Baza zadań z chemii
Moje postępy
Zadania 261–280 z 1481
Zadanie 1.3 · maj 2024
Źródło
Informacja do zadania 1.
Pierwiastki A i X leżą w sąsiednich okresach. Wiadomo, że:
• elektrony w atomie A w stanie podstawowym są rozmieszczone w pięciu podpowłokach
• w atomie X w stanie podstawowym wszystkie elektrony biorące udział w tworzeniu wiązań
są niesparowane i rozmieszczone na powłokach opisanych różnymi wartościami głównej
liczby kwantowej 𝑛.
Cząsteczka tlenku pierwiastka A na najwyższym stopniu utlenienia składa się z czternastu
atomów, a jej wzór rzeczywisty nie jest wzorem elementarnym. Ten tlenek w reakcji z wodą –
przebiegającej bez zmiany stopni utlenienia – tworzy trójprotonowy kwas tlenowy. Liczba
atomów wchodzących w skład cząsteczki wodorku pierwiastka A jest równa liczbie atomów
wchodzących w skład cząsteczki tlenku pierwiastka X na najwyższym stopniu utlenienia.
Uzupełnij tabelę i napisz równania reakcji:
• w formie cząsteczkowej – tlenku pierwiastka A na najwyższym stopniu utlenienia z wodą (reakcja 1.)
• w formie jonowej – tlenku pierwiastka X na najwyższym stopniu utlenienia z wodorotlenkiem potasu (reakcja 2.).
Użyj symboli A i X.
Wzór sumaryczny wodorku pierwiastka A | Wzór sumaryczny tlenku pierwiastka A na najwyższym stopniu utlenienia | Wzór sumaryczny tlenku pierwiastka X na najwyższym stopniu utlenienia |
|---|---|---|
Równanie reakcji 1.:
Równanie reakcji 2.:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Wróć do identyfikacji P i Cr. Odróżnij rzeczywisty wzór tlenku fosforu od elementarnego.
Podpowiedź 2
Zbilansuj powstawanie kwasu trójprotonowego. CrO3 jako tlenek kwasowy tworzy z OH− anion chromianowy.
Podpowiedź 3
Wpisz AH3, A4O10, XO3 oraz równania z współczynnikami 1:6:4 i 1:2:1:1; anion ma ładunek 2−.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Wzór sumaryczny wodorku pierwiastka A | Wzór sumaryczny tlenku pierwiastka A na najwyższym stopniu utlenienia | Wzór sumaryczny tlenku pierwiastka X na najwyższym stopniu utlenienia |
|---|---|---|
AH3 LUB H3A ALBO PH3 LUB H3P | A4O10 ALBO P4O10 | XO3 ALBO CrO3 |
ALBO
ALBO
ALBO
ALBO
Uwaga: W tabeli wzór tlenku pierwiastka A musi być zapisany w postaci A4O10 lub P4O10.
W równaniu reakcji tego tlenku z wodą dopuszcza się zapis wzoru tlenku
… w postaci A2O5 albo P2O5.
Zasady oceniania
3 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli i poprawne zapisanie we właściwej formie dwóch
równań reakcji.
2 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli i poprawne zapisanie we właściwej formie jednego
równania reakcji
ALBO
– brak uzupełnienia tabeli lub błędne uzupełnienie tabeli i poprawne zapisanie dwóch
równań reakcji.
1 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli i błędne zapisanie dwóch równań reakcji
ALBO
– błędne uzupełnienie tabeli i poprawne zapisanie jednego równania reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Dla A = P i X = Cr wzory to PH3, P4O10 oraz CrO3, czyli AH3, A4O10 i XO3. Czternaście atomów wymaga wzoru rzeczywistego A4O10, a nie elementarnego A2O5. Reakcja z wodą: A4O10 + 6H2O → 4H3AO4.
Kwasowy tlenek X reaguje z zasadą według XO3 + 2OH− → XO42− + H2O. Ładunek anionu wynosi dokładnie 2−. Podwójny minus przy chromianie w jednym wariancie oryginalnego klucza jest błędem typograficznym omówionym w uwadze.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Wzór sumaryczny wodorku pierwiastka A | Wzór sumaryczny tlenku pierwiastka A na najwyższym stopniu utlenienia | Wzór sumaryczny tlenku pierwiastka X na najwyższym stopniu utlenienia |
|---|---|---|
AH3 LUB H3A ALBO PH3 LUB H3P | A4O10 ALBO P4O10 | XO3 ALBO CrO3 |
ALBO
ALBO
ALBO
ALBO
Uwaga: W tabeli wzór tlenku pierwiastka A musi być zapisany w postaci A4O10 lub P4O10.
W równaniu reakcji tego tlenku z wodą dopuszcza się zapis wzoru tlenku
… w postaci A2O5 albo P2O5.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 2.1 · maj 2024
Źródło
Informacja do zadania 2.
Cząstki materii w stanie gazowym przemieszczają się chaotycznie w różnych kierunkach.
W uproszczeniu można przyjąć, że średnia prędkość tych cząstek zależy wyłącznie od ich
masy i od temperatury. W danej temperaturze iloczyn masy molowej gazu i kwadratu
średniej prędkości jego cząsteczek jest wielkością stałą.
W tabeli podano średnie prędkości cząsteczek gazów w temperaturze 0 °C.
Nazwa gazu | Średnia prędkość, m ∙ s−1 |
|---|---|
Azot | 493 |
Tlen | 461 |
Tlenek węgla(IV) | 393 |
Na podstawie: D. Halliday, R. Resnick, Fizyka, Warszawa 2015.
Napisz wartość średniej prędkości cząsteczek tlenku węgla(II) w temperaturze 0 °C
oraz rozstrzygnij, czy w tej temperaturze wartość średniej prędkości cząsteczek wodoru jest większa czy mniejsza od 493 m ∙ s−1. Odpowiedź uzasadnij.
Średnia prędkość cząsteczek tlenku węgla(II): … m ∙ s−1.
Rozstrzygnięcie dotyczące średniej prędkości cząsteczek wodoru: …
Uzasadnienie: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Oblicz masy molowe CO, N2 i H2. Temperatura jest taka sama.
Podpowiedź 2
CO i N2 mają po około 28 g·mol−1. Mniejsza masa wymaga większej prędkości przy stałym Mv2.
Podpowiedź 3
Dla CO podaj 493 m·s−1; dla H2 wybierz większą prędkość i uzasadnij mniejszą masą molową.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Średnia prędkość cząsteczek tlenku węgla(II): 493 m ∙ s−1.
Rozstrzygnięcie dotyczące średniej prędkości cząsteczek wodoru: większa
Przykładowe uzasadnienia:
• Ponieważ cząsteczki lżejsze poruszają się szybciej niż cząsteczki cięższe.
ALBO
• 𝑀H2 < 𝑀CO
ALBO
• 𝑀H2 < 𝑀N2
Zasady oceniania
2 pkt – poprawne napisanie wartości średniej prędkości cząsteczek tlenku węgla(II),
poprawne rozstrzygnięcie i uzasadnienie.
1 pkt – poprawne napisanie wartości średniej prędkości cząsteczek tlenku węgla(II), błędne
rozstrzygnięcie i uzasadnienie
ALBO
– błędne napisanie wartości średniej prędkości cząsteczek tlenku węgla(II), poprawne
rozstrzygnięcie i uzasadnienie.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Z podanej zależności wynika, że przy jednakowej temperaturze prędkość zależy od masy molowej. CO i N2 mają w szkolnym przybliżeniu tę samą masę molową 28 g·mol−1, więc ich prędkości są równe: 493 m·s−1.
H2 ma znacznie mniejszą masę molową, około 2 g·mol−1. Aby iloczyn Mv2 pozostał stały, prędkość wodoru musi być większa niż 493 m·s−1. Nie porównujemy liczby atomów w cząsteczce: oba gazy są dwuatomowe, lecz mają różne masy.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Średnia prędkość cząsteczek tlenku węgla(II): 493 m ∙ s−1.
Rozstrzygnięcie dotyczące średniej prędkości cząsteczek wodoru: większa
Przykładowe uzasadnienia:
• Ponieważ cząsteczki lżejsze poruszają się szybciej niż cząsteczki cięższe.
ALBO
• 𝑀H2 < 𝑀CO
ALBO
• 𝑀H2 < 𝑀N2
Informacje i źródła zadania
Zadanie 2.2 · maj 2024
Źródło
Informacja do zadania 2.
Cząstki materii w stanie gazowym przemieszczają się chaotycznie w różnych kierunkach.
W uproszczeniu można przyjąć, że średnia prędkość tych cząstek zależy wyłącznie od ich
masy i od temperatury. W danej temperaturze iloczyn masy molowej gazu i kwadratu
średniej prędkości jego cząsteczek jest wielkością stałą.
W tabeli podano średnie prędkości cząsteczek gazów w temperaturze 0 °C.
Nazwa gazu | Średnia prędkość, m ∙ s−1 |
|---|---|
Azot | 493 |
Tlen | 461 |
Tlenek węgla(IV) | 393 |
Na podstawie: D. Halliday, R. Resnick, Fizyka, Warszawa 2015.
Oceń prawdziwość poniższych zdań. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F –
jeśli jest fałszywe.
1. | W danej temperaturze średnia prędkość cząsteczek gazu jest odwrotnie proporcjonalna do pierwiastka kwadratowego z masy molowej. | P | F |
|---|---|---|---|
2. | W danych warunkach ciśnienia i temperatury iloraz masy molowej i gęstości ma taką samą wartość dla wszystkich gazów doskonałych. | P | F |
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Przekształć Mv2 = const, wyznaczając v. Do drugiego zdania użyj równania gazu doskonałego.
Podpowiedź 2
Gęstość to m/V, a liczba moli to m/M. Z pV = nRT otrzymasz ρ = pM/(RT).
Podpowiedź 3
Zaznacz P i P: v jest proporcjonalne do 1/√M, a M/ρ = RT/p.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
1. | W danej temperaturze średnia prędkość cząsteczek gazu jest odwrotnie proporcjonalna do pierwiastka kwadratowego z masy molowej. | P | |
|---|---|---|---|
2. | W danych warunkach ciśnienia i temperatury iloraz masy molowej i gęstości ma taką samą wartość dla wszystkich gazów doskonałych. | P |
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne wskazanie dwóch odpowiedzi.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Z Mv2 = const otrzymujemy v = √(const/M), czyli prędkość jest odwrotnie proporcjonalna do √M. Pierwsze zdanie jest prawdziwe.
Dla gazu doskonałego ρ = pM/(RT), więc iloraz M/ρ = RT/p zależy wyłącznie od temperatury i ciśnienia. Przy wspólnych warunkach ma taką samą wartość dla wszystkich gazów doskonałych; drugie zdanie także jest prawdziwe. To właśnie objętość molowa, a nie gęstość sama w sobie, jest wspólna w takich warunkach.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
1. | W danej temperaturze średnia prędkość cząsteczek gazu jest odwrotnie proporcjonalna do pierwiastka kwadratowego z masy molowej. | P | |
|---|---|---|---|
2. | W danych warunkach ciśnienia i temperatury iloraz masy molowej i gęstości ma taką samą wartość dla wszystkich gazów doskonałych. | P |
Informacje i źródła zadania
Zadanie 3 · maj 2024
Źródło
Informacja do zadań 3–4.
Energia sieciowa związków jonowych to ilość energii potrzebna do rozłożenia jednego mola
krystalicznej substancji na jony leżące nieskończenie daleko od siebie. Jej wartość zależy od
rozmiarów jonów i ich ładunków. Wraz ze wzrostem energii sieciowej rosną wartości
temperatury topnienia substancji krystalicznych.
W tabeli przedstawiono wartości energii sieciowej halogenków wybranych litowców.
Substancja | Energia sieciowa, kJ ∙ mol−1 | Substancja | Energia sieciowa, kJ ∙ mol−1 |
|---|---|---|---|
LiF | 1033 | NaF | 915 |
LiCl | 𝑥 | NaCl | 778 |
LiBr | 798 | NaBr | 𝑦 |
LiI | 740 | NaI | 692 |
Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2018.
Uzupełnij poniższe zdania. Wybierz i zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.
Energia sieciowa 𝑥 chlorku litu wynosi około (640 / 740 / 840) kJ ∙ mol−1, a energia
sieciowa 𝑦 bromku sodu wynosi około (640 / 740 / 840) kJ ∙ mol−1.
Temperatura topnienia chlorku sodu jest równa 801 °C, a temperatura topnienia jodku sodu
jest równa (662 / 882) °C.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Uszereguj rozmiary anionów od F− do I−. Energia sieciowa maleje przy wzroście odległości jonów.
Podpowiedź 2
Dla LiCl szukaj liczby między 798 i 1033, a dla NaBr między 692 i 778.
Podpowiedź 3
Wybierz kolejno 840, 740 i 662°C, zgodnie z malejącą energią sieciową.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Temperatura topnienia chlorku sodu jest równa 801 °C, a temperatura topnienia jodku sodu
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch zdań.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W obrębie soli z tym samym kationem większy anion oznacza większą odległość między jonami i słabsze przyciąganie. Energia LiCl musi leżeć między 1033 dla LiF i 798 dla LiBr, więc wybieramy 840 kJ·mol−1.
Dla NaBr wartość mieści się między 778 dla NaCl i 692 dla NaI: pasuje 740 kJ·mol−1. Niższa energia sieciowa NaI wskazuje w przyjętej zależności na niższą temperaturę topnienia od NaCl, czyli 662°C. Nie wybieramy wartości przez prostą równość z sąsiednią solą.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Temperatura topnienia chlorku sodu jest równa 801 °C, a temperatura topnienia jodku sodu
Informacje i źródła zadania
Zadanie 4 · maj 2024
Źródło
Informacja do zadań 3–4.
Energia sieciowa związków jonowych to ilość energii potrzebna do rozłożenia jednego mola
krystalicznej substancji na jony leżące nieskończenie daleko od siebie. Jej wartość zależy od
rozmiarów jonów i ich ładunków. Wraz ze wzrostem energii sieciowej rosną wartości
temperatury topnienia substancji krystalicznych.
W tabeli przedstawiono wartości energii sieciowej halogenków wybranych litowców.
Substancja | Energia sieciowa, kJ ∙ mol−1 | Substancja | Energia sieciowa, kJ ∙ mol−1 |
|---|---|---|---|
LiF | 1033 | NaF | 915 |
LiCl | 𝑥 | NaCl | 778 |
LiBr | 798 | NaBr | 𝑦 |
LiI | 740 | NaI | 692 |
Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2018.
W poniższej tabeli przedstawiono wartości energii sieciowej dwóch związków oraz promieni
tworzących je jonów.
Wzór związku | Energia sieciowa, kJ ∙mol−1 | Promień kationu, pm | Promień anionu, pm |
|---|---|---|---|
MgO | 3934 | 76 | 140 |
LiF | 1033 | 72 | 133 |
Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2018.
Wyjaśnij, dlaczego – mimo zbliżonych rozmiarów jonów – energia sieciowa tlenku magnezu różni się znacznie od energii sieciowej fluorku litu.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Promienie są podobne, więc poszukaj drugiego czynnika podanego w definicji energii sieciowej.
Podpowiedź 2
Porównaj ładunki Mg2+ i O2− z Li+ i F−. Przyciąganie rośnie wraz z iloczynem wartości ładunków.
Podpowiedź 3
Wyjaśnij, że jony o ładunkach ±2 przyciągają się silniej niż jony ±1, dlatego energia sieciowa MgO jest większa.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
• Im większe są wartości ładunków przyciągających się jonów, tym siła oddziaływania
większa.
• Jony dwudodatnie i dwuujemne (Mg2+ i O2−) przyciągają się silniej, niż jony jednododatnie
i jednoujemne (Li+ i F−).
• Im większe są wartości ładunków oddziałujących jonów, tym większa wartość energii
sieciowej.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne wyjaśnienie zawierające odniesienie do ładunków jonów w MgO i LiF.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Odległości między jonami w MgO i LiF są zbliżone, lecz ich ładunki istotnie się różnią. Mg2+ i O2− mają dwukrotnie większe wartości ładunków od Li+ i F−.
Przyciąganie elektrostatyczne zależy od iloczynu tych wartości, dlatego jony MgO są związane znacznie silniej. Rozdzielenie mola jego sieci wymaga więc większej energii. Uzasadnienie powinno porównać oba zestawy jonów i połączyć ich ładunki z energią, zamiast przypisywać różnicę samemu promieniowi.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
• Im większe są wartości ładunków przyciągających się jonów, tym siła oddziaływania
większa.
• Jony dwudodatnie i dwuujemne (Mg2+ i O2−) przyciągają się silniej, niż jony jednododatnie
i jednoujemne (Li+ i F−).
• Im większe są wartości ładunków oddziałujących jonów, tym większa wartość energii
sieciowej.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 5 · maj 2024
Liczba koordynacyjna to liczba najbliższych atomów lub jonów otaczających dany atom lub
jon w sieci krystalicznej kryształu.
Tlenek germanu(IV) jest krystalicznym ciałem stałym. Istnieje w dwóch odmianach: alfa,
α-GeO2, oraz beta, β-GeO2. Fragmenty struktur obu odmian przedstawiono poniżej
(atomy Ge – szare, atomy O – czarne).

… Struktura α-GeO2 Struktura β-GeO2
Uzupełnij zdania. Wybierz i zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.
W odmianie α-GeO2 liczba koordynacyjna dla atomu germanu wynosi (dwa / cztery / sześć).
W strukturze odmiany β-GeO2 dla orbitali walencyjnych atomu germanu zakłada się
hybrydyzację (sp2 / sp3).
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Wybierz szary atom Ge w środku każdej struktury i policz jego najbliższych czarnych sąsiadów.
Podpowiedź 2
W α otoczenie germanu jest sześciokoordynacyjne, w β czterokoordynacyjne i tetraedryczne.
Podpowiedź 3
Zaznacz liczbę sześć dla α-GeO2 i hybrydyzację sp3 dla β-GeO2.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

W strukturze odmiany β-GeO2 dla orbitali walencyjnych atomu germanu zakłada się
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch zdań.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Liczba koordynacyjna dotyczy najbliższych sąsiadów jednego atomu, a nie stosunku atomów we wzorze sumarycznym. W strukturze α-GeO2 każdy atom germanu jest otoczony sześcioma atomami tlenu. W odmianie β atom germanu ma czterech najbliższych sąsiadów w układzie tetraedrycznym.
W szkolnym opisie odpowiada temu hybrydyzacja sp3. Wybieramy „sześć” i „sp3”. Fragment na brzegu rysunku może pokazywać niepełne otoczenie, dlatego warto liczyć przy atomie wewnątrz przedstawionej struktury.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

W strukturze odmiany β-GeO2 dla orbitali walencyjnych atomu germanu zakłada się
Informacje i źródła zadania
Zadanie 6.1 · maj 2024
Źródło
Informacja do zadania 6.
Nadtlenek wodoru jest to substancja nietrwała, którą należy przechowywać w zimnym
i ciemnym miejscu, gdyż w innych warunkach ulega powolnemu rozkładowi. Postęp rozkładu
nadtlenku wodoru można badać np. za pomocą techniki miareczkowania.
W termostatowanym naczyniu umieszczono roztwór H2O2 o pewnym stężeniu, który
utrzymywano w temperaturze 40 °C. W równych odstępach czasowych z tego roztworu
pobierano próbki, które schładzano i miareczkowano za pomocą zakwaszonego roztworu
manganianu(VII) potasu o stężeniu 0,0020 mol ∙dm−3. Podczas miareczkowania zachodziła
reakcja opisana równaniem:
Wyznaczenie objętości zużytego roztworu KMnO4 pozwoliło obliczyć stężenie molowe H2O2
w próbce.
Objętość każdej pobieranej próbki była równa 2,0 cm3. Uzyskane wyniki przedstawiono
w tabeli.
Czas, minuty | 0 | 10 | 20 | 30 |
|---|---|---|---|---|
Objętość KMnO4, cm3 | 19,1 | 14,2 | 9,9 | 6,2 |
Uzupełnij poniższą tabelę, a następnie narysuj wykres przedstawiający zależność stężenia nadtlenku wodoru od czasu. Wartość stężenia zapisz w zaokrągleniu do trzeciego miejsca po przecinku.
Czas, minuty | 0 | 10 | 20 | 30 |
|---|---|---|---|---|
Stężenie molowe H2O2, mol ∙ dm−3 | 0,048 | 0,036 |
Obliczenia pomocnicze:

Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Powiąż liczbę moli manganianu z liczbą moli H2O2 w stosunku 2:5.
Podpowiedź 2
Pomnóż stężenie KMnO4 przez jego objętość i przez 5/2, następnie podziel przez objętość próbki.
Podpowiedź 3
Uzupełnij 0,025 i 0,016 mol·dm−3. Wykres ma zawierać także dwa punkty już podane, z opisanymi osiami.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Czas, min. | 0 | 10 | 20 | 30 |
|---|---|---|---|---|
Stężenie molowe H2O2, mol∙dm−3 | 0,048 | 0,036 | 0,025 | 0,013 ALBO 0,016 |

Uwaga 2.: Zapisy w polu na obliczenia nie podlegają ocenie.
Uwaga 3: Wykres musi zawierać 4 punkty połączone pojedynczą linią (krzywą albo
odcinkami tworzącymi łamaną) przedstawiającą zależność funkcji malejącej
w całym zakresie. Punkty na wykresie muszą być zgodne z wartościami zawartymi
w tabeli.

Zasady oceniania
2 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli i poprawne narysowanie wykresu.
1 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli i błędne narysowanie wykresu albo brak wykresu.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Ze stechiometrii miareczkowania n(H2O2) = (5/2)n(KMnO4). Każda próbka ma 2,0 cm3, więc c(H2O2) = 2,5·0,0020·V(KMnO4)/2,0, przy obu objętościach w tej samej jednostce. Dla 9,9 cm3 otrzymujemy 0,02475, a dla 6,2 cm3 0,01550 mol·dm−3.
Po wymaganym zaokrągleniu wpisujemy 0,025 i 0,016. Nanieś cztery punkty tabeli i połącz malejącą linią. Historyczny klucz dopuszcza też 0,013, ale ta wartość nie wynika z podanych 6,2 cm3; wyjaśnia to osobna uwaga.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Czas, min. | 0 | 10 | 20 | 30 |
|---|---|---|---|---|
Stężenie molowe H2O2, mol∙dm−3 | 0,048 | 0,036 | 0,025 | 0,013 ALBO 0,016 |

Uwaga 2.: Zapisy w polu na obliczenia nie podlegają ocenie.
Uwaga 3: Wykres musi zawierać 4 punkty połączone pojedynczą linią (krzywą albo
odcinkami tworzącymi łamaną) przedstawiającą zależność funkcji malejącej
w całym zakresie. Punkty na wykresie muszą być zgodne z wartościami zawartymi
w tabeli.

Informacje i źródła zadania
Zadanie 6.2 · maj 2024
Źródło
Informacja do zadania 6.
Nadtlenek wodoru jest to substancja nietrwała, którą należy przechowywać w zimnym
i ciemnym miejscu, gdyż w innych warunkach ulega powolnemu rozkładowi. Postęp rozkładu
nadtlenku wodoru można badać np. za pomocą techniki miareczkowania.
W termostatowanym naczyniu umieszczono roztwór H2O2 o pewnym stężeniu, który
utrzymywano w temperaturze 40 °C. W równych odstępach czasowych z tego roztworu
pobierano próbki, które schładzano i miareczkowano za pomocą zakwaszonego roztworu
manganianu(VII) potasu o stężeniu 0,0020 mol ∙dm−3. Podczas miareczkowania zachodziła
reakcja opisana równaniem:
Wyznaczenie objętości zużytego roztworu KMnO4 pozwoliło obliczyć stężenie molowe H2O2
w próbce.
Objętość każdej pobieranej próbki była równa 2,0 cm3. Uzyskane wyniki przedstawiono
w tabeli.
Czas, minuty | 0 | 10 | 20 | 30 |
|---|---|---|---|---|
Objętość KMnO4, cm3 | 19,1 | 14,2 | 9,9 | 6,2 |
Uzupełnij zdania. Wybierz i zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.
Szybkość reakcji rozkładu nadtlenku wodoru wraz z upływem czasu (rośnie / maleje /
nie ulega zmianie).
Szybkość reakcji rozkładu nadtlenku wodoru w temperaturze 40 °C jest (większa niż /
mniejsza niż / taka sama jak) w temperaturze 20 °C.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Porównaj zmiany stężenia w kolejnych dziesięciominutowych przedziałach.
Podpowiedź 2
Mniejsze ubytki w tym samym czasie oznaczają mniejszą szybkość. Ogrzanie zwykle przyspiesza rozkład H2O2.
Podpowiedź 3
Zaznacz „maleje” oraz „większa niż”; odnieś pierwszy wybór do nachylenia wykresu, drugi do temperatury.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch zdań.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W kolejnych równych odstępach czasu ubytki stężenia H2O2 są coraz mniejsze, co wskazuje na malejącą szybkość rozkładu. Można to rozpoznać także po zmniejszającej się wartości bezwzględnej nachylenia wykresu.
Wyższa temperatura zwiększa udział cząsteczek zdolnych pokonać barierę aktywacji, więc w 40°C reakcja zachodzi szybciej niż w 20°C przy porównywalnym składzie. Wybieramy „maleje” oraz „większa niż”. Spadek stężenia i spadek szybkości są odrębnymi wielkościami, choć tutaj wynikają z danych tego samego doświadczenia.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 7 · maj 2024
Reakcja kwasu solnego z wodorotlenkiem baru przebiega zgodnie z równaniem:
Oblicz, ile 𝐜𝐦𝟑 wodnego roztworu wodorotlenku baru o stężeniu molowym równym
𝟎, 𝟎𝟐𝟎 𝐦𝐨𝐥∙𝐝𝐦−𝟑 należy dodać do 𝟐𝟓 𝐜𝐦𝟑 kwasu solnego o pH = 1,5, aby otrzymany roztwór miał pH równe 3,7. Przyjmij, że objętość powstałego roztworu jest sumą objętości użytych roztworów.
Obliczenia:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Przelicz oba pH na stężenia H3O+. Po reakcji część kwasu ma pozostać.
Podpowiedź 2
Zapisz początkowe mole kwasu minus 0,040V i podziel przez 0,025+V. Objętość V wyraź w dm3.
Podpowiedź 3
Przyrównaj iloraz do 10-3,7, rozwiąż i zamień dm3 na cm3. Otrzymasz około 19,5 cm3.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Sposób 1.
Stężenie początkowe i liczba moli jonów H+:


Sposób 2.
[H+] = 10−1,5 = 0,0316 mol · dm−3
𝑛HCl = 𝑛H+ = 0,0316 mol · dm−3 · 0,025 dm3 = 7,9 · 10−4 mol
𝑛OH– = 2 · 0,02 mol · dm−3 · 𝑉Ba(OH)2= 0,04 mol · dm−3 · 𝑉Ba(OH)2

⇒𝑉Ba(OH)2 = 0,01978dm3
𝑉Ba(OH)2 = 𝟏𝟗, 𝟖 (𝐜𝐦𝟑)
Sposób 3.
H3O+ | OH− | ||
|---|---|---|---|
𝑛0 | mol | 7,9 · 10−4 | 2 ∙0,02 · V |
∆𝑛 | mol | −2 ∙0,02 · V | −2 ∙0,02 · V |
𝑛k | mol | 0,0002·(0,025 + V) | – |
7,9 · 10−4 – 2 ∙0,02 · V = 2 ∙10−4 · (0,025 + V)
V = 0,0195 dm3
VBa(OH)2 = 𝟏𝟗, 𝟓 (𝐜𝐦𝟑)
Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń.
Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej
poprawnej metody i poprawnych obliczeń.
Zasady oceniania
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie
wartości liczbowej wyniku.
1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:
• popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego
LUB
• podanie wyniku z inną jednostką
ALBO
– wyznaczenie zależności pozwalającej obliczyć liczbę moli jonów wodorowych, które
nie zostały zobojętnione, zawierającej odniesienie do stechiometrii reakcji i objętości
roztworu Ba(OH)2.
0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Początkowo n(H3O+) = 0,025·10-1,5 mol. Dodane V dm3 Ba(OH)2 wnosi 2·0,020V mol OH−, ponieważ jedna jednostka zasady dostarcza dwa takie jony. Roztwór końcowy nadal jest kwaśny: pozostałe mole H3O+ to 10-3,7·(0,025+V).
Bilans 0,025·10-1,5−0,040V = 10-3,7(0,025+V) daje około 19,54 cm3, czyli 19,5 cm3. Wariant 19,8 w kluczu korzysta z wcześniejszego zaokrąglenia liczby moli kwasu do 8·10−4. Nie rozwiązujemy zadania jak pełnego zobojętnienia.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Sposób 1.
Stężenie początkowe i liczba moli jonów H+:


Sposób 2.
[H+] = 10−1,5 = 0,0316 mol · dm−3
𝑛HCl = 𝑛H+ = 0,0316 mol · dm−3 · 0,025 dm3 = 7,9 · 10−4 mol
𝑛OH– = 2 · 0,02 mol · dm−3 · 𝑉Ba(OH)2= 0,04 mol · dm−3 · 𝑉Ba(OH)2

⇒𝑉Ba(OH)2 = 0,01978dm3
𝑉Ba(OH)2 = 𝟏𝟗, 𝟖 (𝐜𝐦𝟑)
Sposób 3.
H3O+ | OH− | ||
|---|---|---|---|
𝑛0 | mol | 7,9 · 10−4 | 2 ∙0,02 · V |
∆𝑛 | mol | −2 ∙0,02 · V | −2 ∙0,02 · V |
𝑛k | mol | 0,0002·(0,025 + V) | – |
7,9 · 10−4 – 2 ∙0,02 · V = 2 ∙10−4 · (0,025 + V)
V = 0,0195 dm3
VBa(OH)2 = 𝟏𝟗, 𝟓 (𝐜𝐦𝟑)
Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń.
Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej
poprawnej metody i poprawnych obliczeń.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 8.1 · maj 2024
Źródło
Informacja do zadania 8.
Produktem reakcji stałego chlorku sodu ze stężonym kwasem siarkowym(VI) jest
chlorowodór. Ten związek chemiczny rozpuszcza się m.in. w wodzie i w benzenie.
W przeciwieństwie do wodnego roztworu chlorowodoru, roztwór chlorowodoru w benzenie
nie przewodzi prądu elektrycznego.
Uzupełnij poniższe zdania. Wybierz i zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.
Cząsteczka chlorowodoru jest (niepolarna / polarna), ponieważ wiążąca para elektronowa
jest (silniej przyciągana przez atom chloru / silniej przyciągana przez atom wodoru /
z jednakową siłą przyciągana przez oba atomy). Stężony kwas siarkowy(VI) wypiera
chlorowodór z chlorków, ponieważ chlorowodór jest (lotny / nietrwały).
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Porównaj elektroujemności H i Cl. Potem rozważ, dlaczego produkt może opuszczać mieszaninę.
Podpowiedź 2
Para wiążąca przesuwa się w stronę chloru, a chlorowodór może wydzielać się jako gaz.
Podpowiedź 3
Wybierz „polarna”, przyciąganie przez atom chloru oraz „lotny”.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

wodoru / z jednakową siłą przyciągana przez oba atomy). Stężony kwas siarkowy(VI)
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch zdań.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Chlor silniej przyciąga parę elektronową wiązania H–Cl, ponieważ ma większą elektroujemność niż wodór. Rozkład ładunku jest niesymetryczny, więc cząsteczka HCl jest polarna.
Stężony kwas siarkowy(VI), jako mało lotny, pozwala otrzymywać lotny HCl z chlorków; gaz może opuszczać mieszaninę i przesuwać przemianę ku produktom. Wybory to „polarna”, „silniej przyciągana przez atom chloru” i „lotny”. Nie uzasadniamy wypierania rzekomą nietrwałością cząsteczki chlorowodoru.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

wodoru / z jednakową siłą przyciągana przez oba atomy). Stężony kwas siarkowy(VI)
Informacje i źródła zadania
Zadanie 8.2 · maj 2024
Źródło
Informacja do zadania 8.
Produktem reakcji stałego chlorku sodu ze stężonym kwasem siarkowym(VI) jest
chlorowodór. Ten związek chemiczny rozpuszcza się m.in. w wodzie i w benzenie.
W przeciwieństwie do wodnego roztworu chlorowodoru, roztwór chlorowodoru w benzenie
nie przewodzi prądu elektrycznego.
Uzupełnij tabelę. Wpisz we właściwe pola nazwy rozpuszczalników (woda, benzen), dla których podano wartości rozpuszczalności chlorowodoru w temperaturze 20 °C.
![]() | 13,7 g chlorowodoru w 1 dm3 rozpuszczalnika | 721 g chlorowodoru w 1 dm3 rozpuszczalnika |
|---|---|---|
Nazwa rozpuszczalnika |
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Zastanów się, który rozpuszczalnik sprzyja tworzeniu i stabilizacji jonów HCl.
Podpowiedź 2
Woda jest polarna i umożliwia dysocjację, benzen pozostaje niepolarny.
Podpowiedź 3
Do mniejszej rozpuszczalności 13,7 przypisz benzen, do 721 wodę.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
![]() | 13,7 g chlorowodoru w 1 dm3 rozpuszczalnika | 721 g chlorowodoru w 1 dm3 rozpuszczalnika |
|---|---|---|
Nazwa rozpuszczalnika | benzen | woda |
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Woda jest polarnym rozpuszczalnikiem i reaguje z HCl, tworząc silnie hydratowane jony H3O+ i Cl−. Sprzyja to rozpuszczaniu znacznie większej ilości chlorowodoru niż w niepolarnym benzenie.
W tabeli przy 13,7 g na 1 dm3 wpisujemy benzen, a przy 721 g na 1 dm3 wodę. Chodzi o masę gazu na objętość rozpuszczalnika, nie o stężenie procentowe otrzymanego roztworu. Różnicy nie wyjaśniamy samą masą molową rozpuszczalników.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
![]() | 13,7 g chlorowodoru w 1 dm3 rozpuszczalnika | 721 g chlorowodoru w 1 dm3 rozpuszczalnika |
|---|---|---|
Nazwa rozpuszczalnika | benzen | woda |
Informacje i źródła zadania
Zadanie 8.3 · maj 2024
Źródło
Informacja do zadania 8.
Produktem reakcji stałego chlorku sodu ze stężonym kwasem siarkowym(VI) jest
chlorowodór. Ten związek chemiczny rozpuszcza się m.in. w wodzie i w benzenie.
W przeciwieństwie do wodnego roztworu chlorowodoru, roztwór chlorowodoru w benzenie
nie przewodzi prądu elektrycznego.
Wyjaśnij, dlaczego wodny roztwór chlorowodoru przewodzi prąd elektryczny, a roztwór chlorowodoru w benzenie nie przewodzi prądu. Porównaj budowę rozpuszczalników i konsekwencje ich oddziaływań z substancją rozpuszczoną.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Prąd w roztworze przenoszą ruchliwe jony. Porównaj polarność wody i benzenu.
Podpowiedź 2
W wodzie HCl daje H3O+ i Cl−, w benzenie zasadniczo zachowuje postać cząsteczkową.
Podpowiedź 3
Połącz kolejno: polarność wody, powstawanie jonów, przewodzenie; niepolarność benzenu, brak istotnej jonizacji, brak przewodzenia.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
W wodzie – rozpuszczalniku polarnym – chlorowodór, którego cząsteczki są polarne ulega
dysocjacji. Chlorowodór rozpuszczony w benzenie nie ulega dysocjacji (albo ulega dysocjacji
w niewielkim stopniu), ponieważ cząsteczki benzenu są niepolarne.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne wyjaśnienie uwzględniające porównanie właściwości obu
rozpuszczalników pod kątem ich oddziaływania z substancją rozpuszczoną.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Woda ma polarne cząsteczki i stabilizuje jony powstające po przeniesieniu protonu z HCl: H3O+ oraz Cl−. Ruch tych jonów umożliwia przewodzenie prądu.
Benzen jest rozpuszczalnikiem niepolarnym; chlorowodór pozostaje w nim zasadniczo w postaci cząsteczek, bez istotnej liczby swobodnych jonów. Dlatego taki roztwór nie przewodzi prądu w opisanym doświadczeniu. W uzasadnieniu trzeba powiązać budowę obu rozpuszczalników z jonizacją HCl, a następnie z obecnością nośników ładunku.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
W wodzie – rozpuszczalniku polarnym – chlorowodór, którego cząsteczki są polarne ulega
dysocjacji. Chlorowodór rozpuszczony w benzenie nie ulega dysocjacji (albo ulega dysocjacji
w niewielkim stopniu), ponieważ cząsteczki benzenu są niepolarne.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 9 · maj 2024
W 150 cm3 wodnego roztworu chlorku manganu(II) o stężeniu molowym 𝑐= 0,678 mol ∙ dm−3
i gęstości 𝑑= 1,07 g ∙ cm−3 rozpuszczono 6,00 g hydratu tej soli o wzorze MnCl2 ∙ 4H2O.
Na podstawie: Z. Dobkowska, K.M. Pazdro, Szkolny poradnik chemiczny, Warszawa 2020.
Oblicz, jaki procent masy otrzymanego roztworu stanowi masa chlorku manganu(II).
Załóż, że objętość roztworu się nie zmieniła. Przyjmij wartości mas molowych:
MMnCl2 = 126 g ∙ mol−1 oraz MMnCl2 ∙ 4H2O = 198 g ∙ mol−1.
Obliczenia:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Osobno oblicz początkową masę roztworu i masę soli. Hydrat wnosi sól oraz wodę.
Podpowiedź 2
Z 6 g hydratu masa MnCl2 stanowi część 126/198. Masa całego roztworu wzrasta o 6 g.
Podpowiedź 3
Podziel sumę 12,8142 g i 3,8182 g przez 166,5 g, po czym pomnóż przez 100%; wynik to około 10,0%.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Sposób 1.

mr1= dr∙Vr1 = 150 ∙ 1,07 = 160,5 g


Sposób 2.
Vr1=150 cm3 = 0,150 dm3
dr1 = 1,07 g ∙cm−3
𝑚r1 = 𝑑r1 ∙𝑉r1 = 150 ∙1,07 = 160,5 g
ns1 = Cm∙ Vr1 = 0,678 ∙ 0,150 = 0,1017 mol
ms1= ns1∙ M = 0,1017 ∙ 126 = 12,81 g


Sposób 3.

𝑚r = 160,5 g

Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń.
Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej
poprawnej metody i poprawnych obliczeń.
Zasady oceniania
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń prowadzących do
wartości stężenia oraz podanie wyniku w procentach.
1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:
• popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego
LUB

Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Początkowa masa roztworu to 150·1,07 = 160,5 g, a masa MnCl2 wynosi 0,150·0,678·126 = 12,8142 g. Dodany hydrat wnosi tylko 6,00·126/198 ≈ 3,8182 g bezwodnej soli; reszta jest wodą krystalizacyjną. Końcowa masa roztworu wynosi 166,5 g.
Stężenie procentowe MnCl2 to (12,8142+3,8182)/166,5·100% ≈ 9,99%, czyli około 10,0%. Całych 6 g hydratu nie można zaliczyć do masy MnCl2. Założenie stałej objętości nie oznacza stałej masy mieszaniny.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Sposób 1.

mr1= dr∙Vr1 = 150 ∙ 1,07 = 160,5 g


Sposób 2.
Vr1=150 cm3 = 0,150 dm3
dr1 = 1,07 g ∙cm−3
𝑚r1 = 𝑑r1 ∙𝑉r1 = 150 ∙1,07 = 160,5 g
ns1 = Cm∙ Vr1 = 0,678 ∙ 0,150 = 0,1017 mol
ms1= ns1∙ M = 0,1017 ∙ 126 = 12,81 g


Sposób 3.

𝑚r = 160,5 g

Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń.
Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej
poprawnej metody i poprawnych obliczeń.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 10 · maj 2024
Jony FeO42− mogą powstać podczas reakcji Fe(OH)3 z jonami ClO− w nasyconym roztworze
NaOH, zilustrowanej poniższym schematem:
Na podstawie: L. Kolditz, Chemia nieorganiczna, Warszawa 1994.
Napisz w formie jonowej skróconej z uwzględnieniem liczby oddawanych lub pobieranych elektronów (zapis jonowo-elektronowy) równanie reakcji utleniania zachodzącej podczas opisanej przemiany. Uwzględnij środowisko reakcji. Uzupełnij współczynniki stechiometryczne w schemacie.
Równanie reakcji utleniania:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Wyznacz stopnie utlenienia Fe i Cl. Zachowaj Fe(OH)3 jako substrat połówki.
Podpowiedź 2
Utlenianie Fe oddaje trzy elektrony; redukcja Cl przyjmuje dwa. Bilansuj H i O wodą oraz OH−.
Podpowiedź 3
Zapisz połówkę z 5OH− i 3e−, a w równaniu sumarycznym wpisz kolejno 2, 3, 4, 2, 3, 5.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Uwaga: Równanie reakcji utleniania, w którym zdający użył jonów Fe3+, uznaje się za błędne.
Zasady oceniania
2 pkt – poprawne napisanie we właściwej formie równania reakcji utleniania oraz poprawne
uzupełnienie schematu reakcji.
1 pkt – poprawne napisanie we właściwej formie równania reakcji utleniania oraz
niepoprawne uzupełnienie lub brak uzupełnienia schematu reakcji
ALBO
– niepoprawne napisanie w formie jonowo-elektronowej równania reakcji utleniania
albo brak równania oraz poprawne uzupełnienie schematu reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Żelazo zmienia stopień utlenienia z III w Fe(OH)3 na VI w FeO42−, więc oddaje trzy elektrony. W zasadowym środowisku połówka ma postać Fe(OH)3 + 5OH− → FeO42− + 4H2O + 3e−. Chlor w ClO− redukuje się z I do −I i przyjmuje dwa elektrony.
Po zrównaniu sześciu elektronów sumujemy połówki i skracamy wodę oraz OH−. Otrzymujemy współczynniki 2, 3, 4, 2, 3, 5. Fe(OH)3 nie zastępujemy swobodnym Fe3+, bo nie odpowiadałoby to podanemu substratowi i środowisku.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Uwaga: Równanie reakcji utleniania, w którym zdający użył jonów Fe3+, uznaje się za błędne.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 11.1 · maj 2024
Źródło
Informacja do zadania 11.
Do zawiesiny zawierającej 0,5 mol wodorotlenku wapnia dodano wodny roztwór zawierający
1 mol chlorku amonu. Zaobserwowano powstanie klarownego roztworu i gazu
o charakterystycznym zapachu.
Uzupełnij schemat, tak aby przedstawiał w formie jonowej równanie reakcji zachodzącej podczas roztwarzania wodorotlenku wapnia w wodnym roztworze chlorku amonu.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Rozpoznaj reakcję kwasu NH4+ z zasadowym wodorotlenkiem. Gazem jest amoniak.
Podpowiedź 2
Na jedną jednostkę Ca(OH)2 przypadają dwa jony amonowe. Wapń ma po reakcji postać Ca2+.
Podpowiedź 3
Uzupełnij Ca(OH)2 + 2NH4+ → Ca2+ + 2NH3 + 2H2O, pomijając Cl−.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie schematu – poprawne napisanie we właściwej formie
równania reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Jon amonowy jest kwasem Brønsteda i oddaje proton zasadowym grupom OH w Ca(OH)2. Powstają NH3 i H2O, a wapń przechodzi do roztworu jako Ca2+.
Jedna jednostka wodorotlenku wymaga dwóch NH4+: Ca(OH)2 + 2NH4+ → Ca2+ + 2NH3 + 2H2O. Trudno rozpuszczalny substrat zapisujemy w całości, a chlorki pomijamy jako jony obserwatorowe. Podane ilości 0,5 mol i 1 mol odpowiadają dokładnie tej stechiometrii, co wyjaśnia zanik zawiesiny.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Informacje i źródła zadania
Zadanie 11.2 · maj 2024
Źródło
Informacja do zadania 11.
Do zawiesiny zawierającej 0,5 mol wodorotlenku wapnia dodano wodny roztwór zawierający
1 mol chlorku amonu. Zaobserwowano powstanie klarownego roztworu i gazu
o charakterystycznym zapachu.
Spośród poniżych metod rozdzielania mieszanin wybierz i zaznacz tę, którą można zastosować do wyodrębnienia z mieszaniny poreakcyjnej związku wapnia.
sączenie … odparowanie … ekstrakcja
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Ustal, czy związek wapnia znajduje się jako osad, czy jest rozpuszczony.
Podpowiedź 2
Opis mówi o klarownym roztworze. Trzeba usunąć rozpuszczalnik, aby pozostała sól.
Podpowiedź 3
Zaznacz odparowanie; sączenie nie oddziela substancji rozpuszczonej w wodzie.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Zasady oceniania
1 pkt – poprawny wybór metody.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Po stechiometrycznej reakcji powstaje klarowny roztwór zawierający rozpuszczalny chlorek wapnia, a amoniak może opuszczać mieszaninę. Aby wydzielić rozpuszczony związek wapnia, należy usunąć wodę przez odparowanie. Sączenie służy oddzielaniu fazy stałej od cieczy i nie zatrzyma jonów rozpuszczonej soli.
Ekstrakcja wymaga odpowiedniego drugiego rozpuszczalnika i podziału substancji, czego tutaj nie zastosowano. Wybieramy „odparowanie”. Rozpoznanie stanu mieszaniny po reakcji jest kluczowe dla doboru metody.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Informacje i źródła zadania
Zadanie 11.3 · maj 2024
Źródło
Informacja do zadania 11.
Do zawiesiny zawierającej 0,5 mol wodorotlenku wapnia dodano wodny roztwór zawierający
1 mol chlorku amonu. Zaobserwowano powstanie klarownego roztworu i gazu
o charakterystycznym zapachu.
Spośród poniżych związków chemicznych wybierz i zaznacz wszystkie te, których roztwory dodane do zawiesiny wodorotlenku wapnia spowodują powstanie klarownych roztworów.
HCl … KOH … KCl … NH4NO3
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Szukaj odczynników zawierających kwas zdolny zużywać OH−, także kwas w postaci kationu.
Podpowiedź 2
NH4+ może oddać proton i przejść w NH3. K+ i Cl− nie roztwarzają w ten sposób osadu.
Podpowiedź 3
Zaznacz HCl i NH4NO3. Oba dostarczają drobin reagujących z zasadowym wodorotlenkiem.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Zasady oceniania
1 pkt – poprawny wybór wszystkich związków spełniających warunek zadania.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Kwas solny dostarcza H+, które zużywają OH− z Ca(OH)2 i tworzą wodę. Azotan(V) amonu dostarcza NH4+, który także protonuje OH−, dając NH3 i wodę. Oba odczynniki mogą roztworzyć zawiesinę i prowadzą do dobrze rozpuszczalnych soli wapnia.
KOH nie usuwa jonów wodorotlenkowych, a KCl nie dostarcza drobiny reagującej z zasadowym substratem. Wybieramy HCl oraz NH4NO3, przy odpowiedniej ilości odczynników. Nie przypisujemy Ca(OH)2 właściwości amfoterycznych.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Informacje i źródła zadania
Zadanie 12.1 · maj 2024
Źródło
Informacja do zadania 12.
Stężeniowa stała równowagi reakcji zilustrowanej poniższym równaniem:
w temperaturze T wynosi 1,0.
Oceń prawdziwość poniższych zdań. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F –
jeśli jest fałszywe.
1. | Zwiększenie ciśnienia w warunkach izotermicznych (T = const) w opisanym układzie będącym w stanie równowagi będzie skutkowało wzrostem wydajności reakcji otrzymywania tlenku węgla(II) i pary wodnej. | P | F |
|---|---|---|---|
2. | Obniżenie temperatury w warunkach izobarycznych (p = const) w opisanym układzie będącym w stanie równowagi będzie skutkowało zmniejszeniem wartości stałej równowagi reakcji otrzymywania tlenku węgla(II) i pary wodnej. | P | F |
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Policz sumy współczynników gazowych po obu stronach. Następnie odczytaj znak ΔH.
Podpowiedź 2
Sprężanie nie przesuwa równowagi przy Δn gazów równym zero. Oziębienie faworyzuje kierunek egzotermiczny.
Podpowiedź 3
Zaznacz F i P: ciśnienie nie zwiększa wydajności, a obniżenie temperatury zmniejsza K kierunku endotermicznego.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
1. | Zwiększenie ciśnienia w warunkach izotermicznych (T = const) w opisanym układzie będącym w stanie równowagi będzie skutkowało wzrostem wydajności reakcji otrzymywania tlenku węgla(II) i pary wodnej. | F | |
|---|---|---|---|
2. | Obniżenie temperatury w warunkach izobarycznych (p = const) w opisanym układzie będącym w stanie równowagi będzie skutkowało zmniejszeniem wartości stałej równowagi reakcji otrzymywania tlenku węgla(II) i pary wodnej. | P |
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne wskazanie dwóch odpowiedzi.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Po obu stronach równania są po dwa mole gazów, więc izotermiczne sprężenie nie faworyzuje żadnej strony w modelu gazów doskonałych. Pierwsze zdanie jest fałszywe.
Kierunek otrzymywania CO i pary wodnej jest endotermiczny, ΔH > 0. Obniżenie temperatury sprzyja reakcji odwrotnej i zmniejsza stałą równowagi zapisaną dla kierunku w prawo, więc drugie zdanie jest prawdziwe. Sama wartość K = 1 nie oznacza braku wpływu temperatury na równowagę.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
1. | Zwiększenie ciśnienia w warunkach izotermicznych (T = const) w opisanym układzie będącym w stanie równowagi będzie skutkowało wzrostem wydajności reakcji otrzymywania tlenku węgla(II) i pary wodnej. | F | |
|---|---|---|---|
2. | Obniżenie temperatury w warunkach izobarycznych (p = const) w opisanym układzie będącym w stanie równowagi będzie skutkowało zmniejszeniem wartości stałej równowagi reakcji otrzymywania tlenku węgla(II) i pary wodnej. | P |
Informacje i źródła zadania
Zadanie 12.2 · maj 2024
Źródło
Informacja do zadania 12.
Stężeniowa stała równowagi reakcji zilustrowanej poniższym równaniem:
w temperaturze T wynosi 1,0.
W reaktorze o pojemności 1,0 dm3 zmieszano w temperaturze T tlenek węgla(IV) i wodór.
Sumaryczna liczba moli tych reagentów była równa 10.
Oblicz początkową liczbę moli tlenku węgla(IV) i początkową liczbę moli wodoru w mieszaninie, jeżeli wiadomo, że do momentu ustalenia się stanu równowagi w temperaturze T przereagowało 60 % wodoru.
Obliczenia:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Użyj niewiadomej dla początkowych moli H2 i dopełnij sumę do dziesięciu.
Podpowiedź 2
Po zużyciu 60% wodoru pozostaje 0,4x; produktów powstaje po 0,6x, a CO2 pozostaje 10−1,6x.
Podpowiedź 3
Wstaw liczby moli do ilorazu K = 1. Otrzymasz H2: 4 mol, CO2: 6 mol.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Sposób 1.
CO2 | H2 | CO | H2O | |
|---|---|---|---|---|
początek | 10–x | x | 0 | 0 |
zmiana | –0,6x | –0,6x | +0,6x | +0,6x |
równowaga | 10–1,6x | 0,4x | 0,6x | 0,6x |

0,36x2 = 4x – 0,64x2
x2 – 4x = 0
x(x – 4) = 0 ⇒ x = 4
nH2 = 4 (mol); nCO2 = 10 – 4 = 6 (mol)
Sposób 2.
CO2 | H2 | CO | H2O | |
|---|---|---|---|---|
początek | y | x | 0 | 0 |
zmiana | –0,6x | –0,6x | +0,6x | +0,6x |
równowaga | y – 0,6x | 0,4x | 0,6x | 0,6x |

0,36x2 = 0,4xy – 0,24x2
0,4xy = 0,6x2

2 𝑥 = 10
𝐱= 𝟒 (mol) i 𝒚 = 𝟔 (mol)
Zasady oceniania
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody prowadzącej do obliczenia początkowych liczb moli
CO2 i H2, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie wyniku w molach.
1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:
• popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego
LUB
• podanie wyniku z błędną jednostką
ALBO
– ustalenie zależności opisującej stężenia reagentów w stanie równowagi, napisanie
wyrażenia opisującego stałą równowagi z jedną niewiadomą albo układu równań
i niewykonanie obliczeń.
0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Niech x oznacza początkową liczbę moli H2, wtedy CO2 było 10−x mol. Do równowagi zużyto 0,6x mol każdego substratu i otrzymano po 0,6x mol produktów. W równowadze pozostają 0,4x mol H2 i 10−1,6x mol CO2.
Dla objętości 1 dm3 podstawiamy K = (0,6x)2/[(0,4x)(10−1,6x)] = 1. Dodatnie rozwiązanie to x = 4 mol; początkowo było więc 4 mol H2 i 6 mol CO2. Rozwiązanie x = 0 odrzucamy, bo nie opisuje zadanej mieszaniny.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Sposób 1.
CO2 | H2 | CO | H2O | |
|---|---|---|---|---|
początek | 10–x | x | 0 | 0 |
zmiana | –0,6x | –0,6x | +0,6x | +0,6x |
równowaga | 10–1,6x | 0,4x | 0,6x | 0,6x |

0,36x2 = 4x – 0,64x2
x2 – 4x = 0
x(x – 4) = 0 ⇒ x = 4
nH2 = 4 (mol); nCO2 = 10 – 4 = 6 (mol)
Sposób 2.
CO2 | H2 | CO | H2O | |
|---|---|---|---|---|
początek | y | x | 0 | 0 |
zmiana | –0,6x | –0,6x | +0,6x | +0,6x |
równowaga | y – 0,6x | 0,4x | 0,6x | 0,6x |

0,36x2 = 0,4xy – 0,24x2
0,4xy = 0,6x2

2 𝑥 = 10
𝐱= 𝟒 (mol) i 𝒚 = 𝟔 (mol)
Informacje i źródła zadania
Zadanie 13.1 · maj 2024
Źródło
Informacja do zadania 13.
W probówkach oznaczonych numerami 1., 2. i 3. umieszczono w przypadkowej kolejności
wodne roztwory trzech soli: NaHCO3, ZnCl2 i CH3COONH4. Zbadano odczyn tych roztworów
za pomocą uniwersalnych papierków wskaźnikowych. Wyniki tego badania przedstawiono
w tabeli.
Numer probówki | Barwa papierka wskaźnikowego |
|---|---|
1. | czerwona |
2. | żółta |
3. | zielona |
Uwaga redakcyjna. W interpretacji danych przyjętej przez CKE czerwień oznacza odczyn kwaśny, żółć odczyn zbliżony do obojętnego, a zieleń odczyn zasadowy. W doświadczeniu barwy należy odczytywać według skali konkretnego papierka i z uwzględnieniem warunków pomiaru.
Uzupełnij tabelę. Przyporządkuj numery probówek do wzorów badanych soli.
Wzór soli | Numer probówki |
|---|---|
![]() | |
ZnCl2 | |
![]() |
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Porównaj kwasowo-zasadowe właściwości Zn2+, HCO3−, NH4+ i anionu octanowego.
Podpowiedź 2
ZnCl2 zakwasza, NaHCO3 daje odczyn zasadowy, a octan amonu jest w przybliżeniu obojętny.
Podpowiedź 3
Połącz przewidziane odczyny z fotografią i przypisaniem w kluczu: NaHCO₃ — 3, ZnCl₂ — 1, octan amonu — 2. Do odczytu pH z barwy potrzebna byłaby skala papierka.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Wzór soli | Numer probówki |
|---|---|
3 | |
ZnCl2 | 1 |
2 |
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne przyporządkowanie trzech lub dwóch numerów probówek do wzorów
badanych soli.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Uwodniony jon Zn²⁺ zakwasza roztwór, HCO₃⁻ działa tu głównie jako zasada, a dla octanu amonu wpływy NH₄⁺ i CH₃COO⁻ w przybliżeniu się równoważą.
Według fotografii i klucza kolejność to NaHCO₃ — 3, ZnCl₂ — 1, octan amonu — 2. Samodzielne przeliczenie barwy papierka na pH wymaga skali danego wskaźnika. Wpływ na odczyt mają też stężenia roztworów.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Wzór soli | Numer probówki |
|---|---|
3 | |
ZnCl2 | 1 |
2 |



