Baza zadań z chemii

Znaleziono zadań: 1481Wyczyść wszystko
Moje postępy

Zadania 261–280 z 1481

Zadanie 1.3 · maj 2024

Formuła 2015rozszerzony3 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 1.

Pierwiastki A i X leżą w sąsiednich okresach. Wiadomo, że:

• elektrony w atomie A w stanie podstawowym są rozmieszczone w pięciu podpowłokach

• w atomie X w stanie podstawowym wszystkie elektrony biorące udział w tworzeniu wiązań

są niesparowane i rozmieszczone na powłokach opisanych różnymi wartościami głównej

liczby kwantowej 𝑛.

Cząsteczka tlenku pierwiastka A na najwyższym stopniu utlenienia składa się z czternastu

atomów, a jej wzór rzeczywisty nie jest wzorem elementarnym. Ten tlenek w reakcji z wodą –

przebiegającej bez zmiany stopni utlenienia – tworzy trójprotonowy kwas tlenowy. Liczba

atomów wchodzących w skład cząsteczki wodorku pierwiastka A jest równa liczbie atomów

wchodzących w skład cząsteczki tlenku pierwiastka X na najwyższym stopniu utlenienia.

Uzupełnij tabelę i napisz równania reakcji:

• w formie cząsteczkowej – tlenku pierwiastka A na najwyższym stopniu utlenienia z wodą (reakcja 1.)

• w formie jonowej – tlenku pierwiastka X na najwyższym stopniu utlenienia z wodorotlenkiem potasu (reakcja 2.).

Użyj symboli A i X.

Wzór sumaryczny

wodorku pierwiastka A

Wzór sumaryczny

tlenku pierwiastka A

na najwyższym stopniu

utlenienia

Wzór sumaryczny

tlenku pierwiastka X

na najwyższym stopniu

utlenienia

   

Równanie reakcji 1.:

Równanie reakcji 2.:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Wróć do identyfikacji P i Cr. Odróżnij rzeczywisty wzór tlenku fosforu od elementarnego.

Podpowiedź 2

Zbilansuj powstawanie kwasu trójprotonowego. CrO3 jako tlenek kwasowy tworzy z OH− anion chromianowy.

Podpowiedź 3

Wpisz AH3, A4O10, XO3 oraz równania z współczynnikami 1:6:4 i 1:2:1:1; anion ma ładunek 2−.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Wzór sumaryczny

wodorku pierwiastka A

Wzór sumaryczny

tlenku pierwiastka A

na najwyższym stopniu

utlenienia

Wzór sumaryczny

tlenku pierwiastka X

na najwyższym stopniu utlenienia

AH3 LUB H3A

ALBO

PH3 LUB H3P

A4O10 ALBO P4O10

XO3 ALBO CrO3

Równanie reakcji 1.: P4O10 + 6H2O → 4H3PO4

ALBO

A4O10 + 6H2O → 4H3AO4
Równanie reakcji 2.: CrO3 + 2OH− → CrO42−− + H2O

ALBO

XO3 + 2OH− → XO42− + H2O

ALBO

CrO3 + 2K+ + 2OH− → CrO42− + 2K+ + H2O

ALBO

XO3 + 2K+ + 2OH− → XO42− + 2K+ + H2O

Uwaga: W tabeli wzór tlenku pierwiastka A musi być zapisany w postaci A4O10 lub P4O10.

W równaniu reakcji tego tlenku z wodą dopuszcza się zapis wzoru tlenku

… w postaci A2O5 albo P2O5.

Zasady oceniania

3 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli i poprawne zapisanie we właściwej formie dwóch

równań reakcji.

2 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli i poprawne zapisanie we właściwej formie jednego

równania reakcji

ALBO

– brak uzupełnienia tabeli lub błędne uzupełnienie tabeli i poprawne zapisanie dwóch

równań reakcji.

1 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli i błędne zapisanie dwóch równań reakcji

ALBO

– błędne uzupełnienie tabeli i poprawne zapisanie jednego równania reakcji.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Dla A = P i X = Cr wzory to PH3, P4O10 oraz CrO3, czyli AH3, A4O10 i XO3. Czternaście atomów wymaga wzoru rzeczywistego A4O10, a nie elementarnego A2O5. Reakcja z wodą: A4O10 + 6H2O → 4H3AO4.

Kwasowy tlenek X reaguje z zasadą według XO3 + 2OH− → XO42− + H2O. Ładunek anionu wynosi dokładnie 2−. Podwójny minus przy chromianie w jednym wariancie oryginalnego klucza jest błędem typograficznym omówionym w uwadze.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Wzór sumaryczny

wodorku pierwiastka A

Wzór sumaryczny

tlenku pierwiastka A

na najwyższym stopniu

utlenienia

Wzór sumaryczny

tlenku pierwiastka X

na najwyższym stopniu utlenienia

AH3 LUB H3A

ALBO

PH3 LUB H3P

A4O10 ALBO P4O10

XO3 ALBO CrO3

Równanie reakcji 1.: P4O10 + 6H2O → 4H3PO4

ALBO

A4O10 + 6H2O → 4H3AO4
Równanie reakcji 2.: CrO3 + 2OH− → CrO42−− + H2O

ALBO

XO3 + 2OH− → XO42− + H2O

ALBO

CrO3 + 2K+ + 2OH− → CrO42− + 2K+ + H2O

ALBO

XO3 + 2K+ + 2OH− → XO42− + 2K+ + H2O

Uwaga: W tabeli wzór tlenku pierwiastka A musi być zapisany w postaci A4O10 lub P4O10.

W równaniu reakcji tego tlenku z wodą dopuszcza się zapis wzoru tlenku

… w postaci A2O5 albo P2O5.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2024_05_glowny_01.3

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 2.1 · maj 2024

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 2.

Cząstki materii w stanie gazowym przemieszczają się chaotycznie w różnych kierunkach.

W uproszczeniu można przyjąć, że średnia prędkość tych cząstek zależy wyłącznie od ich

masy i od temperatury. W danej temperaturze iloczyn masy molowej gazu i kwadratu

średniej prędkości jego cząsteczek jest wielkością stałą.

W tabeli podano średnie prędkości cząsteczek gazów w temperaturze 0 °C.

Nazwa gazu

Średnia prędkość, m ∙ s−1

Azot

493

Tlen

461

Tlenek węgla(IV)

393

Na podstawie: D. Halliday, R. Resnick, Fizyka, Warszawa 2015.

Napisz wartość średniej prędkości cząsteczek tlenku węgla(II) w temperaturze 0 °C

oraz rozstrzygnij, czy w tej temperaturze wartość średniej prędkości cząsteczek wodoru jest większa czy mniejsza od 493 m ∙ s−1. Odpowiedź uzasadnij.

Średnia prędkość cząsteczek tlenku węgla(II): … m ∙ s−1.

Rozstrzygnięcie dotyczące średniej prędkości cząsteczek wodoru: …

Uzasadnienie: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Oblicz masy molowe CO, N2 i H2. Temperatura jest taka sama.

Podpowiedź 2

CO i N2 mają po około 28 g·mol−1. Mniejsza masa wymaga większej prędkości przy stałym Mv2.

Podpowiedź 3

Dla CO podaj 493 m·s−1; dla H2 wybierz większą prędkość i uzasadnij mniejszą masą molową.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Średnia prędkość cząsteczek tlenku węgla(II): 493 m ∙ s−1.

Rozstrzygnięcie dotyczące średniej prędkości cząsteczek wodoru: większa

Przykładowe uzasadnienia:

• Ponieważ cząsteczki lżejsze poruszają się szybciej niż cząsteczki cięższe.

ALBO

• 𝑀H2 < 𝑀CO

ALBO

• 𝑀H2 < 𝑀N2

Zasady oceniania

2 pkt – poprawne napisanie wartości średniej prędkości cząsteczek tlenku węgla(II),

poprawne rozstrzygnięcie i uzasadnienie.

1 pkt – poprawne napisanie wartości średniej prędkości cząsteczek tlenku węgla(II), błędne

rozstrzygnięcie i uzasadnienie

ALBO

– błędne napisanie wartości średniej prędkości cząsteczek tlenku węgla(II), poprawne

rozstrzygnięcie i uzasadnienie.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Z podanej zależności wynika, że przy jednakowej temperaturze prędkość zależy od masy molowej. CO i N2 mają w szkolnym przybliżeniu tę samą masę molową 28 g·mol−1, więc ich prędkości są równe: 493 m·s−1.

H2 ma znacznie mniejszą masę molową, około 2 g·mol−1. Aby iloczyn Mv2 pozostał stały, prędkość wodoru musi być większa niż 493 m·s−1. Nie porównujemy liczby atomów w cząsteczce: oba gazy są dwuatomowe, lecz mają różne masy.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Średnia prędkość cząsteczek tlenku węgla(II): 493 m ∙ s−1.

Rozstrzygnięcie dotyczące średniej prędkości cząsteczek wodoru: większa

Przykładowe uzasadnienia:

• Ponieważ cząsteczki lżejsze poruszają się szybciej niż cząsteczki cięższe.

ALBO

• 𝑀H2 < 𝑀CO

ALBO

• 𝑀H2 < 𝑀N2

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2024_05_glowny_02.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 2.2 · maj 2024

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 2.

Cząstki materii w stanie gazowym przemieszczają się chaotycznie w różnych kierunkach.

W uproszczeniu można przyjąć, że średnia prędkość tych cząstek zależy wyłącznie od ich

masy i od temperatury. W danej temperaturze iloczyn masy molowej gazu i kwadratu

średniej prędkości jego cząsteczek jest wielkością stałą.

W tabeli podano średnie prędkości cząsteczek gazów w temperaturze 0 °C.

Nazwa gazu

Średnia prędkość, m ∙ s−1

Azot

493

Tlen

461

Tlenek węgla(IV)

393

Na podstawie: D. Halliday, R. Resnick, Fizyka, Warszawa 2015.

Oceń prawdziwość poniższych zdań. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F –

jeśli jest fałszywe.

1.

W danej temperaturze średnia prędkość cząsteczek gazu jest odwrotnie

proporcjonalna do pierwiastka kwadratowego z masy molowej.

P

F

2.

W danych warunkach ciśnienia i temperatury iloraz masy molowej i gęstości

ma taką samą wartość dla wszystkich gazów doskonałych.

P

F

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Przekształć Mv2 = const, wyznaczając v. Do drugiego zdania użyj równania gazu doskonałego.

Podpowiedź 2

Gęstość to m/V, a liczba moli to m/M. Z pV = nRT otrzymasz ρ = pM/(RT).

Podpowiedź 3

Zaznacz P i P: v jest proporcjonalne do 1/√M, a M/ρ = RT/p.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

1.

W danej temperaturze średnia prędkość cząsteczek gazu jest odwrotnie

proporcjonalna do pierwiastka kwadratowego z masy molowej.

P

 

2.

W danych warunkach ciśnienia i temperatury iloraz masy molowej

i gęstości ma taką samą wartość dla wszystkich gazów doskonałych.

P

 

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne wskazanie dwóch odpowiedzi.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Z Mv2 = const otrzymujemy v = √(const/M), czyli prędkość jest odwrotnie proporcjonalna do √M. Pierwsze zdanie jest prawdziwe.

Dla gazu doskonałego ρ = pM/(RT), więc iloraz M/ρ = RT/p zależy wyłącznie od temperatury i ciśnienia. Przy wspólnych warunkach ma taką samą wartość dla wszystkich gazów doskonałych; drugie zdanie także jest prawdziwe. To właśnie objętość molowa, a nie gęstość sama w sobie, jest wspólna w takich warunkach.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

1.

W danej temperaturze średnia prędkość cząsteczek gazu jest odwrotnie

proporcjonalna do pierwiastka kwadratowego z masy molowej.

P

 

2.

W danych warunkach ciśnienia i temperatury iloraz masy molowej

i gęstości ma taką samą wartość dla wszystkich gazów doskonałych.

P

 
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2024_05_glowny_02.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 3 · maj 2024

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 3–4.

Energia sieciowa związków jonowych to ilość energii potrzebna do rozłożenia jednego mola

krystalicznej substancji na jony leżące nieskończenie daleko od siebie. Jej wartość zależy od

rozmiarów jonów i ich ładunków. Wraz ze wzrostem energii sieciowej rosną wartości

temperatury topnienia substancji krystalicznych.

W tabeli przedstawiono wartości energii sieciowej halogenków wybranych litowców.

Substancja

Energia sieciowa, kJ ∙ mol−1

Substancja

Energia sieciowa, kJ ∙ mol−1

LiF

1033

NaF

915

LiCl

𝑥

NaCl

778

LiBr

798

NaBr

𝑦

LiI

740

NaI

692

Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2018.

Uzupełnij poniższe zdania. Wybierz i zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.

Energia sieciowa 𝑥 chlorku litu wynosi około (640 / 740 / 840) kJ ∙ mol−1, a energia

sieciowa 𝑦 bromku sodu wynosi około (640 / 740 / 840) kJ ∙ mol−1.

Temperatura topnienia chlorku sodu jest równa 801 °C, a temperatura topnienia jodku sodu

jest równa (662 / 882) °C.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Uszereguj rozmiary anionów od F− do I−. Energia sieciowa maleje przy wzroście odległości jonów.

Podpowiedź 2

Dla LiCl szukaj liczby między 798 i 1033, a dla NaBr między 692 i 778.

Podpowiedź 3

Wybierz kolejno 840, 740 i 662°C, zgodnie z malejącą energią sieciową.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 3 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.Odpowiedź CKE 3 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.

Temperatura topnienia chlorku sodu jest równa 801 °C, a temperatura topnienia jodku sodu

Odpowiedź CKE 3 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch zdań.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W obrębie soli z tym samym kationem większy anion oznacza większą odległość między jonami i słabsze przyciąganie. Energia LiCl musi leżeć między 1033 dla LiF i 798 dla LiBr, więc wybieramy 840 kJ·mol−1.

Dla NaBr wartość mieści się między 778 dla NaCl i 692 dla NaI: pasuje 740 kJ·mol−1. Niższa energia sieciowa NaI wskazuje w przyjętej zależności na niższą temperaturę topnienia od NaCl, czyli 662°C. Nie wybieramy wartości przez prostą równość z sąsiednią solą.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 3 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.Odpowiedź CKE 3 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.

Temperatura topnienia chlorku sodu jest równa 801 °C, a temperatura topnienia jodku sodu

Odpowiedź CKE 3 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2024_05_glowny_03

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 4 · maj 2024

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 3–4.

Energia sieciowa związków jonowych to ilość energii potrzebna do rozłożenia jednego mola

krystalicznej substancji na jony leżące nieskończenie daleko od siebie. Jej wartość zależy od

rozmiarów jonów i ich ładunków. Wraz ze wzrostem energii sieciowej rosną wartości

temperatury topnienia substancji krystalicznych.

W tabeli przedstawiono wartości energii sieciowej halogenków wybranych litowców.

Substancja

Energia sieciowa, kJ ∙ mol−1

Substancja

Energia sieciowa, kJ ∙ mol−1

LiF

1033

NaF

915

LiCl

𝑥

NaCl

778

LiBr

798

NaBr

𝑦

LiI

740

NaI

692

Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2018.

W poniższej tabeli przedstawiono wartości energii sieciowej dwóch związków oraz promieni

tworzących je jonów.

Wzór związku

Energia sieciowa,

kJ ∙mol−1

Promień kationu, pm

Promień anionu, pm

MgO

3934

76

140

LiF

1033

72

133

Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2018.

Wyjaśnij, dlaczego – mimo zbliżonych rozmiarów jonów – energia sieciowa tlenku magnezu różni się znacznie od energii sieciowej fluorku litu.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Promienie są podobne, więc poszukaj drugiego czynnika podanego w definicji energii sieciowej.

Podpowiedź 2

Porównaj ładunki Mg2+ i O2− z Li+ i F−. Przyciąganie rośnie wraz z iloczynem wartości ładunków.

Podpowiedź 3

Wyjaśnij, że jony o ładunkach ±2 przyciągają się silniej niż jony ±1, dlatego energia sieciowa MgO jest większa.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

• Im większe są wartości ładunków przyciągających się jonów, tym siła oddziaływania

większa.

• Jony dwudodatnie i dwuujemne (Mg2+ i O2−) przyciągają się silniej, niż jony jednododatnie

i jednoujemne (Li+ i F−).

• Im większe są wartości ładunków oddziałujących jonów, tym większa wartość energii

sieciowej.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne wyjaśnienie zawierające odniesienie do ładunków jonów w MgO i LiF.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Odległości między jonami w MgO i LiF są zbliżone, lecz ich ładunki istotnie się różnią. Mg2+ i O2− mają dwukrotnie większe wartości ładunków od Li+ i F−.

Przyciąganie elektrostatyczne zależy od iloczynu tych wartości, dlatego jony MgO są związane znacznie silniej. Rozdzielenie mola jego sieci wymaga więc większej energii. Uzasadnienie powinno porównać oba zestawy jonów i połączyć ich ładunki z energią, zamiast przypisywać różnicę samemu promieniowi.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

• Im większe są wartości ładunków przyciągających się jonów, tym siła oddziaływania

większa.

• Jony dwudodatnie i dwuujemne (Mg2+ i O2−) przyciągają się silniej, niż jony jednododatnie

i jednoujemne (Li+ i F−).

• Im większe są wartości ładunków oddziałujących jonów, tym większa wartość energii

sieciowej.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2024_05_glowny_04

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 5 · maj 2024

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Liczba koordynacyjna to liczba najbliższych atomów lub jonów otaczających dany atom lub

jon w sieci krystalicznej kryształu.

Tlenek germanu(IV) jest krystalicznym ciałem stałym. Istnieje w dwóch odmianach: alfa,

α-GeO2, oraz beta, β-GeO2. Fragmenty struktur obu odmian przedstawiono poniżej

(atomy Ge – szare, atomy O – czarne).

Zadanie 5 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 8.

… Struktura α-GeO2 Struktura β-GeO2

Uzupełnij zdania. Wybierz i zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.

W odmianie α-GeO2 liczba koordynacyjna dla atomu germanu wynosi (dwa / cztery / sześć).

W strukturze odmiany β-GeO2 dla orbitali walencyjnych atomu germanu zakłada się

hybrydyzację (sp2 / sp3).

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Wybierz szary atom Ge w środku każdej struktury i policz jego najbliższych czarnych sąsiadów.

Podpowiedź 2

W α otoczenie germanu jest sześciokoordynacyjne, w β czterokoordynacyjne i tetraedryczne.

Podpowiedź 3

Zaznacz liczbę sześć dla α-GeO2 i hybrydyzację sp3 dla β-GeO2.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 5 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 10.

W strukturze odmiany β-GeO2 dla orbitali walencyjnych atomu germanu zakłada się

Odpowiedź CKE 5 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 10.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch zdań.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Liczba koordynacyjna dotyczy najbliższych sąsiadów jednego atomu, a nie stosunku atomów we wzorze sumarycznym. W strukturze α-GeO2 każdy atom germanu jest otoczony sześcioma atomami tlenu. W odmianie β atom germanu ma czterech najbliższych sąsiadów w układzie tetraedrycznym.

W szkolnym opisie odpowiada temu hybrydyzacja sp3. Wybieramy „sześć” i „sp3”. Fragment na brzegu rysunku może pokazywać niepełne otoczenie, dlatego warto liczyć przy atomie wewnątrz przedstawionej struktury.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 5 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 10.

W strukturze odmiany β-GeO2 dla orbitali walencyjnych atomu germanu zakłada się

Odpowiedź CKE 5 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 10.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2024_05_glowny_05

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 6.1 · maj 2024

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 6.

Nadtlenek wodoru jest to substancja nietrwała, którą należy przechowywać w zimnym

i ciemnym miejscu, gdyż w innych warunkach ulega powolnemu rozkładowi. Postęp rozkładu

nadtlenku wodoru można badać np. za pomocą techniki miareczkowania.

W termostatowanym naczyniu umieszczono roztwór H2O2 o pewnym stężeniu, który

utrzymywano w temperaturze 40 °C. W równych odstępach czasowych z tego roztworu

pobierano próbki, które schładzano i miareczkowano za pomocą zakwaszonego roztworu

manganianu(VII) potasu o stężeniu 0,0020 mol ∙dm−3. Podczas miareczkowania zachodziła

reakcja opisana równaniem:

2KMnO4 + 5H2O2 + 3H2SO4 → 2MnSO4 + 5O2 + K2SO4 + 8H2O

Wyznaczenie objętości zużytego roztworu KMnO4 pozwoliło obliczyć stężenie molowe H2O2

w próbce.

Objętość każdej pobieranej próbki była równa 2,0 cm3. Uzyskane wyniki przedstawiono

w tabeli.

Czas, minuty

0

10

20

30

Objętość KMnO4, cm3

19,1

14,2

9,9

6,2

Uzupełnij poniższą tabelę, a następnie narysuj wykres przedstawiający zależność stężenia nadtlenku wodoru od czasu. Wartość stężenia zapisz w zaokrągleniu do trzeciego miejsca po przecinku.

Czas, minuty

0

10

20

30

Stężenie molowe H2O2, mol ∙ dm−3

0,048

0,036

  

Obliczenia pomocnicze:

Zadanie 6.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 9.
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Powiąż liczbę moli manganianu z liczbą moli H2O2 w stosunku 2:5.

Podpowiedź 2

Pomnóż stężenie KMnO4 przez jego objętość i przez 5/2, następnie podziel przez objętość próbki.

Podpowiedź 3

Uzupełnij 0,025 i 0,016 mol·dm−3. Wykres ma zawierać także dwa punkty już podane, z opisanymi osiami.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Czas, min.

0

10

20

30

Stężenie molowe H2O2, mol∙dm−3

0,048

0,036

0,025

0,013 ALBO 0,016

Odpowiedź CKE 6.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 10.

Uwaga 2.: Zapisy w polu na obliczenia nie podlegają ocenie.

Uwaga 3: Wykres musi zawierać 4 punkty połączone pojedynczą linią (krzywą albo

odcinkami tworzącymi łamaną) przedstawiającą zależność funkcji malejącej

w całym zakresie. Punkty na wykresie muszą być zgodne z wartościami zawartymi

w tabeli.

Odpowiedź CKE 6.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 11.

Zasady oceniania

2 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli i poprawne narysowanie wykresu.

1 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli i błędne narysowanie wykresu albo brak wykresu.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Ze stechiometrii miareczkowania n(H2O2) = (5/2)n(KMnO4). Każda próbka ma 2,0 cm3, więc c(H2O2) = 2,5·0,0020·V(KMnO4)/2,0, przy obu objętościach w tej samej jednostce. Dla 9,9 cm3 otrzymujemy 0,02475, a dla 6,2 cm3 0,01550 mol·dm−3.

Po wymaganym zaokrągleniu wpisujemy 0,025 i 0,016. Nanieś cztery punkty tabeli i połącz malejącą linią. Historyczny klucz dopuszcza też 0,013, ale ta wartość nie wynika z podanych 6,2 cm3; wyjaśnia to osobna uwaga.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Czas, min.

0

10

20

30

Stężenie molowe H2O2, mol∙dm−3

0,048

0,036

0,025

0,013 ALBO 0,016

Odpowiedź CKE 6.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 10.

Uwaga 2.: Zapisy w polu na obliczenia nie podlegają ocenie.

Uwaga 3: Wykres musi zawierać 4 punkty połączone pojedynczą linią (krzywą albo

odcinkami tworzącymi łamaną) przedstawiającą zależność funkcji malejącej

w całym zakresie. Punkty na wykresie muszą być zgodne z wartościami zawartymi

w tabeli.

Odpowiedź CKE 6.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 11.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2024_05_glowny_06.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 6.2 · maj 2024

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 6.

Nadtlenek wodoru jest to substancja nietrwała, którą należy przechowywać w zimnym

i ciemnym miejscu, gdyż w innych warunkach ulega powolnemu rozkładowi. Postęp rozkładu

nadtlenku wodoru można badać np. za pomocą techniki miareczkowania.

W termostatowanym naczyniu umieszczono roztwór H2O2 o pewnym stężeniu, który

utrzymywano w temperaturze 40 °C. W równych odstępach czasowych z tego roztworu

pobierano próbki, które schładzano i miareczkowano za pomocą zakwaszonego roztworu

manganianu(VII) potasu o stężeniu 0,0020 mol ∙dm−3. Podczas miareczkowania zachodziła

reakcja opisana równaniem:

2KMnO4 + 5H2O2 + 3H2SO4 → 2MnSO4 + 5O2 + K2SO4 + 8H2O

Wyznaczenie objętości zużytego roztworu KMnO4 pozwoliło obliczyć stężenie molowe H2O2

w próbce.

Objętość każdej pobieranej próbki była równa 2,0 cm3. Uzyskane wyniki przedstawiono

w tabeli.

Czas, minuty

0

10

20

30

Objętość KMnO4, cm3

19,1

14,2

9,9

6,2

Uzupełnij zdania. Wybierz i zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.

Szybkość reakcji rozkładu nadtlenku wodoru wraz z upływem czasu (rośnie / maleje /

nie ulega zmianie).

Szybkość reakcji rozkładu nadtlenku wodoru w temperaturze 40 °C jest (większa niż /

mniejsza niż / taka sama jak) w temperaturze 20 °C.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj zmiany stężenia w kolejnych dziesięciominutowych przedziałach.

Podpowiedź 2

Mniejsze ubytki w tym samym czasie oznaczają mniejszą szybkość. Ogrzanie zwykle przyspiesza rozkład H2O2.

Podpowiedź 3

Zaznacz „maleje” oraz „większa niż”; odnieś pierwszy wybór do nachylenia wykresu, drugi do temperatury.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 6.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 11.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch zdań.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W kolejnych równych odstępach czasu ubytki stężenia H2O2 są coraz mniejsze, co wskazuje na malejącą szybkość rozkładu. Można to rozpoznać także po zmniejszającej się wartości bezwzględnej nachylenia wykresu.

Wyższa temperatura zwiększa udział cząsteczek zdolnych pokonać barierę aktywacji, więc w 40°C reakcja zachodzi szybciej niż w 20°C przy porównywalnym składzie. Wybieramy „maleje” oraz „większa niż”. Spadek stężenia i spadek szybkości są odrębnymi wielkościami, choć tutaj wynikają z danych tego samego doświadczenia.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 6.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 11.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2024_05_glowny_06.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 7 · maj 2024

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

Reakcja kwasu solnego z wodorotlenkiem baru przebiega zgodnie z równaniem:

H3O+ + OH− → 2H2O

Oblicz, ile 𝐜𝐦𝟑 wodnego roztworu wodorotlenku baru o stężeniu molowym równym

𝟎, 𝟎𝟐𝟎 𝐦𝐨𝐥∙𝐝𝐦−𝟑 należy dodać do 𝟐𝟓 𝐜𝐦𝟑 kwasu solnego o pH = 1,5, aby otrzymany roztwór miał pH równe 3,7. Przyjmij, że objętość powstałego roztworu jest sumą objętości użytych roztworów.

Obliczenia:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Przelicz oba pH na stężenia H3O+. Po reakcji część kwasu ma pozostać.

Podpowiedź 2

Zapisz początkowe mole kwasu minus 0,040V i podziel przez 0,025+V. Objętość V wyraź w dm3.

Podpowiedź 3

Przyrównaj iloraz do 10-3,7, rozwiąż i zamień dm3 na cm3. Otrzymasz około 19,5 cm3.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Sposób 1.

Ba(OH)2 + 2HCl → BaCl2 + 2H2O

Stężenie początkowe i liczba moli jonów H+:

Odpowiedź CKE 7 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 12.Odpowiedź CKE 7 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 12.

Sposób 2.

Ba(OH)2 + 2HCl → BaCl2 + 2H2O

[H+] = 10−1,5 = 0,0316 mol · dm−3

𝑛HCl = 𝑛H+ = 0,0316 mol · dm−3 · 0,025 dm3 = 7,9 · 10−4 mol

𝑛OH– = 2 · 0,02 mol · dm−3 · 𝑉Ba(OH)2= 0,04 mol · dm−3 · 𝑉Ba(OH)2

Odpowiedź CKE 7 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 12.

⇒𝑉Ba(OH)2 = 0,01978dm3

𝑉Ba(OH)2 = 𝟏𝟗, 𝟖 (𝐜𝐦𝟑)

Sposób 3.

H3O+ + OH− → 2H2O
  

H3O+

OH−

𝑛0

mol

7,9 · 10−4

2 ∙0,02 · V

∆𝑛

mol

−2 ∙0,02 · V

−2 ∙0,02 · V

𝑛k

mol

0,0002·(0,025 + V)

–

7,9 · 10−4 – 2 ∙0,02 · V = 2 ∙10−4 · (0,025 + V)

V = 0,0195 dm3

VBa(OH)2 = 𝟏𝟗, 𝟓 (𝐜𝐦𝟑)

Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń.

Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej

poprawnej metody i poprawnych obliczeń.

Zasady oceniania

2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie

wartości liczbowej wyniku.

1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:

• popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego

LUB

• podanie wyniku z inną jednostką

ALBO

– wyznaczenie zależności pozwalającej obliczyć liczbę moli jonów wodorowych, które

nie zostały zobojętnione, zawierającej odniesienie do stechiometrii reakcji i objętości

roztworu Ba(OH)2.

0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Początkowo n(H3O+) = 0,025·10-1,5 mol. Dodane V dm3 Ba(OH)2 wnosi 2·0,020V mol OH−, ponieważ jedna jednostka zasady dostarcza dwa takie jony. Roztwór końcowy nadal jest kwaśny: pozostałe mole H3O+ to 10-3,7·(0,025+V).

Bilans 0,025·10-1,5−0,040V = 10-3,7(0,025+V) daje około 19,54 cm3, czyli 19,5 cm3. Wariant 19,8 w kluczu korzysta z wcześniejszego zaokrąglenia liczby moli kwasu do 8·10−4. Nie rozwiązujemy zadania jak pełnego zobojętnienia.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Sposób 1.

Ba(OH)2 + 2HCl → BaCl2 + 2H2O

Stężenie początkowe i liczba moli jonów H+:

Odpowiedź CKE 7 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 12.Odpowiedź CKE 7 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 12.

Sposób 2.

Ba(OH)2 + 2HCl → BaCl2 + 2H2O

[H+] = 10−1,5 = 0,0316 mol · dm−3

𝑛HCl = 𝑛H+ = 0,0316 mol · dm−3 · 0,025 dm3 = 7,9 · 10−4 mol

𝑛OH– = 2 · 0,02 mol · dm−3 · 𝑉Ba(OH)2= 0,04 mol · dm−3 · 𝑉Ba(OH)2

Odpowiedź CKE 7 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 12.

⇒𝑉Ba(OH)2 = 0,01978dm3

𝑉Ba(OH)2 = 𝟏𝟗, 𝟖 (𝐜𝐦𝟑)

Sposób 3.

H3O+ + OH− → 2H2O
  

H3O+

OH−

𝑛0

mol

7,9 · 10−4

2 ∙0,02 · V

∆𝑛

mol

−2 ∙0,02 · V

−2 ∙0,02 · V

𝑛k

mol

0,0002·(0,025 + V)

–

7,9 · 10−4 – 2 ∙0,02 · V = 2 ∙10−4 · (0,025 + V)

V = 0,0195 dm3

VBa(OH)2 = 𝟏𝟗, 𝟓 (𝐜𝐦𝟑)

Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń.

Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej

poprawnej metody i poprawnych obliczeń.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2024_05_glowny_07

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 8.1 · maj 2024

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 8.

Produktem reakcji stałego chlorku sodu ze stężonym kwasem siarkowym(VI) jest

chlorowodór. Ten związek chemiczny rozpuszcza się m.in. w wodzie i w benzenie.

W przeciwieństwie do wodnego roztworu chlorowodoru, roztwór chlorowodoru w benzenie

nie przewodzi prądu elektrycznego.

Uzupełnij poniższe zdania. Wybierz i zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.

Cząsteczka chlorowodoru jest (niepolarna / polarna), ponieważ wiążąca para elektronowa

jest (silniej przyciągana przez atom chloru / silniej przyciągana przez atom wodoru /

z jednakową siłą przyciągana przez oba atomy). Stężony kwas siarkowy(VI) wypiera

chlorowodór z chlorków, ponieważ chlorowodór jest (lotny / nietrwały).

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj elektroujemności H i Cl. Potem rozważ, dlaczego produkt może opuszczać mieszaninę.

Podpowiedź 2

Para wiążąca przesuwa się w stronę chloru, a chlorowodór może wydzielać się jako gaz.

Podpowiedź 3

Wybierz „polarna”, przyciąganie przez atom chloru oraz „lotny”.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 8.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 13.

wodoru / z jednakową siłą przyciągana przez oba atomy). Stężony kwas siarkowy(VI)

Odpowiedź CKE 8.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 13.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch zdań.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Chlor silniej przyciąga parę elektronową wiązania H–Cl, ponieważ ma większą elektroujemność niż wodór. Rozkład ładunku jest niesymetryczny, więc cząsteczka HCl jest polarna.

Stężony kwas siarkowy(VI), jako mało lotny, pozwala otrzymywać lotny HCl z chlorków; gaz może opuszczać mieszaninę i przesuwać przemianę ku produktom. Wybory to „polarna”, „silniej przyciągana przez atom chloru” i „lotny”. Nie uzasadniamy wypierania rzekomą nietrwałością cząsteczki chlorowodoru.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 8.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 13.

wodoru / z jednakową siłą przyciągana przez oba atomy). Stężony kwas siarkowy(VI)

Odpowiedź CKE 8.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 13.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2024_05_glowny_08.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 8.2 · maj 2024

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 8.

Produktem reakcji stałego chlorku sodu ze stężonym kwasem siarkowym(VI) jest

chlorowodór. Ten związek chemiczny rozpuszcza się m.in. w wodzie i w benzenie.

W przeciwieństwie do wodnego roztworu chlorowodoru, roztwór chlorowodoru w benzenie

nie przewodzi prądu elektrycznego.

Uzupełnij tabelę. Wpisz we właściwe pola nazwy rozpuszczalników (woda, benzen), dla których podano wartości rozpuszczalności chlorowodoru w temperaturze 20 °C.

Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 11.

13,7 g chlorowodoru

w 1 dm3 rozpuszczalnika

721 g chlorowodoru

w 1 dm3 rozpuszczalnika

Nazwa rozpuszczalnika

  
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zastanów się, który rozpuszczalnik sprzyja tworzeniu i stabilizacji jonów HCl.

Podpowiedź 2

Woda jest polarna i umożliwia dysocjację, benzen pozostaje niepolarny.

Podpowiedź 3

Do mniejszej rozpuszczalności 13,7 przypisz benzen, do 721 wodę.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 14.

13,7 g chlorowodoru

w 1 dm3 rozpuszczalnika

721 g chlorowodoru

w 1 dm3 rozpuszczalnika

Nazwa rozpuszczalnika

benzen

woda

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Woda jest polarnym rozpuszczalnikiem i reaguje z HCl, tworząc silnie hydratowane jony H3O+ i Cl−. Sprzyja to rozpuszczaniu znacznie większej ilości chlorowodoru niż w niepolarnym benzenie.

W tabeli przy 13,7 g na 1 dm3 wpisujemy benzen, a przy 721 g na 1 dm3 wodę. Chodzi o masę gazu na objętość rozpuszczalnika, nie o stężenie procentowe otrzymanego roztworu. Różnicy nie wyjaśniamy samą masą molową rozpuszczalników.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 14.

13,7 g chlorowodoru

w 1 dm3 rozpuszczalnika

721 g chlorowodoru

w 1 dm3 rozpuszczalnika

Nazwa rozpuszczalnika

benzen

woda

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2024_05_glowny_08.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 8.3 · maj 2024

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 8.

Produktem reakcji stałego chlorku sodu ze stężonym kwasem siarkowym(VI) jest

chlorowodór. Ten związek chemiczny rozpuszcza się m.in. w wodzie i w benzenie.

W przeciwieństwie do wodnego roztworu chlorowodoru, roztwór chlorowodoru w benzenie

nie przewodzi prądu elektrycznego.

Wyjaśnij, dlaczego wodny roztwór chlorowodoru przewodzi prąd elektryczny, a roztwór chlorowodoru w benzenie nie przewodzi prądu. Porównaj budowę rozpuszczalników i konsekwencje ich oddziaływań z substancją rozpuszczoną.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Prąd w roztworze przenoszą ruchliwe jony. Porównaj polarność wody i benzenu.

Podpowiedź 2

W wodzie HCl daje H3O+ i Cl−, w benzenie zasadniczo zachowuje postać cząsteczkową.

Podpowiedź 3

Połącz kolejno: polarność wody, powstawanie jonów, przewodzenie; niepolarność benzenu, brak istotnej jonizacji, brak przewodzenia.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

W wodzie – rozpuszczalniku polarnym – chlorowodór, którego cząsteczki są polarne ulega

dysocjacji. Chlorowodór rozpuszczony w benzenie nie ulega dysocjacji (albo ulega dysocjacji

w niewielkim stopniu), ponieważ cząsteczki benzenu są niepolarne.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne wyjaśnienie uwzględniające porównanie właściwości obu

rozpuszczalników pod kątem ich oddziaływania z substancją rozpuszczoną.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Woda ma polarne cząsteczki i stabilizuje jony powstające po przeniesieniu protonu z HCl: H3O+ oraz Cl−. Ruch tych jonów umożliwia przewodzenie prądu.

Benzen jest rozpuszczalnikiem niepolarnym; chlorowodór pozostaje w nim zasadniczo w postaci cząsteczek, bez istotnej liczby swobodnych jonów. Dlatego taki roztwór nie przewodzi prądu w opisanym doświadczeniu. W uzasadnieniu trzeba powiązać budowę obu rozpuszczalników z jonizacją HCl, a następnie z obecnością nośników ładunku.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

W wodzie – rozpuszczalniku polarnym – chlorowodór, którego cząsteczki są polarne ulega

dysocjacji. Chlorowodór rozpuszczony w benzenie nie ulega dysocjacji (albo ulega dysocjacji

w niewielkim stopniu), ponieważ cząsteczki benzenu są niepolarne.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2024_05_glowny_08.3

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 9 · maj 2024

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

W 150 cm3 wodnego roztworu chlorku manganu(II) o stężeniu molowym 𝑐= 0,678 mol ∙ dm−3

i gęstości 𝑑= 1,07 g ∙ cm−3 rozpuszczono 6,00 g hydratu tej soli o wzorze MnCl2 ∙ 4H2O.

Na podstawie: Z. Dobkowska, K.M. Pazdro, Szkolny poradnik chemiczny, Warszawa 2020.

Oblicz, jaki procent masy otrzymanego roztworu stanowi masa chlorku manganu(II).

Załóż, że objętość roztworu się nie zmieniła. Przyjmij wartości mas molowych:

MMnCl2 = 126 g ∙ mol−1 oraz MMnCl2 ∙ 4H2O = 198 g ∙ mol−1.

Obliczenia:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Osobno oblicz początkową masę roztworu i masę soli. Hydrat wnosi sól oraz wodę.

Podpowiedź 2

Z 6 g hydratu masa MnCl2 stanowi część 126/198. Masa całego roztworu wzrasta o 6 g.

Podpowiedź 3

Podziel sumę 12,8142 g i 3,8182 g przez 166,5 g, po czym pomnóż przez 100%; wynik to około 10,0%.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Sposób 1.

Odpowiedź CKE 9 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 15.

mr1= dr∙Vr1 = 150 ∙ 1,07 = 160,5 g

Odpowiedź CKE 9 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 15.Odpowiedź CKE 9 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 15.

Sposób 2.

Vr1=150 cm3 = 0,150 dm3

dr1 = 1,07 g ∙cm−3

𝑚r1 = 𝑑r1 ∙𝑉r1 = 150 ∙1,07 = 160,5 g

ns1 = Cm∙ Vr1 = 0,678 ∙ 0,150 = 0,1017 mol

ms1= ns1∙ M = 0,1017 ∙ 126 = 12,81 g

Odpowiedź CKE 9 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 16.Odpowiedź CKE 9 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 16.

Sposób 3.

Odpowiedź CKE 9 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 16.

𝑚r = 160,5 g

Odpowiedź CKE 9 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 16.

Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń.

Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej

poprawnej metody i poprawnych obliczeń.

Zasady oceniania

2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń prowadzących do

wartości stężenia oraz podanie wyniku w procentach.

1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:

• popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego

LUB

Zasady oceniania 9 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 15.
Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Początkowa masa roztworu to 150·1,07 = 160,5 g, a masa MnCl2 wynosi 0,150·0,678·126 = 12,8142 g. Dodany hydrat wnosi tylko 6,00·126/198 ≈ 3,8182 g bezwodnej soli; reszta jest wodą krystalizacyjną. Końcowa masa roztworu wynosi 166,5 g.

Stężenie procentowe MnCl2 to (12,8142+3,8182)/166,5·100% ≈ 9,99%, czyli około 10,0%. Całych 6 g hydratu nie można zaliczyć do masy MnCl2. Założenie stałej objętości nie oznacza stałej masy mieszaniny.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Sposób 1.

Odpowiedź CKE 9 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 15.

mr1= dr∙Vr1 = 150 ∙ 1,07 = 160,5 g

Odpowiedź CKE 9 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 15.Odpowiedź CKE 9 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 15.

Sposób 2.

Vr1=150 cm3 = 0,150 dm3

dr1 = 1,07 g ∙cm−3

𝑚r1 = 𝑑r1 ∙𝑉r1 = 150 ∙1,07 = 160,5 g

ns1 = Cm∙ Vr1 = 0,678 ∙ 0,150 = 0,1017 mol

ms1= ns1∙ M = 0,1017 ∙ 126 = 12,81 g

Odpowiedź CKE 9 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 16.Odpowiedź CKE 9 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 16.

Sposób 3.

Odpowiedź CKE 9 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 16.

𝑚r = 160,5 g

Odpowiedź CKE 9 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 16.

Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń.

Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej

poprawnej metody i poprawnych obliczeń.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2024_05_glowny_09

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 10 · maj 2024

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

Jony FeO42− mogą powstać podczas reakcji Fe(OH)3 z jonami ClO− w nasyconym roztworze

NaOH, zilustrowanej poniższym schematem:

Fe(OH)3 + ClO− + OH− → FeO42− + Cl− + H2O

Na podstawie: L. Kolditz, Chemia nieorganiczna, Warszawa 1994.

Napisz w formie jonowej skróconej z uwzględnieniem liczby oddawanych lub pobieranych elektronów (zapis jonowo-elektronowy) równanie reakcji utleniania zachodzącej podczas opisanej przemiany. Uwzględnij środowisko reakcji. Uzupełnij współczynniki stechiometryczne w schemacie.

Równanie reakcji utleniania:

…… Fe(OH)3 + …… ClO− + …… OH− → …… FeO42− + …… Cl− + …… H2O
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Wyznacz stopnie utlenienia Fe i Cl. Zachowaj Fe(OH)3 jako substrat połówki.

Podpowiedź 2

Utlenianie Fe oddaje trzy elektrony; redukcja Cl przyjmuje dwa. Bilansuj H i O wodą oraz OH−.

Podpowiedź 3

Zapisz połówkę z 5OH− i 3e−, a w równaniu sumarycznym wpisz kolejno 2, 3, 4, 2, 3, 5.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Równanie procesu utleniania: Fe(OH)3 + 5OH− → FeO42− + 4H2O + 3e−
Sumaryczne równanie: 2Fe(OH)3 + 3ClO− + 4OH− → 2FeO42− + 3Cl− + 5H2O

Uwaga: Równanie reakcji utleniania, w którym zdający użył jonów Fe3+, uznaje się za błędne.

Zasady oceniania

2 pkt – poprawne napisanie we właściwej formie równania reakcji utleniania oraz poprawne

uzupełnienie schematu reakcji.

1 pkt – poprawne napisanie we właściwej formie równania reakcji utleniania oraz

niepoprawne uzupełnienie lub brak uzupełnienia schematu reakcji

ALBO

– niepoprawne napisanie w formie jonowo-elektronowej równania reakcji utleniania

albo brak równania oraz poprawne uzupełnienie schematu reakcji.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Żelazo zmienia stopień utlenienia z III w Fe(OH)3 na VI w FeO42−, więc oddaje trzy elektrony. W zasadowym środowisku połówka ma postać Fe(OH)3 + 5OH− → FeO42− + 4H2O + 3e−. Chlor w ClO− redukuje się z I do −I i przyjmuje dwa elektrony.

Po zrównaniu sześciu elektronów sumujemy połówki i skracamy wodę oraz OH−. Otrzymujemy współczynniki 2, 3, 4, 2, 3, 5. Fe(OH)3 nie zastępujemy swobodnym Fe3+, bo nie odpowiadałoby to podanemu substratowi i środowisku.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Równanie procesu utleniania: Fe(OH)3 + 5OH− → FeO42− + 4H2O + 3e−
Sumaryczne równanie: 2Fe(OH)3 + 3ClO− + 4OH− → 2FeO42− + 3Cl− + 5H2O

Uwaga: Równanie reakcji utleniania, w którym zdający użył jonów Fe3+, uznaje się za błędne.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2024_05_glowny_10

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 11.1 · maj 2024

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 11.

Do zawiesiny zawierającej 0,5 mol wodorotlenku wapnia dodano wodny roztwór zawierający

1 mol chlorku amonu. Zaobserwowano powstanie klarownego roztworu i gazu

o charakterystycznym zapachu.

Uzupełnij schemat, tak aby przedstawiał w formie jonowej równanie reakcji zachodzącej podczas roztwarzania wodorotlenku wapnia w wodnym roztworze chlorku amonu.

….. Ca(OH)2 + … NH4+ → …
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rozpoznaj reakcję kwasu NH4+ z zasadowym wodorotlenkiem. Gazem jest amoniak.

Podpowiedź 2

Na jedną jednostkę Ca(OH)2 przypadają dwa jony amonowe. Wapń ma po reakcji postać Ca2+.

Podpowiedź 3

Uzupełnij Ca(OH)2 + 2NH4+ → Ca2+ + 2NH3 + 2H2O, pomijając Cl−.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

(1)Ca(OH)2 + 2NH4+ → Ca2+ + 2NH3 + 2H2O

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne uzupełnienie schematu – poprawne napisanie we właściwej formie

równania reakcji.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Jon amonowy jest kwasem Brønsteda i oddaje proton zasadowym grupom OH w Ca(OH)2. Powstają NH3 i H2O, a wapń przechodzi do roztworu jako Ca2+.

Jedna jednostka wodorotlenku wymaga dwóch NH4+: Ca(OH)2 + 2NH4+ → Ca2+ + 2NH3 + 2H2O. Trudno rozpuszczalny substrat zapisujemy w całości, a chlorki pomijamy jako jony obserwatorowe. Podane ilości 0,5 mol i 1 mol odpowiadają dokładnie tej stechiometrii, co wyjaśnia zanik zawiesiny.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

(1)Ca(OH)2 + 2NH4+ → Ca2+ + 2NH3 + 2H2O
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2024_05_glowny_11.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 11.2 · maj 2024

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 11.

Do zawiesiny zawierającej 0,5 mol wodorotlenku wapnia dodano wodny roztwór zawierający

1 mol chlorku amonu. Zaobserwowano powstanie klarownego roztworu i gazu

o charakterystycznym zapachu.

Spośród poniżych metod rozdzielania mieszanin wybierz i zaznacz tę, którą można zastosować do wyodrębnienia z mieszaniny poreakcyjnej związku wapnia.

sączenie … odparowanie … ekstrakcja

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Ustal, czy związek wapnia znajduje się jako osad, czy jest rozpuszczony.

Podpowiedź 2

Opis mówi o klarownym roztworze. Trzeba usunąć rozpuszczalnik, aby pozostała sól.

Podpowiedź 3

Zaznacz odparowanie; sączenie nie oddziela substancji rozpuszczonej w wodzie.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 11.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 18.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawny wybór metody.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Po stechiometrycznej reakcji powstaje klarowny roztwór zawierający rozpuszczalny chlorek wapnia, a amoniak może opuszczać mieszaninę. Aby wydzielić rozpuszczony związek wapnia, należy usunąć wodę przez odparowanie. Sączenie służy oddzielaniu fazy stałej od cieczy i nie zatrzyma jonów rozpuszczonej soli.

Ekstrakcja wymaga odpowiedniego drugiego rozpuszczalnika i podziału substancji, czego tutaj nie zastosowano. Wybieramy „odparowanie”. Rozpoznanie stanu mieszaniny po reakcji jest kluczowe dla doboru metody.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 11.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 18.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2024_05_glowny_11.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 11.3 · maj 2024

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 11.

Do zawiesiny zawierającej 0,5 mol wodorotlenku wapnia dodano wodny roztwór zawierający

1 mol chlorku amonu. Zaobserwowano powstanie klarownego roztworu i gazu

o charakterystycznym zapachu.

Spośród poniżych związków chemicznych wybierz i zaznacz wszystkie te, których roztwory dodane do zawiesiny wodorotlenku wapnia spowodują powstanie klarownych roztworów.

HCl … KOH … KCl … NH4NO3

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Szukaj odczynników zawierających kwas zdolny zużywać OH−, także kwas w postaci kationu.

Podpowiedź 2

NH4+ może oddać proton i przejść w NH3. K+ i Cl− nie roztwarzają w ten sposób osadu.

Podpowiedź 3

Zaznacz HCl i NH4NO3. Oba dostarczają drobin reagujących z zasadowym wodorotlenkiem.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 11.3 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 18.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawny wybór wszystkich związków spełniających warunek zadania.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Kwas solny dostarcza H+, które zużywają OH− z Ca(OH)2 i tworzą wodę. Azotan(V) amonu dostarcza NH4+, który także protonuje OH−, dając NH3 i wodę. Oba odczynniki mogą roztworzyć zawiesinę i prowadzą do dobrze rozpuszczalnych soli wapnia.

KOH nie usuwa jonów wodorotlenkowych, a KCl nie dostarcza drobiny reagującej z zasadowym substratem. Wybieramy HCl oraz NH4NO3, przy odpowiedniej ilości odczynników. Nie przypisujemy Ca(OH)2 właściwości amfoterycznych.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 11.3 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 18.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2024_05_glowny_11.3

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 12.1 · maj 2024

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 12.

Stężeniowa stała równowagi reakcji zilustrowanej poniższym równaniem:

CO2 (g) + H2 (g) ⇌ CO (g) + H2O (g) … ∆𝐻> 0

w temperaturze T wynosi 1,0.

Oceń prawdziwość poniższych zdań. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F –

jeśli jest fałszywe.

1.

Zwiększenie ciśnienia w warunkach izotermicznych (T = const)

w opisanym układzie będącym w stanie równowagi będzie skutkowało

wzrostem wydajności reakcji otrzymywania tlenku węgla(II) i pary wodnej.

P

F

2.

Obniżenie temperatury w warunkach izobarycznych (p = const)

w opisanym układzie będącym w stanie równowagi będzie skutkowało

zmniejszeniem wartości stałej równowagi reakcji otrzymywania tlenku

węgla(II) i pary wodnej.

P

F

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Policz sumy współczynników gazowych po obu stronach. Następnie odczytaj znak ΔH.

Podpowiedź 2

Sprężanie nie przesuwa równowagi przy Δn gazów równym zero. Oziębienie faworyzuje kierunek egzotermiczny.

Podpowiedź 3

Zaznacz F i P: ciśnienie nie zwiększa wydajności, a obniżenie temperatury zmniejsza K kierunku endotermicznego.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

1.

Zwiększenie ciśnienia w warunkach izotermicznych (T = const) w opisanym

układzie będącym w stanie równowagi będzie skutkowało wzrostem

wydajności reakcji otrzymywania tlenku węgla(II) i pary wodnej.

 

F

2.

Obniżenie temperatury w warunkach izobarycznych (p = const) w opisanym

układzie będącym w stanie równowagi będzie skutkowało zmniejszeniem

wartości stałej równowagi reakcji otrzymywania tlenku węgla(II) i pary

wodnej.

P

 

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne wskazanie dwóch odpowiedzi.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Po obu stronach równania są po dwa mole gazów, więc izotermiczne sprężenie nie faworyzuje żadnej strony w modelu gazów doskonałych. Pierwsze zdanie jest fałszywe.

Kierunek otrzymywania CO i pary wodnej jest endotermiczny, ΔH > 0. Obniżenie temperatury sprzyja reakcji odwrotnej i zmniejsza stałą równowagi zapisaną dla kierunku w prawo, więc drugie zdanie jest prawdziwe. Sama wartość K = 1 nie oznacza braku wpływu temperatury na równowagę.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

1.

Zwiększenie ciśnienia w warunkach izotermicznych (T = const) w opisanym

układzie będącym w stanie równowagi będzie skutkowało wzrostem

wydajności reakcji otrzymywania tlenku węgla(II) i pary wodnej.

 

F

2.

Obniżenie temperatury w warunkach izobarycznych (p = const) w opisanym

układzie będącym w stanie równowagi będzie skutkowało zmniejszeniem

wartości stałej równowagi reakcji otrzymywania tlenku węgla(II) i pary

wodnej.

P

 
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2024_05_glowny_12.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 12.2 · maj 2024

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 12.

Stężeniowa stała równowagi reakcji zilustrowanej poniższym równaniem:

CO2 (g) + H2 (g) ⇌ CO (g) + H2O (g) … ∆𝐻> 0

w temperaturze T wynosi 1,0.

W reaktorze o pojemności 1,0 dm3 zmieszano w temperaturze T tlenek węgla(IV) i wodór.

Sumaryczna liczba moli tych reagentów była równa 10.

Oblicz początkową liczbę moli tlenku węgla(IV) i początkową liczbę moli wodoru w mieszaninie, jeżeli wiadomo, że do momentu ustalenia się stanu równowagi w temperaturze T przereagowało 60 % wodoru.

Obliczenia:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Użyj niewiadomej dla początkowych moli H2 i dopełnij sumę do dziesięciu.

Podpowiedź 2

Po zużyciu 60% wodoru pozostaje 0,4x; produktów powstaje po 0,6x, a CO2 pozostaje 10−1,6x.

Podpowiedź 3

Wstaw liczby moli do ilorazu K = 1. Otrzymasz H2: 4 mol, CO2: 6 mol.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Sposób 1.

 

CO2

H2

CO

H2O

początek

10–x

x

0

0

zmiana

–0,6x

–0,6x

+0,6x

+0,6x

równowaga

10–1,6x

0,4x

0,6x

0,6x

Odpowiedź CKE 12.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 19.

0,36x2 = 4x – 0,64x2

x2 – 4x = 0

x(x – 4) = 0 ⇒ x = 4

nH2 = 4 (mol); nCO2 = 10 – 4 = 6 (mol)

Sposób 2.

 

CO2

H2

CO

H2O

początek

y

x

0

0

zmiana

–0,6x

–0,6x

+0,6x

+0,6x

równowaga

y – 0,6x

0,4x

0,6x

0,6x

Odpowiedź CKE 12.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 20.

0,36x2 = 0,4xy – 0,24x2

0,4xy = 0,6x2

Odpowiedź CKE 12.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 20.

2 𝑥 = 10

𝐱= 𝟒 (mol) i 𝒚 = 𝟔 (mol)

Zasady oceniania

2 pkt – zastosowanie poprawnej metody prowadzącej do obliczenia początkowych liczb moli

CO2 i H2, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie wyniku w molach.

1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:

• popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego

LUB

• podanie wyniku z błędną jednostką

ALBO

– ustalenie zależności opisującej stężenia reagentów w stanie równowagi, napisanie

wyrażenia opisującego stałą równowagi z jedną niewiadomą albo układu równań

i niewykonanie obliczeń.

0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Niech x oznacza początkową liczbę moli H2, wtedy CO2 było 10−x mol. Do równowagi zużyto 0,6x mol każdego substratu i otrzymano po 0,6x mol produktów. W równowadze pozostają 0,4x mol H2 i 10−1,6x mol CO2.

Dla objętości 1 dm3 podstawiamy K = (0,6x)2/[(0,4x)(10−1,6x)] = 1. Dodatnie rozwiązanie to x = 4 mol; początkowo było więc 4 mol H2 i 6 mol CO2. Rozwiązanie x = 0 odrzucamy, bo nie opisuje zadanej mieszaniny.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Sposób 1.

 

CO2

H2

CO

H2O

początek

10–x

x

0

0

zmiana

–0,6x

–0,6x

+0,6x

+0,6x

równowaga

10–1,6x

0,4x

0,6x

0,6x

Odpowiedź CKE 12.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 19.

0,36x2 = 4x – 0,64x2

x2 – 4x = 0

x(x – 4) = 0 ⇒ x = 4

nH2 = 4 (mol); nCO2 = 10 – 4 = 6 (mol)

Sposób 2.

 

CO2

H2

CO

H2O

początek

y

x

0

0

zmiana

–0,6x

–0,6x

+0,6x

+0,6x

równowaga

y – 0,6x

0,4x

0,6x

0,6x

Odpowiedź CKE 12.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 20.

0,36x2 = 0,4xy – 0,24x2

0,4xy = 0,6x2

Odpowiedź CKE 12.2 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 20.

2 𝑥 = 10

𝐱= 𝟒 (mol) i 𝒚 = 𝟔 (mol)

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2024_05_glowny_12.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania

Zadanie 13.1 · maj 2024

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 13.

W probówkach oznaczonych numerami 1., 2. i 3. umieszczono w przypadkowej kolejności

wodne roztwory trzech soli: NaHCO3, ZnCl2 i CH3COONH4. Zbadano odczyn tych roztworów

za pomocą uniwersalnych papierków wskaźnikowych. Wyniki tego badania przedstawiono

w tabeli.

Numer probówki

Barwa papierka wskaźnikowego

1.

czerwona

2.

żółta

3.

zielona

Uwaga redakcyjna. W interpretacji danych przyjętej przez CKE czerwień oznacza odczyn kwaśny, żółć odczyn zbliżony do obojętnego, a zieleń odczyn zasadowy. W doświadczeniu barwy należy odczytywać według skali konkretnego papierka i z uwzględnieniem warunków pomiaru.

Uzupełnij tabelę. Przyporządkuj numery probówek do wzorów badanych soli.

Wzór soli

Numer probówki

Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 15. 

ZnCl2

 
Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 15. 
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj kwasowo-zasadowe właściwości Zn2+, HCO3−, NH4+ i anionu octanowego.

Podpowiedź 2

ZnCl2 zakwasza, NaHCO3 daje odczyn zasadowy, a octan amonu jest w przybliżeniu obojętny.

Podpowiedź 3

Połącz przewidziane odczyny z fotografią i przypisaniem w kluczu: NaHCO₃ — 3, ZnCl₂ — 1, octan amonu — 2. Do odczytu pH z barwy potrzebna byłaby skala papierka.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Wzór soli

Numer probówki

Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 20.

3

ZnCl2

1

Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 20.

2

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne przyporządkowanie trzech lub dwóch numerów probówek do wzorów

badanych soli.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Uwodniony jon Zn²⁺ zakwasza roztwór, HCO₃⁻ działa tu głównie jako zasada, a dla octanu amonu wpływy NH₄⁺ i CH₃COO⁻ w przybliżeniu się równoważą.

Według fotografii i klucza kolejność to NaHCO₃ — 3, ZnCl₂ — 1, octan amonu — 2. Samodzielne przeliczenie barwy papierka na pH wymaga skali danego wskaźnika. Wpływ na odczyt mają też stężenia roztworów.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Wzór soli

Numer probówki

Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 20.

3

ZnCl2

1

Wzór lub schemat w komórce tabeli CKE, strona 20.

2

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2024_05_glowny_13.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania