi być adekwatna do poprawnie narysowanego wykresu.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne wykonanie wykresu oraz odczytanie i napisanie rozpuszczalności

amoniaku w temperaturze 68 °C w zaokrągleniu do jedności.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Na wykres nanosimy temperatury 20, 40, 60 i 80 °C oraz odpowiadające im rozpuszczalności 51, 34, 23 i 16 g na 100 g wody. Łączymy cztery punkty malejącą krzywą lub dopuszczoną łamaną.

Dla 68 °C odczyt wynosi około 20 g na 100 g wody; interpolacja liniowa między 60 i 80 °C daje 20,2 g. Odczyt musi zgadzać się z własnym poprawnym wykresem. Nie zamieniamy danych na procent masowy roztworu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 19 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 20.

Uwaga: Wykres musi zawierać 4 punkty połączone krzywą albo odcinkami (tworzy łamaną).

Punkty na wykresie muszą być naniesione na przecięciu odpowiednich linii siatki. Odczytana

wartość rozpuszczalności musi być adekwatna do poprawnie narysowanego wykresu.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2023_05_glowny_19

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 20 · maj 2023

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

Chlorek wapnia tworzy rozpuszczalne hydraty o wzorze ogólnym CaCl2 ∙ 𝑛H2O.

W zależności od temperatury w równowadze z roztworem nasyconym pozostają hydraty

o różnych wartościach współczynnika 𝑛.

W temperaturze 40 °C jeden z hydratów chlorku wapnia rozpuszcza się w ilości 767,4 g na

100 g wody, a stężenie nasyconego roztworu chlorku wapnia wynosi 53,66 % masowych.

Na podstawie: W. Mizerski, Tablice chemiczne, Warszawa 2013.

Wykonaj obliczenia i napisz wzór opisanego hydratu chlorku wapnia.

Obliczenia:

Wzór hydratu:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Z masy końcowego roztworu i procentu wyznacz masę bezwodnego CaCl2.

Podpowiedź 2

Odejmij tę masę od masy samego hydratu.

Podpowiedź 3

Porównaj mole wody krystalizacyjnej i soli; otrzymasz CaCl2·4H2O.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

𝑀CaCl2 = 111 g ∙ mol−1 𝑀H2O = 18 g ∙ mol−1

Odpowiedź CKE 20 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 21.

Wzór hydratu: CaCl2 · 4H2O

Uwaga1.: Zdający może przyjąć 𝑀CaCl2 = 110 g ∙ mol−1 ALBO 112 g ∙ mol−1 .

Uwaga 2.: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń.

Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej poprawnej

metody i poprawnych obliczeń.

Zasady oceniania

2 pkt – zastosowanie poprawnej metody prowadzącej do ustalenia współczynnika 𝑛,

poprawne wykonanie obliczeń oraz napisanie poprawnego wzoru hydratu.

1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:

• popełnienie błędów rachunkowych

LUB

• napisanie niepoprawnego wzoru lub brak wzoru hydratu.

0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Masa roztworu powstałego z 767,4 g hydratu i 100 g wody to 867,4 g. Bezwodny CaCl2 stanowi 53,66%, czyli około 465,45 g; pozostałe około 301,95 g masy hydratu jest wodą krystalizacyjną.

Stosunek moli tej wody do moli soli wynosi (301,95/18)/(465,45/111) ≈ 4. Hydrat to CaCl2·4H2O. Do wody krystalizacyjnej nie zaliczamy początkowych 100 g wody dodanej z zewnątrz.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

𝑀CaCl2 = 111 g ∙ mol−1 𝑀H2O = 18 g ∙ mol−1

Odpowiedź CKE 20 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 21.

Wzór hydratu: CaCl2 · 4H2O

Uwaga1.: Zdający może przyjąć 𝑀CaCl2 = 110 g ∙ mol−1 ALBO 112 g ∙ mol−1 .

Uwaga 2.: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń.

Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej poprawnej

metody i poprawnych obliczeń.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2023_05_glowny_20

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 21 · maj 2023

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

W środowisku wodnym aniony tiosiarczanowe reagują z chlorem zgodnie ze schematem:

S2O32− + Cl2 + H2O → SO42− + Cl− + H3O+

Podczas tej reakcji aniony tiosiarczanowe ulegają utlenieniu, które przebiega według

schematu:

S2O32− + 15H2O → 2SO42− + 10H3O+ + 𝑥 e−

Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2010.

Uzupełnij współczynniki stechiometryczne w poniższym schemacie reakcji.

Równanie reakcji: …..S2O32− + …..Cl2 + …..H2O → …..SO42− + …..Cl− + …..H3O+
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Najpierw wyznacz x z bilansu ładunku półreakcji.

Podpowiedź 2

Do przyjęcia ośmiu elektronów potrzeba czterech Cl2.

Podpowiedź 3

Wstaw współczynniki 1, 4, 15, 2, 8, 10 i sprawdź atomy oraz ładunek.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

(1)S2O32− + 4Cl2 + 15H2O → 2SO42− + 8Cl− + 10H3O+

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne uzupełnienie wszystkich współczynników stechiometrycznych w schemacie

reakcji.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Bilans ładunku podanej półreakcji utleniania wymaga ośmiu elektronów po stronie produktów. Każda cząsteczka Cl2 pobiera dwa elektrony, więc trzeba czterech Cl2.

Po połączeniu półreakcji otrzymujemy S2O32− + 4Cl2 + 15H2O → 2SO42− + 8Cl− + 10H3O+. Sprawdzamy dwa atomy S, osiem Cl oraz ładunek −2 po obu stronach. Współczynniki wody i hydronium odpowiadają żądanej postaci, nie równaniu z samymi H+.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

(1)S2O32− + 4Cl2 + 15H2O → 2SO42− + 8Cl− + 10H3O+
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2023_05_glowny_21

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 22 · maj 2023

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Technet, podobnie jak mangan, jest pierwiastkiem, który w związkach chemicznych może

występować na VI stopniu utlenienia. Jony TcO42− są trwałe jedynie w środowisku silnie

zasadowym, natomiast w roztworach obojętnych ulegają dysproporcjonowaniu, zgodnie

ze schematem:

TcO42− + H2O → TcO4− + TcO2 + OH−

Na podstawie: L. Kolditz, Chemia nieorganiczna, Warszawa 1994.

Napisz w formie jonowej skróconej, z uwzględnieniem liczby wymienianych elektronów (zapis jonowo-elektronowy), równanie reakcji redukcji zachodzącej podczas opisanej przemiany. Uwzględnij środowisko reakcji.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Wyznacz stopień utlenienia Tc w substracie i tlenku.

Podpowiedź 2

Przy przejściu +VI → +IV potrzebne są dwa elektrony.

Podpowiedź 3

Zapisz redukcję z 2H2O po lewej i 4OH− po prawej.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

TcO42− + 2e− + 2H2O → TcO2 + 4OH−
Uwaga: Równanie TcO42− + 2e− + 4H+ → TcO2 + 2H2O należy uznać za poprawne.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne napisanie we właściwej formie równania reakcji redukcji.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W TcO42− technet ma +VI, a w TcO2 +IV, więc redukcja wymaga dwóch elektronów. Po bilansie tlenu i wodoru w ujęciu wodnym otrzymujemy TcO42− + 2e− + 2H2O → TcO2 + 4OH−.

To tylko półreakcja redukcji; nie trzeba dopisywać utleniania do Tc(VII). Ładunek −4 po obu stronach potwierdza zapis. Nie mylimy wejściowego dianionu z jednoujemnym TcO4− będącym innym produktem dysproporcjonowania.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

TcO42− + 2e− + 2H2O → TcO2 + 4OH−
Uwaga: Równanie TcO42− + 2e− + 4H+ → TcO2 + 2H2O należy uznać za poprawne.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2023_05_glowny_22

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 23 · maj 2023

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Przeprowadzono doświadczenie, podczas którego do probówek I i II z wodnymi roztworami

pewnych substancji dodano jeden, taki sam odczynnik. W obu probówkach zaszły reakcje

utleniania i redukcji. Po zakończeniu doświadczenia w obu probówkach widoczny był

brunatny osad.

Uzupełnij schemat przeprowadzonego doświadczenia. Zaznacz wzory substancji, których wodne roztwory znajdowały się w probówkach I i II, oraz wzór odczynnika dodanego do obu probówek.

Zadanie 23 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 18.
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rozpoznaj brunatny produkt manganu.

Podpowiedź 2

Dobierz dwa różne reduktory prowadzące do MnO2.

Podpowiedź 3

Zaznacz KMnO4 jako odczynnik, K2SO3 w I i MnSO4 w II.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 23 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 23.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawny wybór i zaznaczenie wzorów substancji i wzoru odczynnika.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Brunatny osad w obu próbach wskazuje MnO2, dlatego wspólnym odczynnikiem jest KMnO4. W I redukuje go K2SO3, a w II MnSO4, którego Mn(II) sam także przechodzi do Mn(IV).

K2Cr2O7 nie wyjaśnia tego wspólnego manganowego produktu, a same obojętne sole lub kwas nie zapewniają wskazanych przemian. Wybór opieramy na obu równocześnie wymaganych reakcjach redoks, nie tylko kolorze wyjściowego odczynnika.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 23 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 23.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2023_05_glowny_23

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 24 · maj 2023

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

Pewien alkan, którego achiralne cząsteczki mają rozgałęziony łańcuch węglowy,

w temperaturze 𝑇 i pod ciśnieniem 𝑝 jest gazem i ma gęstość 50 razy większą od gęstości

wodoru wyznaczonej w tych samych warunkach. W reakcji chlorowania tego alkanu może

powstać 6 różnych monochloropochodnych, będących izomerami konstytucyjnymi (bez

uwzględniania stereoizomerów).

Oblicz liczbę atomów węgla w cząsteczce opisanego alkanu oraz napisz jego wzór półstrukturalny (grupowy).

Obliczenia:

Wzór alkanu:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Wyznacz masę molową z porównania z wodorem H2.

Podpowiedź 2

Po otrzymaniu C7H16 porównaj symetrię i liczbę nierównocennych miejsc z H.

Podpowiedź 3

Wybierz 2-metyloheksan, mający sześć konstytucyjnie różnych pozycji podstawienia i achiralną cząsteczkę wyjściową.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 24 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 24.

⇒

Odpowiedź CKE 24 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 24.

⇒ 𝑀alkanu = 50 ⋅2 g ⋅mol−1 = 100 g ⋅mol−1 ⇒

Ogólny wzór alkanu :   CnH2n + 2 ⇒ 12n  +  2n  +  2 = 100 ⇒ 𝐧= 𝟕

Wzór alkanu:

Odpowiedź CKE 24 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 24.

Zasady oceniania

2 pkt – poprawne obliczenie liczby atomów węgla w cząsteczce alkanu oraz poprawne

napisanie jego wzoru półstrukturalnego (grupowego).

1 pkt – poprawne obliczenie liczby atomów węgla w cząsteczce alkanu, ale napisanie

błędnego wzoru półstrukturalnego lub brak wzoru alkanu.

ALBO

– brak obliczeń i napisanie poprawnego wzoru alkanu.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Przy jednakowych p i T stosunek gęstości gazów jest stosunkiem ich mas molowych. M alkanu = 50·2 = 100 g·mol−1, więc 14n + 2 = 100 i n = 7.

Sześć nierównocennych miejsc monochlorowania oraz achiralność spełnia 2-metyloheksan: dwie grupy metylowe przy C2 są równocenne, a pozostałe pozycje różne. Nie wliczamy enancjomerów produktów jako osobnych izomerów konstytucyjnych. Wzór półstrukturalny odtwarzamy zgodnie z grafiką.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 24 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 24.

⇒

Odpowiedź CKE 24 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 24.

⇒ 𝑀alkanu = 50 ⋅2 g ⋅mol−1 = 100 g ⋅mol−1 ⇒

Ogólny wzór alkanu :   CnH2n + 2 ⇒ 12n  +  2n  +  2 = 100 ⇒ 𝐧= 𝟕

Wzór alkanu:

Odpowiedź CKE 24 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 24.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2023_05_glowny_24

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania