Baza zadań z chemii

Znaleziono zadań: 1481Wyczyść wszystko
Moje postępy

Zadania 301–320 z 1481

Zadanie 28 · maj 2024

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 28–29.

Informacja do zadań 28–29. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 27.Informacja do zadań 28–29. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 27.

Wpisz do schematu wzory odpowiednich drobin, tak aby powstało równanie reakcji 3.

w formie jonowej skróconej. Zastosuj definicję kwasu i zasady Brønsteda.

Zadanie 28 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 27.
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj grupę azotową przed reakcją i po niej. Zmiana dotyczy jednego protonu.

Podpowiedź 2

Aby otrzymać wodę po odebraniu H+, zasada musi mieć wzór OH−.

Podpowiedź 3

Wpisz kation o-toluidyniowy + OH− → o-toluidyna + H2O, zachowując układ orto podstawników.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 28 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 34.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne uzupełnienie schematu – napisanie we właściwej formie równania reakcji.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W reakcji 3 kation o-toluidyniowy traci proton z grupy NH3+ i przechodzi w o-toluidynę z grupą NH2. Skoro drugim produktem jest H2O, zasadą odbierającą proton musi być OH−.

Kation organiczny jest kwasem 1, OH− zasadą 2, obojętna amina zasadą 1, a woda kwasem 2. Grupa metylowa pozostaje w położeniu orto względem grupy azotowej. Ładunki +1 i −1 po stronie substratów znoszą się, a obydwa produkty są obojętne.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 28 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 34.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2024_05_glowny_28

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 29 · maj 2024

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 28–29.

Informacja do zadań 28–29. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 27.Informacja do zadań 28–29. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 27.

Organiczny związek otrzymany w reakcji 3. zmieszano z bromem (w stosunku molowym 1 : 1)

i poddano reakcji w obecności światła.

Narysuj wzór półstrukturalny lub uproszczony organicznego produktu opisanej reakcji i uzupełnij zdanie. Wybierz i zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych w nawiasie.

Wzór produktu reakcji:

Opisana przemiana (jest / nie jest) reakcją utlenienia-redukcji.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Światło sugeruje podstawienie rodnikowe w grupie metylowej. Potem porównaj stopnie utlenienia C i Br.

Podpowiedź 2

Jedno wiązanie C–H zostaje zastąpione przez C–Br; węgiel utlenia się, a brom redukuje.

Podpowiedź 3

Narysuj orto-aminową pochodną z grupą CH2Br zamiast CH3 i zaznacz, że przemiana jest reakcją redoks.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 29 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 35.Odpowiedź CKE 29 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 35.

Uwaga: Dopuszczalne jest użycie wzorów produktów reakcji substytucji elektrofilowej bromu.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne narysowanie wzoru produktu reakcji i poprawne uzupełnienie zdania.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W wariancie rodnikowym wskazywanym przez światło brom zastępuje jeden H w grupie metylowej o-toluidyny. Powstaje grupa bromometylowa, a NH2 i wzajemne położenie podstawników pierścienia pozostają zachowane.

Jest to redoks: węgiel zastępujący wiązanie C–H wiązaniem C–Br zwiększa stopień utlenienia, a Br przechodzi z 0 do −I. Narysuj produkt z grafiki i wybierz „jest”. Klucz dopuszcza również produkty bromowania pierścienia; nie uzasadnia to twierdzenia, że każda substytucja jest automatycznie pozbawiona zmian stopni utlenienia.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 29 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 35.Odpowiedź CKE 29 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 35.

Uwaga: Dopuszczalne jest użycie wzorów produktów reakcji substytucji elektrofilowej bromu.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2024_05_glowny_29

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 30 · maj 2024

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

Przeprowadzono doświadczenie zilustrowane na poniższym rysunku:

Probówka I Probówka II Probówka III

Zadanie 30 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 28.

Uzupełnij poniższe schematy, tak aby powstały wzory półstrukturalne (grupowe) fenyloalaniny w postaci, w której ten aminokwas będzie występował w dominującej formie w roztworze w każdej probówce.

Probówka I

Probówka II

Probówka III

Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 28.Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 28.Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 28.
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj kwasowość trzech środowisk. Grupa aminowa protonuje się, a karboksylowa może oddawać H+.

Podpowiedź 2

Kolejność dominujących postaci to kation, jon obojnaczy i anion. Łańcuch boczny pozostaje bez zmian.

Podpowiedź 3

Uzupełnij pary: I — NH3+ i COOH; II — NH3+ i COO−; III — NH2 i COO−.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

probówka I

probówka II

probówka III

Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 36.Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 36.Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 36.

Zasady oceniania

2 pkt – poprawne uzupełnienie schematów – narysowanie wzorów półstrukturalnych trzech

jonów fenyloalaniny.

1 pkt – poprawne uzupełnienie schematów – narysowanie wzorów półstrukturalnych dwóch

jonów fenyloalaniny.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W probówce I stężony w porównaniu z pozostałymi HCl protonuje grupę aminową, a grupa karboksylowa pozostaje COOH: dominuje kation aminokwasu. W probówce II bardzo rozcieńczony HCl nie utrzymuje grupy karboksylowej w pełni protonowanej, więc w modelu zadania dominuje jon obojnaczy z NH3+ i COO−.

W probówce III KOH daje anion z NH2 i COO−. We wszystkich strukturach pozostaw ten sam łańcuch boczny fenyloalaniny. Nie zamieniaj grupy benzylowej ani nie dopisuj ładunku do pierścienia.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

probówka I

probówka II

probówka III

Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 36.Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 36.Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 36.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2024_05_glowny_30

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 1 · czerwiec 2023

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 1–2.

O atomach dwóch pierwiastków należących do czwartego okresu układu okresowego,

oznaczonych umownie literami X i E, wiadomo, że w stanie podstawowym:

• atom pierwiastka X ma w zewnętrznej powłoce cztery elektrony sparowane i dwa

niesparowane

• w atomie pierwiastka E liczba elektronów, które mogą brać udział w tworzeniu wiązań, jest

taka sama jak w atomie pierwiastka X, ale te elektrony są rozmieszczone na dwóch

powłokach.

Wpisz do tabeli symbole chemiczne pierwiastków X i E, numer grupy i symbol bloku konfiguracyjnego, do których należy każdy z pierwiastków.

 

Symbol

pierwiastka

Numer

grupy

Symbol bloku

konfiguracyjnego

pierwiastek X

   

pierwiastek E

   
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zsumuj elektrony sparowane i niesparowane w zewnętrznej powłoce X.

Podpowiedź 2

Dla metalu przejściowego uwzględnij 3d i 4s oraz wyjątek konfiguracji chromu.

Podpowiedź 3

Wpisz X: Se, 16, p; E: Cr, 6, d.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

 

Symbol pierwiastka

Numer grupy

Symbol bloku

konfiguracyjnego

pierwiastek X

Se LUB selen

16 ALBO XVI ALBO

szesnasta

p

pierwiastek E

Cr LUB chrom

6 ALBO VI ALBO szósta

d

Zasady oceniania

2 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch wierszy tabeli – podanie w odpowiedniej kolejności

symboli pierwiastków X i E oraz dla każdego z nich: numeru grupy i symbolu bloku

konfiguracyjnego.

1 pkt – poprawne uzupełnienie jednego wiersza tabeli – podanie symbolu pierwiastka,

numeru grupy i symbolu bloku konfiguracyjnego dla pierwiastka X albo E.

ALBO

– poprawne uzupełnienie dwóch kolumn tabeli – podanie symboli pierwiastków

i numerów grup albo symboli pierwiastków i symboli bloków konfiguracyjnych.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Zewnętrzna powłoka X zawiera sześć elektronów: parę 4s i cztery elektrony 4p, z których dwa są w parze, a dwa niesparowane. To selen, grupa 16, blok p.

E ma sześć elektronów mogących uczestniczyć w wiązaniach na dwóch powłokach; odpowiada chromowi [Ar]3d54s1, grupie 6 i blokowi d. Uwzględniamy rzeczywistą wyjątkową konfigurację Cr, a nie automatyczne 3d44s2. Cztery elektrony sparowane nie oznaczają czterech par.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

 

Symbol pierwiastka

Numer grupy

Symbol bloku

konfiguracyjnego

pierwiastek X

Se LUB selen

16 ALBO XVI ALBO

szesnasta

p

pierwiastek E

Cr LUB chrom

6 ALBO VI ALBO szósta

d

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2023_06_dodatkowy_01

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 2.1 · czerwiec 2023

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 1–2.

O atomach dwóch pierwiastków należących do czwartego okresu układu okresowego,

oznaczonych umownie literami X i E, wiadomo, że w stanie podstawowym:

• atom pierwiastka X ma w zewnętrznej powłoce cztery elektrony sparowane i dwa

niesparowane

• w atomie pierwiastka E liczba elektronów, które mogą brać udział w tworzeniu wiązań, jest

taka sama jak w atomie pierwiastka X, ale te elektrony są rozmieszczone na dwóch

powłokach.

Źródło

Informacja do zadania 2.

Pierwiastki X i E mogą przyjmować w związkach chemicznych różne stopnie utlenienia.

Napisz najwyższy i najniższy stopień utlenienia, jaki może przyjmować pierwiastek X w związkach chemicznych.

Najwyższy stopień utlenienia: …

Najniższy stopień utlenienia: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Skorzystaj z grupy 16 i liczby elektronów walencyjnych.

Podpowiedź 2

Dwa elektrony brakujące do oktetu odpowiadają stopniowi ujemnemu.

Podpowiedź 3

Podaj najwyższy +VI oraz najniższy −II.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Najwyższy stopień utlenienia: (+)VI

Najniższy stopień utlenienia: –II

Zasady oceniania

Zasady oceniania 2.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 4.
Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

X to selen, pierwiastek grupy 16 o sześciu elektronach walencyjnych. Najwyższy typowy stopień utlenienia wynosi +VI, a przyjęcie dwóch elektronów do oktetu odpowiada −II.

Odpowiedzi wpisujemy w kolejności żądanej w poleceniu: najwyższy, potem najniższy. Nie podajemy zera dla pierwiastka w stanie wolnym, ponieważ nie wyznacza ono dolnej granicy selenu w związkach chemicznych.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Najwyższy stopień utlenienia: (+)VI

Najniższy stopień utlenienia: –II

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2023_06_dodatkowy_02.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 2.2 · czerwiec 2023

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 1–2.

O atomach dwóch pierwiastków należących do czwartego okresu układu okresowego,

oznaczonych umownie literami X i E, wiadomo, że w stanie podstawowym:

• atom pierwiastka X ma w zewnętrznej powłoce cztery elektrony sparowane i dwa

niesparowane

• w atomie pierwiastka E liczba elektronów, które mogą brać udział w tworzeniu wiązań, jest

taka sama jak w atomie pierwiastka X, ale te elektrony są rozmieszczone na dwóch

powłokach.

Źródło

Informacja do zadania 2.

Pierwiastki X i E mogą przyjmować w związkach chemicznych różne stopnie utlenienia.

Przeprowadzono doświadczenie, którego wynik przedstawiono w tabeli. Znakiem +

oznaczono te układy, w których zaobserwowano objawy reakcji.

 

NaOH (aq)

Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 5.

H2O

Tlenek I

+

+

 

Tlenek II

+

 

+

Tlenek III

 

+

 

Napisz wzory trzech różnych tlenków pierwiastka E, spełniających podane warunki.

Tlenek I: … Tlenek II: … Tlenek III: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Przyporządkuj zestawom reakcji charakter amfoteryczny, kwasowy i zasadowy.

Podpowiedź 2

Porównaj tlenki chromu na stopniach +II, +III i +VI.

Podpowiedź 3

Wpisz I: Cr2O3, II: CrO3, III: CrO.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Tlenek I: Cr2O3

Tlenek II: CrO3

Tlenek III: CrO

Zasady oceniania

Zasady oceniania 2.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 4.
Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Pierwiastek E to chrom. Tlenek I reaguje z kwasem i zasadą, ale nie z wodą, co wskazuje amfoteryczny Cr2O3. Tlenek II reaguje z zasadą i wodą, czyli jest kwasowym CrO3.

Tlenek III reaguje z kwasem, lecz nie z zasadą ani wodą: to zasadowy CrO. Rosnący stopień utlenienia chromu zmienia charakter tlenków od zasadowego przez amfoteryczny do kwasowego. Nie zakładamy, że każdy tlenek zasadowy musi reagować z wodą.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Tlenek I: Cr2O3

Tlenek II: CrO3

Tlenek III: CrO

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2023_06_dodatkowy_02.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 3 · czerwiec 2023

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Na podstawie budowy atomów pierwiastków należących do grup 13.–17.

i okresów 2.–6. układu okresowego uzupełnij poniższe zdanie. Wpisz symbol lub nazwę odpowiedniego pierwiastka, tak aby powstało zdanie prawdziwe.

Spośród pierwiastków należących do grup 13.–17. i okresów 2.–6.

• najmniejszy ładunek jądra ma atom …

• najmniejszy promień atomowy ma atom …

• największą wartość pierwszej energii jonizacji ma atom …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Najpierw zaznacz dozwolone grupy i okresy.

Podpowiedź 2

Najmniejsze Z i najmniejszy promień nie muszą dotyczyć tego samego pierwiastka.

Podpowiedź 3

Wpisz B, F, F.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Spośród pierwiastków należących do grup 13.–17. i okresów 2.–6.

• najmniejszy ładunek jądra ma atom boru ALBO B

• najmniejszy promień atomowy ma atom fluoru ALBO F

• największą wartość pierwszej energii jonizacji ma atom fluoru ALBO F.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawny wybór i napisanie nazw lub symboli pierwiastków spełniających podane

warunki.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Porównujemy tylko wskazany fragment układu okresowego, bez wodoru, helu i gazów szlachetnych. Najmniejsze Z ma w nim bor, więc jego jądro ma najmniejszy ładunek.

Najmniejszy promień oraz największą pierwszą energię jonizacji ma fluor z górnego prawego narożnika tego zakresu. W okresie rośnie przyciąganie elektronów, a w dół grupy przybywają powłoki i ekranowanie. Nie wybieramy helu, mimo jego bardzo dużej energii jonizacji, bo leży poza zakresem.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Spośród pierwiastków należących do grup 13.–17. i okresów 2.–6.

• najmniejszy ładunek jądra ma atom boru ALBO B

• najmniejszy promień atomowy ma atom fluoru ALBO F

• największą wartość pierwszej energii jonizacji ma atom fluoru ALBO F.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2023_06_dodatkowy_03

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 4 · czerwiec 2023

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Uzupełnij zdania. Wybierz i zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.

1) Tlen i siarka tworzą wodorki typu H2E. Energia oddziaływań pomiędzy cząsteczkami

wody jest (większa / mniejsza) niż energia odziaływań pomiędzy cząsteczkami

siarkowodoru.

2) Woda w postaci lodu tworzy kryształ (molekularny / kowalencyjny).

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rozróżnij wiązania w cząsteczce od oddziaływań między cząsteczkami.

Podpowiedź 2

W lodzie nadal można wyróżnić cząsteczki H2O.

Podpowiedź 3

Wybierz większą energię oddziaływań oraz kryształ molekularny.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 4 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 5.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch zdań.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Cząsteczki wody tworzą rozbudowaną sieć wiązań wodorowych, której nie tworzy analogicznie H2S. Energia oddziaływań międzycząsteczkowych w wodzie jest więc większa.

Lód to kryształ molekularny: węzłami jego struktury są zachowane cząsteczki H2O, powiązane oddziaływaniami wodorowymi. Wewnątrz każdej cząsteczki istnieją wiązania kowalencyjne, lecz nie oznacza to kowalencyjnej sieci atomowej całego kryształu, takiej jak w diamencie.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 4 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 5.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2023_06_dodatkowy_04

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 5 · czerwiec 2023

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 5–7.

Stapianie tlenku krzemu(IV) z wodorotlenkiem sodu pozwala otrzymać różne krzemiany,

w zależności od stosunku molowego substratów tej reakcji. Wskutek hydrolizy wodnego

roztworu tetraoksokrzemianu(IV) sodu, czyli Na4SiO4, tworzy się roztwór silnie alkaliczny.

Taki roztwór obok cząsteczek kwasu tetraoksokrzemowego(IV) zawiera wszystkie rodzaje

wodoroanionów tego kwasu.

Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2010.

Napisz w formie cząsteczkowej równanie reakcji otrzymywania tetraoksokrzemianu(IV) sodu opisaną metodą. Oblicz stosunek masowy substratów.

Równanie reakcji:

Stosunek masowy:

m (SiO2)

m (NaOH) =

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Uzgodnij ilość NaOH z czterema atomami Na w produkcie.

Podpowiedź 2

Przelicz współczynniki na masy molowe substratów.

Podpowiedź 3

Zapisz SiO2 + 4NaOH → Na4SiO4 + 2H2O oraz m(SiO2):m(NaOH) = 3:8.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Równanie reakcji: 4NaOH + SiO2(T)→ Na4SiO4 + 2H2O

Stosunek masowy:

Odpowiedź CKE 5 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 5.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne napisanie równania reakcji we właściwej formie i poprawne obliczenie

stosunku masowego tlenku krzemu(IV) do wodorotlenku sodu.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Cztery kationy sodu we wzorze Na4SiO4 wymagają czterech jednostek NaOH na jeden SiO2. Bilans daje SiO2 + 4NaOH → Na4SiO4 + 2H2O, w warunkach stapiania.

Stosunek mas SiO2:NaOH wynosi 60:(4·40) = 60:160 = 3:8. Nie podstawiamy stosunku molowego 1:4 jako masowego i nie wybieramy innego krzemianu o mniejszej liczbie atomów sodu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Równanie reakcji: 4NaOH + SiO2(T)→ Na4SiO4 + 2H2O

Stosunek masowy:

Odpowiedź CKE 5 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 5.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2023_06_dodatkowy_05

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 6 · czerwiec 2023

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 5–7.

Stapianie tlenku krzemu(IV) z wodorotlenkiem sodu pozwala otrzymać różne krzemiany,

w zależności od stosunku molowego substratów tej reakcji. Wskutek hydrolizy wodnego

roztworu tetraoksokrzemianu(IV) sodu, czyli Na4SiO4, tworzy się roztwór silnie alkaliczny.

Taki roztwór obok cząsteczek kwasu tetraoksokrzemowego(IV) zawiera wszystkie rodzaje

wodoroanionów tego kwasu.

Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2010.

Napisz wzór sumaryczny tego wodoroanionu kwasu tetraoksokrzemowego(IV), który zbudowany jest z siedmiu atomów.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Policz najpierw atomy Si i O bez wodoru.

Podpowiedź 2

Do siedmiu atomów brakuje dwóch H.

Podpowiedź 3

Podaj H2SiO42−, zachowując ładunek po odszczepieniu dwóch protonów.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

H2SiO42−

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne napisanie wzoru opisanego wodoroanionu.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Szkielet anionu zawiera jeden atom krzemu i cztery tlenu, razem pięć. Aby wszystkich atomów było siedem, muszą pozostać dwa atomy H.

Kwas H4SiO4 utracił wtedy dwa protony, więc ładunek anionu wynosi −2. Wzór to H2SiO42−. Liczba atomów jest liczbą jąder w drobinie i nie zależy od jej ładunku; nie dodajemy do niej elektronów nadmiarowych anionu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

H2SiO42−

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2023_06_dodatkowy_06

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 7 · czerwiec 2023

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 5–7.

Stapianie tlenku krzemu(IV) z wodorotlenkiem sodu pozwala otrzymać różne krzemiany,

w zależności od stosunku molowego substratów tej reakcji. Wskutek hydrolizy wodnego

roztworu tetraoksokrzemianu(IV) sodu, czyli Na4SiO4, tworzy się roztwór silnie alkaliczny.

Taki roztwór obok cząsteczek kwasu tetraoksokrzemowego(IV) zawiera wszystkie rodzaje

wodoroanionów tego kwasu.

Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2010.

Narysuj elektronowy wzór kreskowy kwasu tetraoksokrzemowego(IV). Określ typ hybrydyzacji (sp, sp2, sp3) orbitali walencyjnych atomu krzemu w cząsteczce tego kwasu.

Elektronowy wzór kreskowy:

Typ hybrydyzacji: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zapisz cztery grupy OH wokół jednego atomu Si.

Podpowiedź 2

Uzupełnij oktet każdego tlenu dwiema wolnymi parami.

Podpowiedź 3

Narysuj pełny wzór elektronowy Si(OH)4 i podaj sp3 dla Si.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 7 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 6.
  
  
Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 6. 

Typ hybrydyzacji: sp3.

Uwaga: Geometria cząsteczki nie podlega ocenie.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne narysowanie wzoru elektronowego (kreskowego, ewentualnie

z poprawnym zaznaczeniem polaryzacji wiązań) z uwzględnieniem wolnych par

elektronowych atomów tlenu oraz poprawne określenie typu hybrydyzacji atomu

krzemu.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Kwas tetraoksokrzemowy(IV) ma centralny Si połączony pojedynczo z czterema grupami OH. Każdy tlen tworzy dwa wiązania i ma dwie wolne pary elektronowe.

Wokół Si są cztery obszary wiązań σ, bez wolnej pary, więc przypisujemy mu sp3. Rysunek musi pokazywać także pary niewiążące na wszystkich czterech tlenach. Nie rysujemy wiązań podwójnych Si=O zamiast grup OH wskazanych przez tetraoksokwas.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 7 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 6.
  
  
Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 6. 

Typ hybrydyzacji: sp3.

Uwaga: Geometria cząsteczki nie podlega ocenie.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2023_06_dodatkowy_07

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 8 · czerwiec 2023

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 8–10.

Reakcja syntezy pewnego związku XY jest opisana równaniem:

X2(g) + Y2(g) ⇌ 2XY(g)

Stężeniowa stała równowagi tej przemiany w temperaturze T jest równa Kc = 4,0.

Spośród poniższych wykresów wybierz ten, który może przedstawiać zmianę stężenia substratu X2 i produktu XY w czasie, przy założeniu, że substraty reakcji zmieszano w stosunku stechiometrycznym. Zaznacz literę A, B, C albo D.

Zadanie 8 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 7.
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Dla mieszaniny stechiometrycznej przyjmij [X2] = [Y2].

Podpowiedź 2

Pierwiastek z K = 4 ustala stosunek [XY] do [X2] równy dwa.

Podpowiedź 3

Wybierz B, zgodny z dwukrotnie większym stężeniem równowagowym produktu i właściwymi przyrostami.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

B

Zasady oceniania

1 pkt – poprawny wybór wykresu.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Stechiometryczne ilości X2 i Y2 pozostają sobie równe także w równowadze. Z K = [XY]2/([X2][Y2]) = 4 wynika [XY] = 2[X2].

Krzywa musi rozpoczynać się bez produktu, a jego przyrost jest dwa razy większy od ubytku pojedynczego substratu. Te warunki spełnia wykres B. Nie wybieramy wykresu tylko na podstawie tego, że produkt rośnie; trzeba sprawdzić również proporcje równowagowe i stechiometrię zmian.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

B

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2023_06_dodatkowy_08

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 9 · czerwiec 2023

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 8–10.

Reakcja syntezy pewnego związku XY jest opisana równaniem:

X2(g) + Y2(g) ⇌ 2XY(g)

Stężeniowa stała równowagi tej przemiany w temperaturze T jest równa Kc = 4,0.

Aby przewidzieć, czy w układzie – mieszaninie reakcyjnej substratów i produktu – został już

osiągnięty stan równowagi, można obliczyć tzw. iloraz reakcji Q. Wyrażenie na iloraz reakcji

jest takie samo jak wyrażenie na stałą równowagi, lecz stężenia w nim występujące dotyczą

dowolnego stadium przemiany. Obliczoną wartość ilorazu reakcji Q porównuje się

z wartością Kc. Jeżeli Q < Kc, to można założyć, że (w dążeniu do osiągnięcia stanu

równowagi) reakcja zachodzi w kierunku tworzenia produktów, jeżeli Q > Kc – w kierunku

tworzenia substratów.

Na podstawie: L. Jones, P. Atkins, Chemia ogólna, Warszawa 2006.

W temperaturze T do reaktora o pojemności 1,0 dm3 wprowadzono po 1,5 mol substancji X2

i Y2 oraz 3,5 mol substancji XY.

Oblicz iloraz reakcji Q w momencie zmieszania reagentów w temperaturze T.

Następnie uzupełnij poniższe zdanie. Wybierz i zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w nawiasie.

Obliczenia:

W momencie zmieszania reagentów w temperaturze 𝑇 szybkość reakcji syntezy produktu XY

jest (mniejsza niż / taka sama jak / większa niż) szybkość reakcji rozpadu produktu XY na

substraty.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Podstaw stężenia początkowe do tego samego wyrażenia co dla K.

Podpowiedź 2

Porównaj Q z 4,0 i ustal kierunek przemiany wypadkowej.

Podpowiedź 3

Dla Q ≈ 5,44 > K wybierz mniejszą szybkość syntezy niż rozpadu XY.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 9 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 6.

Zasady oceniania

2 pkt – poprawne obliczenie ilorazu reakcji i poprawne uzupełnienie zdania.

1 pkt – poprawne obliczenie ilorazu reakcji i błędne uzupełnienie zdania.

ALBO

– błędne obliczenie ilorazu reakcji i poprawne uzupełnienie zdania

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W objętości 1,0 dm3 początkowe stężenia wynoszą 1,5, 1,5 i 3,5 mol·dm−3. Iloraz Q = 3,52/(1,5·1,5) ≈ 5,44 jest większy od K = 4,0.

Mieszanina zawiera za dużo produktu względem równowagi, więc jego rozpad przeważa nad syntezą. Szybkość syntezy XY jest mniejsza. Nie utożsamiamy Q ze stałą K przed ustaleniem równowagi; Q opisuje dowolny bieżący skład.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 9 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 6.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2023_06_dodatkowy_09

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 10 · czerwiec 2023

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 8–10.

Reakcja syntezy pewnego związku XY jest opisana równaniem:

X2(g) + Y2(g) ⇌ 2XY(g)

Stężeniowa stała równowagi tej przemiany w temperaturze T jest równa Kc = 4,0.

W temperaturze 𝑇 do reaktora o pojemności 1,0 dm3 wprowadzono po 1,5 mol substancji X2

i Y2 oraz 3,5 mol substancji XY. Stężeniowa stała równowagi w temperaturze T jest równa

Kc = 4,0.

Oblicz stężenie równowagowe substratów (X2 i Y2) opisanej przemiany w temperaturze 𝑻.

Obliczenia:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Najpierw ustal, czy substraty przybywają, czy ubywają.

Podpowiedź 2

Na dwa ubywające XY przybywa po jednym X2 i Y2.

Podpowiedź 3

Rozwiąż 3,5 − 2x = 2(1,5 + x); oba stężenia równowagowe to 1,625 mol·dm−3.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 10 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 7.

Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń.

Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej

poprawnej metody i poprawnych obliczeń.

Zasady oceniania

2 pkt – zastosowanie poprawnej metody prowadzącej do obliczenia stężeń równowagowych

substratów, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie wyniku z odpowiednią

jednostką.

1 pkt – zastosowanie poprawnej metody prowadzącej do obliczenia stężeń równowagowych

substratów, ale

• popełnienie błędów rachunkowych

LUB

• podanie wyniku z błędną jednostką albo bez jednostki,

ALBO

– poprawne obliczenie wartości zmiany stężenia reagentów.

0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Ponieważ Q > K, część XY rozpada się. Oznaczając przyrost stężenia każdego substratu przez x, mamy [X2] = [Y2] = 1,5 + x oraz [XY] = 3,5 − 2x.

Równanie (3,5 − 2x)2/(1,5 + x)2 = 4 ma fizyczne rozwiązanie 3,5 − 2x = 2(1,5 + x), czyli x = 0,125. Oba stężenia substratów wynoszą 1,625 mol·dm−3. Znak zmiany wynika z kierunku rozpadu, nie z automatycznego odejmowania substratów.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 10 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 7.

Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń.

Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej

poprawnej metody i poprawnych obliczeń.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2023_06_dodatkowy_10

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 11 · czerwiec 2023

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 11–13.

Do probówek oznaczonych numerami 1.–4. wprowadzono wodne roztwory czterech

substancji chemicznych: wodorotlenku baru, manganianu(VII) potasu, fenolanu sodu

i chlorku żelaza(III). Stężenie molowe każdego roztworu wynosiło 0,10 mol·dm−3.

Wpisz do schematu wzory odpowiednich drobin, tak aby powstało równanie procesu decydującego o odczynie roztworu fenolanu sodu. Zastosuj definicję kwasu i zasady

Brønsteda.

kwas 1

+

zasada 2

  

zasada 1

+

kwas 2

  
⇌
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Znajdź sprzężony kwas anionu fenolanowego.

Podpowiedź 2

Woda oddaje jeden proton i staje się OH−.

Podpowiedź 3

Uzupełnij pary H2O/OH− oraz fenol/fenolan we właściwej kolejności schematu.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

kwas 1

+

zasada 2

H2O

C6H5O−

zasada 1

+

kwas 2

OH−

C6H5OH

⇌

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne uzupełnienie schematu procesu decydującego o odczynie roztworu.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Fenolan jest sprzężoną zasadą słabego kwasu, fenolu. Pobiera proton z wody, odtwarzając fenol i wytwarzając OH−. W schemacie kwas 1 to H2O, zasada 1 OH−, zasada 2 anion fenolanowy, a kwas 2 fenol.

Powstające OH− wyjaśniają odczyn zasadowy roztworu. Nie przypisujemy tej hydrolizy kationowi sodu i nie rozrywamy szkieletu pierścienia aromatycznego. Wzory drobin zachowujemy zgodnie z podanym schematem.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

kwas 1

+

zasada 2

H2O

C6H5O−

zasada 1

+

kwas 2

OH−

C6H5OH

⇌
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2023_06_dodatkowy_11

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 12 · czerwiec 2023

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 11–13.

Do probówek oznaczonych numerami 1.–4. wprowadzono wodne roztwory czterech

substancji chemicznych: wodorotlenku baru, manganianu(VII) potasu, fenolanu sodu

i chlorku żelaza(III). Stężenie molowe każdego roztworu wynosiło 0,10 mol·dm−3.

Uporządkuj roztwory znajdujące się w probówkach według wzrastającego pH.

Uzupełnij poniższy schemat. Wpisz w wolne pola wzory substancji znajdujących się w roztworach.

Zadanie 12 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 10.
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Dla każdej substancji rozpoznaj jon decydujący o odczynie.

Podpowiedź 2

Oddziel hydrolizę słabej zasady sprzężonej od dysocjacji mocnego wodorotlenku.

Podpowiedź 3

Ułóż FeCl3 < KMnO4 < fenolan sodu < Ba(OH)2 według pH.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

FeCl3

KMnO4

C6H5ONa

Ba(OH)2

Odpowiedź CKE 12 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 7.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne porównanie pH roztworów i napisanie wzorów trzech substancji

w poprawnej kolejności.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Fe3+ zakwasza wodę przez protolizę swojego akwakompleksu, dlatego FeCl3 ma najniższe pH. KMnO4 w przyjętym modelu nie wywołuje istotnej hydrolizy i jest bliski obojętności.

Fenolan sodu daje roztwór zasadowy przez reakcję anionu z wodą, lecz słabszy niż mocna zasada Ba(OH)2 o tym samym stężeniu. Kolejność to FeCl3, KMnO4, fenolan sodu, Ba(OH)2. Nie porównujemy odczynu przez samą barwę roztworów.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

FeCl3

KMnO4

C6H5ONa

Ba(OH)2

Odpowiedź CKE 12 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 7.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2023_06_dodatkowy_12

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 13.1 · czerwiec 2023

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 11–13.

Do probówek oznaczonych numerami 1.–4. wprowadzono wodne roztwory czterech

substancji chemicznych: wodorotlenku baru, manganianu(VII) potasu, fenolanu sodu

i chlorku żelaza(III). Stężenie molowe każdego roztworu wynosiło 0,10 mol·dm−3.

Źródło

Informacja do zadania 13.

Roztwory z probówek 1.–4. posłużyły do przeprowadzenia doświadczenia. Do jednej

z probówek wprowadzono tlenek węgla(IV), a do pozostałych dodano pojedynczo

odczynniki: NaOH (aq), Na2SO3 (aq) oraz HCl (aq). Każdego z roztworów użyto jeden raz.

Po wymieszaniu zawartości probówek w każdej z nich zaobserwowano zmętnienie lub

wytrącenie osadu.

Ustal, do której probówki został wprowadzony tlenek węgla(IV), a do których – wodne roztwory: NaOH oraz HCl. Uzupełnij podane niżej schematy.

… Probówka 1 … Probówka 2 … Probówka 3 … Probówka 4.

Zadanie 13.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 11.
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Najpierw dopasuj CO2 do wodorotlenku baru i NaOH do Fe3+.

Podpowiedź 2

Pozostały HCl protonuje fenolan; to przemiana kwas–zasada, nie automatyczny dowód osadu.

Podpowiedź 3

Wpisz 1: CO2, 3: HCl, 4: NaOH i sprawdź uwagę o rozpuszczalności fenolu.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Probówka 1 … Probówka 2 … Probówka 3 … Probówka 4.

Odpowiedź CKE 13.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 8.

Uwaga: Dopuszcza się wpisanie poprawnych nazw zamiast wzorów związków chemicznych.

Określenie stanu skupienia wprowadzanych odczynników nie jest wymagane.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawny wybór substancji i poprawne uzupełnienie schematów wzorami substancji.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Według klucza do 1 dodajemy CO2, strącający BaCO3; do 3 HCl, protonujący fenolan; do 4 NaOH, strącający Fe(OH)3. W 2 podano już Na2SO3 redukujący KMnO4 do MnO2.

Dobór reagentów jest spójny z tymi przemianami. Nie wynika jednak z niego zmętnienie w każdej probówce: przy wyjściowym 0,10 mol·dm−3 fenolanu powstały fenol jest poniżej typowej rozpuszczalności w wodzie. Oddzielna uwaga rozróżnia odpowiedź klucza i nieuzasadniony opis obserwacji.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Probówka 1 … Probówka 2 … Probówka 3 … Probówka 4.

Odpowiedź CKE 13.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 8.

Uwaga: Dopuszcza się wpisanie poprawnych nazw zamiast wzorów związków chemicznych.

Określenie stanu skupienia wprowadzanych odczynników nie jest wymagane.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2023_06_dodatkowy_13.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 13.2 · czerwiec 2023

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 11–13.

Do probówek oznaczonych numerami 1.–4. wprowadzono wodne roztwory czterech

substancji chemicznych: wodorotlenku baru, manganianu(VII) potasu, fenolanu sodu

i chlorku żelaza(III). Stężenie molowe każdego roztworu wynosiło 0,10 mol·dm−3.

Źródło

Informacja do zadania 13.

Roztwory z probówek 1.–4. posłużyły do przeprowadzenia doświadczenia. Do jednej

z probówek wprowadzono tlenek węgla(IV), a do pozostałych dodano pojedynczo

odczynniki: NaOH (aq), Na2SO3 (aq) oraz HCl (aq). Każdego z roztworów użyto jeden raz.

Po wymieszaniu zawartości probówek w każdej z nich zaobserwowano zmętnienie lub

wytrącenie osadu.

Wpisz do tabeli wzory substancji, których powstanie w probówkach 1., 3. oraz 4.

odpowiadało za opisany objaw reakcji.

Probówka

1.

3.

4.

Wzór substancji

   
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Przypomnij, co dodano do roztworów baru, fenolanu i żelaza(III). Szukasz produktów tych reakcji.

Podpowiedź 2

CO2 daje węglan baru, kwas protonuje fenolan, a OH− strąca wodorotlenek żelaza(III).

Podpowiedź 3

Wpisz kolejno BaCO3, C6H5OH i Fe(OH)3. Przeczytaj uwagę o ograniczeniu opisu zmętnienia fenolu.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Probówka

1.

3.

4.

Wzór substancji

BaCO3

C6H5OH

Fe(OH)3 LUB FeO(OH)

LUB Fe2O3 ∙ nH2O LUB Fe2O3(H2O)n

Zasady oceniania

1 pkt – poprawny wybór substancji, które spowodowały opisane objawy reakcji we

wskazanych probówkach i poprawne napisanie wzorów trzech substancji.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Z odczynników dobranych w poprzednim poleceniu wynikają trzy produkty: BaCO3 po przepuszczeniu CO2 przez wodę barytową, fenol po protonowaniu fenolanu oraz Fe(OH)3 po dodaniu zasady do FeCl3.

W tabeli wpisujemy wzory produktów, a nie odczynników. W przypadku fenolu trzeba oddzielić odpowiedź historycznego klucza od obserwacji: przy stężeniu 0,10 mol·dm−3 powstanie fenolu nie uzasadnia samo w sobie zmętnienia, gdyż jego ilość pozostaje poniżej rozpuszczalności wskazanej w uwadze redakcyjnej.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Probówka

1.

3.

4.

Wzór substancji

BaCO3

C6H5OH

Fe(OH)3 LUB FeO(OH)

LUB Fe2O3 ∙ nH2O LUB Fe2O3(H2O)n

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2023_06_dodatkowy_13.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 13.3 · czerwiec 2023

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 11–13.

Do probówek oznaczonych numerami 1.–4. wprowadzono wodne roztwory czterech

substancji chemicznych: wodorotlenku baru, manganianu(VII) potasu, fenolanu sodu

i chlorku żelaza(III). Stężenie molowe każdego roztworu wynosiło 0,10 mol·dm−3.

Źródło

Informacja do zadania 13.

Roztwory z probówek 1.–4. posłużyły do przeprowadzenia doświadczenia. Do jednej

z probówek wprowadzono tlenek węgla(IV), a do pozostałych dodano pojedynczo

odczynniki: NaOH (aq), Na2SO3 (aq) oraz HCl (aq). Każdego z roztworów użyto jeden raz.

Po wymieszaniu zawartości probówek w każdej z nich zaobserwowano zmętnienie lub

wytrącenie osadu.

W probówce 2., po zmieszaniu reagentów, zachodzi proces utleniania-redukcji. Utleniacz

i reduktor reagują ze sobą w stosunku molowym 2 : 3, a trzecim substratem reakcji jest

woda.

Napisz w formie jonowej skróconej równanie tej reakcji.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Wyznacz zmiany stopni utlenienia manganu i siarki. Osad wskazuje na MnO2.

Podpowiedź 2

Zrównaj sześć wymienianych elektronów: potrzebujesz dwóch jonów manganianowych i trzech siarczynowych.

Podpowiedź 3

Po prawej zapisz 2MnO2 i 3SO42−. Dopełnij równanie jedną H2O po lewej oraz dwiema OH− po prawej.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

2MnO4− + 3SO32− + H2O → 2MnO2 + 3SO42− + 2OH−

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne napisanie we właściwej formie równania reakcji zachodzącej

w probówce 2.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Mangan w MnO4− obniża stopień utlenienia z VII do IV, a siarka w SO32− podwyższa go z IV do VI. Jeden atom manganu pobiera trzy elektrony, jeden atom siarki oddaje dwa, więc bilans wymaga stosunku 2:3.

W środowisku wodnym otrzymujemy MnO2 i SO42−, a tlen i wodór uzupełniamy H2O oraz OH−. Równanie 2MnO4− + 3SO32− + H2O → 2MnO2 + 3SO42− + 2OH− zachowuje atomy i ładunek −8 po obu stronach.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

2MnO4− + 3SO32− + H2O → 2MnO2 + 3SO42− + 2OH−
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2023_06_dodatkowy_13.3

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 14 · czerwiec 2023

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 14–15.

Poniżej podano wartości stałych dysocjacji (𝑇= 25 °C, 𝑝= 1000 hPa) trzech substancji,

które wykazują kwasowy charakter chemiczny w roztworach wodnych:

Substancja (H2X)

𝐾a1

𝐾a2

benzeno-1,2-diol, C6H4(OH)2

4,57 ∙10−10

2,51 ∙10−13

Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 12.

6,16 ∙10−5

2,29 ∙10−6

tlenek siarki(IV), SO2 (aq, nas.), [H2SO3]

1,41 ∙10−2

6,31 ∙10−8

Próbkę wodnego roztworu każdej z substancji (analitu) o objętości 10,0 cm3 i stężeniu

molowym 0,020 mol·dm−3, umieszczano w kolbie i miareczkowano roztworem titranta:

NaOH (aq) o stężeniu molowym 0,020 mol·dm−3. Krzywe miareczkowania oznaczone

literami A, B i C przedstawiono na wykresie.

Informacja do zadań 14–15. — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 12.

Punkt równoważnikowy (PR) to punkt na krzywej miareczkowania odpowiadający takiej ilości

titranta, która jest równoważna stechiometrycznej ilości analitu. W pobliżu PR podczas

miareczkowania zachodzą zwykle wyraźnie zmiany wartości pH, zwane skokiem

miareczkowania.

Oceń, prawdziwość poniższych zdań. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F –

jeśli jest fałszywe.

1.

Krzywa C obrazuje zmiany pH podczas miareczkowania najmocniejszego

kwasu, a krzywa A – zmiany pH podczas miareczkowania kwasu

pośredniej mocy spośród wymienionych.

P

F

2.

W przebiegu krzywej B jest widoczny jeden skok miareczkowania, a pH

w punkcie równoważnikowym miareczkowania okazuje się większe od 7.

P

F

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj pH krzywych dla zerowej objętości NaOH. Uwzględnij też wartości Kₐ1.

Podpowiedź 2

Krzywa A zaczyna się najwyżej, więc dotyczy najsłabszego kwasu. Dla B obejrzyj skok przy 20 cm3.

Podpowiedź 3

Pierwsze zdanie oznacz F, drugie P. Kwas diprotonowy nie musi dawać dwóch rozdzielonych skoków.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

1.

Krzywa C obrazuje zmiany pH podczas miareczkowania najmocniejszego

kwasu, a krzywa A – zmiany pH podczas miareczkowania kwasu

pośredniej mocy spośród wymienionych.

 

F

2.

W przebiegu krzywej B jest widoczny jeden skok miareczkowania, a pH

w punkcie równoważnikowym miareczkowania okazuje się większe od 7.

P

 

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne wskazanie dwóch odpowiedzi.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Przy jednakowym stężeniu niższe początkowe pH oznacza mocniejszy kwas. Krzywa C zaczyna się najniżej, natomiast A najwyżej: C odpowiada roztworowi SO2, B kwasowi butanodiowemu, a A benzeno-1,2-diolowi.

Pierwsze zdanie jest fałszywe, ponieważ A przedstawia kwas najsłabszy, a nie pośredni. Na krzywej B widać jeden wyraźny skok w pobliżu 20 cm3, z punktem równoważnikowym powyżej pH 7, więc drugie zdanie jest prawdziwe. Liczbę widocznych skoków odczytujemy z wykresu, nie wyłącznie z liczby protonów kwasu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

1.

Krzywa C obrazuje zmiany pH podczas miareczkowania najmocniejszego

kwasu, a krzywa A – zmiany pH podczas miareczkowania kwasu

pośredniej mocy spośród wymienionych.

 

F

2.

W przebiegu krzywej B jest widoczny jeden skok miareczkowania, a pH

w punkcie równoważnikowym miareczkowania okazuje się większe od 7.

P

 
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2023_06_dodatkowy_14

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania