Baza zadań z chemii
Moje postępy
Zadania 221–240 z 1481
Zadanie 3.2 · czerwiec 2024
Źródło
Informacja do zadań 03.
Tytan jest lekkim metalem odpornym na korozję. W zależności od stopnia utlenienia tytanu
chlorki tego pierwiastka odznaczają się różnymi właściwościami fizycznymi. Wartości
temperatury topnienia i temperatury wrzenia dwóch związków tytanu z chlorem zestawiono
w poniższej tabeli.
Wzór związku tytanu z chlorem | Temperatura topnienia, °C | Temperatura wrzenia, °C |
|---|---|---|
TiCl2 | 1035 | 1500 |
TiCl4 | – 24 | 136 |
Reakcja tlenku tytanu(IV) – o wzorze TiO2 – z tetrachlorometanem w temperaturze 500 °C
prowadzi do powstania chlorku tytanu(IV) oraz tlenku węgla(IV) (reakcja 1.). Z kolei chlorek
tytanu(II) – jako jedyny produkt reakcji – można otrzymać w wyniku przepuszczania par
chlorku tytanu(IV) w temperaturze 1040 °C nad metalicznym tytanem (reakcja 2.).
Na podstawie: L. Kolditz, Chemia nieorganiczna, Warszawa 1994.
Napisz w formie cząsteczkowej równania opisanych reakcji otrzymywania TiCl4
(reakcja 1.) i TiCl2 (reakcja 2.). Rozstrzygnij, czy dana przemiana jest reakcją utleniania-redukcji. Zaznacz TAK albo NIE.
Równanie reakcji 1.:
Rozstrzygnięcie: … TAK … NIE
Równanie reakcji 2.:
Rozstrzygnięcie: … TAK … NIE
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Najpierw zbilansuj oba równania, potem przypisz stopnie utlenienia Ti i C.
Podpowiedź 2
W pierwszej przemianie Ti i C pozostają na IV. W drugiej dwa stopnie Ti, 0 i IV, przechodzą w II.
Podpowiedź 3
Zapisz TiO2 + CCl4 → TiCl4 + CO2 — NIE oraz Ti + TiCl4 → 2TiCl2 — TAK.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Redoks: NIE.
Redoks: TAK.
Zasady oceniania
2 pkt – poprawne napisanie dwóch równań reakcji i dwa poprawne rozstrzygnięcia.
1 pkt – poprawne napisanie jednego równania reakcji i poprawne rozstrzygnięcie odnoszące
się do tej reakcji.
ALBO
– poprawne napisanie dwóch równań reakcji i co najmniej jedno błędne rozstrzygnięcie
lub brak rozstrzygnięcia.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Pierwsze równanie to TiO2 + CCl4 → TiCl4 + CO2. Tytan pozostaje na IV, węgiel na IV, a stopnie Cl i O również się nie zmieniają: nie jest to redoks.
W drugiej reakcji Ti + TiCl4 → 2TiCl2 tytan metaliczny utlenia się z 0 do II, a tytan z chlorku redukuje się z IV do II. Jest to reakcja redoks, dokładniej synproporcjonowanie. Zmiana rodzaju związku sama nie dowodzi zmiany stopnia utlenienia; trzeba je porównać dla każdego pierwiastka.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Redoks: NIE.
Redoks: TAK.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 4 · czerwiec 2024
Badano szybkość reakcji opisanej równaniem

Dokończ zdanie. Wybierz odpowiedź A albo B i jej uzasadnienie 1., 2. albo 3.
Pomiar pH roztworu, w którym zachodzi opisana reakcja,
| A. | umożliwia wyznaczenie szybkości tej reakcji, | ponieważ w miarę jej postępu | 1. | pH roztworu pozostaje stałe. |
| 2. | pH roztworu maleje. | |||
| B. | nie umożliwia wyznaczenia szybkości tej reakcji, | |||
| 3. | pH roztworu rośnie. | |||
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Znajdź produkt reakcji odpowiadający za zmianę kwasowości. W równaniu pojawia się HCl.
Podpowiedź 2
Powstawanie HCl zwiększa stężenie H3O+ i obniża pH, więc pomiar może śledzić postęp.
Podpowiedź 3
Wybierz A i uzasadnienie 2. Aby obliczyć szybkość, zmiany pH przelicz na zmiany stężenia w czasie.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
A2.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne dokończenie zdania.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Hydroliza 2-chloro-2-metylopropanu prowadzi do alkoholu i HCl. W roztworze narasta więc ilość jonów H3O+, a pH maleje wraz z postępem reakcji.
Rejestrowanie pH w czasie pozwala, po przeliczeniu na stężenie jonów, śledzić powstawanie produktu i wyznaczać szybkość. Poprawna para odpowiedzi to A2. Sam spadek pH nie jest liczbowo równy szybkości, ponieważ skala pH jest logarytmiczna.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
A2.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 5 · czerwiec 2024
Poniżej przedstawiono równanie syntezy chlorowodoru.
Tę reakcję prowadzono w zamkniętym reaktorze i po pewnym czasie w układzie reakcyjnym
ustaliła się równowaga.
Oceń prawdziwość poniższych zdań. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F –
jeśli jest fałszywe.
| 1. | Podwyższenie temperatury (w warunkach izobarycznych) skutkuje wzrostem wydajności tworzenia chlorowodoru. | P | F |
|---|---|---|---|
| 2. | Zmiana ciśnienia (w warunkach izotermicznych) nie wpływa na wydajność tworzenia chlorowodoru. | P | F |
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Odczytaj znak ΔH i policz sumy współczynników gazowych po obu stronach.
Podpowiedź 2
Ogrzewanie faworyzuje kierunek endotermiczny. Przy tej samej liczbie moli gazów ciśnienie nie zmienia składu równowagi.
Podpowiedź 3
Zaznacz F w zdaniu o ogrzewaniu oraz P w zdaniu o braku wpływu ciśnienia.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
1. F; 2. P.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne wskazanie dwóch odpowiedzi.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Synteza HCl jest egzotermiczna. Ogrzewanie sprzyja kierunkowi odwrotnemu i obniża równowagową wydajność HCl, więc zdanie o wzroście wydajności jest fałszywe. Po lewej są dwa mole gazów i po prawej także dwa, zatem izotermiczna zmiana ciśnienia nie przesuwa równowagi w modelu idealnym.
Drugie zdanie jest prawdziwe. Wybieramy F i P. Nie myl wzrostu szybkości po ogrzaniu ze wzrostem wydajności równowagowej; są to dwa różne skutki.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
1. F; 2. P.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 6 · czerwiec 2024
Źródło
Informacja do zadań 06–07.
Reakcja tlenku węgla(IV) z wodorem przebiega zgodnie z równaniem:
W tabeli przedstawiono wartości stężeniowej stałej równowagi Kc tej reakcji w wybranych
temperaturach.
Temperatura, K | 400 | 600 | 800 | 1000 |
|---|---|---|---|---|
Stała równowagi | 6,47 ∙ 10−4 | 3,54 ∙ 10−2 | 2,37 ∙ 10−1 | 6,97 ∙ 10−1 |
Na podstawie: W. Mizerski, Tablice chemiczne, Warszawa 2013.
Rozstrzygnij, czy reakcja tlenku węgla(IV) z wodorem jest procesem endoenergetycznym. Odpowiedź uzasadnij.
Rozstrzygnięcie: …
Uzasadnienie: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Porównaj wartości K przy najmniejszej i największej temperaturze.
Podpowiedź 2
Wzrost K oznacza, że ogrzewanie faworyzuje produkty. Taki kierunek pobiera energię.
Podpowiedź 3
Odpowiedz „tak” i wskaż rosnącą wartość stałej równowagi przy wzroście temperatury.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Tak. Wartość stałej równowagi rośnie ze wzrostem temperatury, co wskazuje na sprzyjanie przemianie w kierunku produktów podczas ogrzewania.
Zasady oceniania
1 pkt – napisanie poprawnego rozstrzygnięcia i poprawnego uzasadnienia.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Stała równowagi rośnie od 6,47·10−4 przy 400 K do 6,97·10−1 przy 1000 K. Oznacza to, że ogrzewanie zwiększa względny udział produktów w stanie równowagi.
Według reguły przekory wyższa temperatura sprzyja kierunkowi pochłaniającemu energię, więc reakcja CO2 z H2 w kierunku CO i H2O jest endoenergetyczna. Odpowiadamy „tak” i odwołujemy się bezpośrednio do wzrostu K z temperaturą. Nie uzasadniamy tego tylko tym, że reakcję przeprowadzono po ogrzaniu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Tak. Wartość stałej równowagi rośnie ze wzrostem temperatury, co wskazuje na sprzyjanie przemianie w kierunku produktów podczas ogrzewania.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 7 · czerwiec 2024
Źródło
Informacja do zadań 06–07.
Reakcja tlenku węgla(IV) z wodorem przebiega zgodnie z równaniem:
W tabeli przedstawiono wartości stężeniowej stałej równowagi Kc tej reakcji w wybranych
temperaturach.
Temperatura, K | 400 | 600 | 800 | 1000 |
|---|---|---|---|---|
Stała równowagi | 6,47 ∙ 10−4 | 3,54 ∙ 10−2 | 2,37 ∙ 10−1 | 6,97 ∙ 10−1 |
Na podstawie: W. Mizerski, Tablice chemiczne, Warszawa 2013.
Do reaktora o stałej pojemności wprowadzono 10 moli tlenku węgla(IV) i 5 moli wodoru.
Reaktor zamknięto i w temperaturze 800 K zainicjowano reakcję. Po pewnym czasie układ
osiągnął stan równowagi.
Oblicz stosunek molowy tlenku węgla(IV) do wodoru w reaktorze po ustaleniu się stanu równowagi w temperaturze 𝟖𝟎𝟎 𝐊.
Obliczenia:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Zapisz tabelę początek–zmiana–równowaga z jedną niewiadomą x. Odczytaj K dla 800 K.
Podpowiedź 2
Wstaw x2/[(10−x)(5−x)] = 0,237. Wybierz tylko rozwiązanie mniejsze niż pięć.
Podpowiedź 3
Oblicz (10−x)/(5−x). Wynik to około 2,8 mola CO2 na jeden mol H2.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Kc = x2/[(10 − x)(5 − x)] = 0,237. Fizycznie dopuszczalne rozwiązanie: x ≈ 2,248 mol. W równowadze n(CO2) ≈ 7,752 mol, n(H2) ≈ 2,752 mol. n(CO2):n(H2) ≈ 2,8:1; klucz dopuszcza także 31:11 albo 14:5.
Zasady oceniania
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie
poprawnego wyniku.
1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale popełnienie błędów rachunkowych
prowadzących do błędnego wyniku liczbowego.
ALBO
– poprawne obliczenie wartości liczby moli CO2 i H2 w stanie równowagi.
0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.
Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Niech x mol oznacza ilość każdego produktu powstałego do równowagi. Pozostają 10−x mol CO2 i 5−x mol H2. W ilorazie Kc czynniki objętości skracają się, bo sumy współczynników są równe, więc x2/[(10−x)(5−x)] = 0,237.
Fizyczne rozwiązanie x ≈ 2,248 mol spełnia 0 < x < 5. Stosunek pozostałych substratów wynosi 7,752:2,752 ≈ 2,82:1, zgodnie z około 2,8:1 w kluczu. Nie podajemy początkowego stosunku 2:1, ponieważ reakcja zużywa równe ilości obu gazów.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Kc = x2/[(10 − x)(5 − x)] = 0,237. Fizycznie dopuszczalne rozwiązanie: x ≈ 2,248 mol. W równowadze n(CO2) ≈ 7,752 mol, n(H2) ≈ 2,752 mol. n(CO2):n(H2) ≈ 2,8:1; klucz dopuszcza także 31:11 albo 14:5.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 8 · czerwiec 2024
Nawozy stosowane do zasilania gleby w azot mogą powodować jej zakwaszanie i nie
powinny być stosowane do nawożenia gleb kwaśnych.
Spośród wymienionych poniżej związków:
NaNO3 … Ca(NO3)2 … (NH4)2SO4 wybierz i zaznacz ten, który może spowodować dalsze zakwaszenie gleby kwaśnej.
Napisz w formie jonowej równanie reakcji, której przebieg skutkuje zakwaszeniem gleby przez wybrany związek. Zastosuj definicję kwasu i zasady Brønsteda.
kwas 1 zasada 2 zasada 1 kwas 2
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Szukaj w nawozie jonu zdolnego oddać proton wodzie. Azotan(V) nie jest tu źródłem kwasowości.
Podpowiedź 2
Taką drobiną jest NH4+, przechodzący w NH3. Woda po przyjęciu protonu daje H3O+.
Podpowiedź 3
Zaznacz (NH4)2SO4 i wpisz NH4+ + H2O ⇌ NH3 + H3O+ w kolejności wskazanych ról.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Nawóz: (NH4)2SO4.
| Kwas 1 | Zasada 2 | Zasada 1 | Kwas 2 |
|---|---|---|---|
| NH4+ | H2O | NH3 | H3O+ |
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie – dla poprawnie wybranego związku – we właściwej formie
równania reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Spośród nawozów jon NH4+ jest kwasem Brønsteda, który może przekazać proton wodzie. Wybieramy (NH4)2SO4. Równanie NH4+ + H2O ⇌ NH3 + H3O+ pokazuje powstawanie jonów odpowiedzialnych za kwaśny odczyn.
Kwasem 1 jest NH4+, zasadą 2 woda, zasadą 1 NH3, a kwasem 2 H3O+. NaNO3 i Ca(NO3)2 nie dostarczają analogicznie kwaśnego jonu amonowego. To wymagany w zadaniu opis równowagi protonowej; nie trzeba zastępować go biologicznym procesem przemian azotu w glebie.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Nawóz: (NH4)2SO4.
| Kwas 1 | Zasada 2 | Zasada 1 | Kwas 2 |
|---|---|---|---|
| NH4+ | H2O | NH3 | H3O+ |
Informacje i źródła zadania
Zadanie 9 · czerwiec 2024
Zbadano właściwości dwóch wodorotlenków (I i II) wybranych spośród wymienionych
poniżej.
Zn(OH)2 Mn(OH)2 Cu(OH)2 Cr(OH)3
W doświadczeniu użyto wodnego roztworu kwasu siarkowego(VI) oraz wodnego roztworu
wodorotlenku sodu. Stwierdzono, że:
• wodorotlenek I roztworzył się zarówno w roztworze kwasu siarkowego(VI),
jak i w roztworze wodorotlenku sodu. Powstały bezbarwne, klarowne roztwory
• wodorotlenek II roztworzył się zarówno w roztworze kwasu siarkowego(VI),
jak i w roztworze wodorotlenku sodu. Powstały klarowne roztwory o barwie zielonej.
W reakcjach, w których powstają hydroksokompleksy, atom centralny w jonie kompleksowym
ma liczbę koordynacyjną równą 4.
Wybierz i napisz wzór wodorotlenku I oraz napisz w formie jonowej równanie reakcji wodorotlenku II z wodorotlenkiem sodu.
Wzór wodorotlenku I: …
Równanie reakcji wodorotlenku II z wodorotlenkiem sodu:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Uwzględnij jednocześnie amfoteryczność i barwę roztworów. Następnie wykorzystaj liczbę koordynacyjną cztery.
Podpowiedź 2
Bezbarwny jest układ cynku, zielony chromu(III). Do trzech grup OH substratu dołącz jeszcze jedną.
Podpowiedź 3
Podaj Zn(OH)2 oraz Cr(OH)3 + OH− → [Cr(OH)4]−.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Wodorotlenek I: Zn(OH)2.
Zasady oceniania
2 pkt – poprawne napisanie wzoru wodorotlenku i poprawne napisanie we właściwej formie
równania reakcji.
1 pkt – poprawne napisanie wzoru wodorotlenku.
ALBO
– poprawne napisanie we właściwej formie równania reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Roztwarzanie w kwasie i zasadzie dowodzi amfoteryczności obu badanych wodorotlenków. Bezbarwne roztwory wskazują na Zn(OH)2 jako I, a zielone na Cr(OH)3 jako II. W reakcji z zasadą chrom(III) tworzy kompleks z czterema ligandami OH−, zgodnie z podaną liczbą koordynacyjną.
Równanie ma postać Cr(OH)3 + OH− → [Cr(OH)4]−. Ładunek kompleksu wynosi 3−4 = −1. Nie stosujemy innego kompleksu tylko dlatego, że jest spotykany w innych warunkach.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Wodorotlenek I: Zn(OH)2.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 10 · czerwiec 2024
Źródło
Informacja do zadań 10–11.
Azotki berylowców, o wzorze ogólnym Me3N2 (Me – atom berylowca), powstają w trakcie
ogrzewania tych metali w atmosferze azotu. Są to związki o budowie jonowej składające się
z kationów metali i anionów azotkowych N3−.
W wyniku spalania magnezu w powietrzu powstają dwa związki o stałym stanie skupienia:
tlenek magnezu i azotek magnezu. Te reakcje można opisać równaniami:
Azotek magnezu reaguje z wodą zgodnie z poniższym równaniem:
Uzupełnij tabelę. Uwzględnij stałą Avogadra i napisz, ile kationów magnezu i anionów azotkowych znajduje się w 1 molu azotku magnezu.
Liczba kationów magnezu | Liczba anionów azotkowych |
|---|---|
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Odczytaj indeksy we wzorze Mg3N2. Jeden mol ma Nₐ jednostek formalnych.
Podpowiedź 2
Każda jednostka zawiera trzy jony magnezu i dwa azotkowe.
Podpowiedź 3
Wpisz 3Nₐ dla kationów Mg2+ i 2Nₐ dla anionów N3−.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
| Kationy magnezu | Aniony azotkowe |
|---|---|
| 3NA | 2NA |
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W jednej jednostce formalnej Mg3N2 występują trzy kationy Mg2+ i dwa aniony N3−. Jeden mol związku zawiera Nₐ takich jednostek, zatem liczby jonów wynoszą odpowiednio 3Nₐ i 2Nₐ.
Indeksy stechiometryczne określają liczbę jonów, a ładunki zapewniają obojętność: 3·(+2)+2·(−3) = 0. Nie zamieniaj indeksu z ładunkiem ani nie dziel stałej Avogadra przez trzy lub dwa. Pytanie dotyczy liczby jonów, a nie ich liczby moli.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
| Kationy magnezu | Aniony azotkowe |
|---|---|
| 3NA | 2NA |
Informacje i źródła zadania
Zadanie 11 · czerwiec 2024
Źródło
Informacja do zadań 10–11.
Azotki berylowców, o wzorze ogólnym Me3N2 (Me – atom berylowca), powstają w trakcie
ogrzewania tych metali w atmosferze azotu. Są to związki o budowie jonowej składające się
z kationów metali i anionów azotkowych N3−.
W wyniku spalania magnezu w powietrzu powstają dwa związki o stałym stanie skupienia:
tlenek magnezu i azotek magnezu. Te reakcje można opisać równaniami:
Azotek magnezu reaguje z wodą zgodnie z poniższym równaniem:
Przeprowadzono następujące doświadczenie: próbkę magnezu spalono w powietrzu
i otrzymano 0,15 g mieszaniny tlenku i azotku magnezu. W reakcji tej mieszaniny z wodą
wydzielił się gaz o objętości równej 4,7 cm3 w przeliczeniu na warunki normalne.
Oblicz, jaki procent masy mieszaniny tlenku i azotku magnezu stanowi MgO. Przyjmij, że reakcja wydzielania gazu zaszła z wydajnością równą 𝟏𝟎𝟎 %.
Obliczenia:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Najpierw przelicz 4,7 cm3 gazu na dm3 i na mole. Gazem jest amoniak.
Podpowiedź 2
Z równania hydrolizy n(Mg3N2) = n(NH3)/2. Pozostała część masy próbki to MgO.
Podpowiedź 3
Oblicz masę azotku, odejmij od 0,150 g i podziel przez masę próbki. Bez wczesnego zaokrąglenia otrzymasz około 92,94%.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Według zaokrągleń przykładu CKE: n(NH3) = 0,0047/22,4 ≈ 0,00021 mol, n(Mg3N2) ≈ 0,0001 mol. Masa azotku: 0,0101 g; masa MgO: 0,1399 g. Zawartość MgO: 93,3%.
Uwaga redakcyjna: bez pośredniego zaokrąglenia liczby moli azotku do 0,0001 mol wynik wynosi około 92,94%. Klucz dopuszcza konsekwencje poprawnych obliczeń i przyjętych zaokrągleń.
Zasady oceniania
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie
poprawnej wartości liczbowej wyniku.
1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale popełnienie błędów rachunkowych
prowadzących do błędnego wyniku liczbowego.
ALBO
1 pkt – zastosowanie poprawnej metody i obliczenie wartości masy tlenku magnezu.
0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.
Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń.
Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej
poprawnej metody i poprawnych obliczeń.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Wydzielonym gazem jest NH3, którego liczba moli wynosi 0,0047/22,4 ≈ 2,098·10−4. Z jednego mola Mg3N2 powstają dwa mole NH3, więc n(azotku) ≈ 1,049·10−4 mol.
Przy M ≈ 101 g·mol−1 jego masa wynosi około 0,01060 g, a masa MgO 0,150−0,01060 ≈ 0,13940 g. Zawartość MgO to około 92,94%. Wcześniejsza uwaga w kluczu odróżnia ten wynik od 93,3% uzyskanego przy silnym zaokrągleniu moli azotku; zachowuj cyfry pośrednie.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Według zaokrągleń przykładu CKE: n(NH3) = 0,0047/22,4 ≈ 0,00021 mol, n(Mg3N2) ≈ 0,0001 mol. Masa azotku: 0,0101 g; masa MgO: 0,1399 g. Zawartość MgO: 93,3%.
Uwaga redakcyjna: bez pośredniego zaokrąglenia liczby moli azotku do 0,0001 mol wynik wynosi około 92,94%. Klucz dopuszcza konsekwencje poprawnych obliczeń i przyjętych zaokrągleń.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 12 · czerwiec 2024
Źródło
Informacja do zadań 12–13.
Wprowadzenie CO2 do roztworu pozostającego w równowadze z osadem węglanów
powoduje ich przemianę w lepiej rozpuszczalne wodorowęglany.
Stężenie CO2 w roztworze zwiększa się wraz ze wzrostem ciśnienia tego gazu w mieszaninie
gazów (np. w powietrzu) nad roztworem. W tabeli przedstawiono stężenie jonów Ca2+
w roztworze pozostającym w równowadze z osadem węglanu wapnia w zależności od
ciśnienia CO2 w mieszaninie gazów nad roztworem (w temperaturze 𝑇).
ciśnienie CO2, kPa | 0,0 | 0,032 | 1,0 |
|---|---|---|---|
stężenie jonów Ca2+, mol · dm−3 | 2,53 ∙10−5 | 8,68 ∙10−4 | 2,73 ∙10−3 |
Na podstawie: A.M. Trzeciak, Wstęp do chemii nieorganicznej środowiska, Wrocław 1995.
Uzupełnij poniższe zdania. Wybierz i zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.
Wartość pH wody, w której rozpuszcza się CO2, (rośnie / maleje).
Przy wzroście ciśnienia tlenku węgla(IV) w mieszaninie gazów nad roztworem, w układzie
mającym temperaturę 𝑇, od wartości 0,0 kPa do wartości 1,0 kPa następuje ok. 100-krotny
(wzrost / spadek) stężenia jonów Ca2+ w wodzie.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Rozważ wpływ CO2 na odczyn, a potem porównaj skrajne stężenia wapnia w tabeli.
Podpowiedź 2
Podziel wartość 2,73·10−3 przez 2,53·10−5; wynik jest bliski stu.
Podpowiedź 3
Zaznacz „maleje” dla pH i „wzrost” dla stężenia Ca2+.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
maleje; wzrost.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch zdań.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Rozpuszczający się CO2 tworzy w wodzie układ o właściwościach kwasowych, więc pH maleje. Większe ciśnienie CO2 nad cieczą zwiększa jego stężenie i sprzyja przemianie CaCO3 w rozpuszczalne wodorowęglany.
Iloraz stężeń wapnia wynosi 2,73·10−3/(2,53·10−5) ≈ 108, zatem chodzi o około stukrotny wzrost. Wybory to „maleje” i „wzrost”. Nie utożsamiamy zwiększenia stężenia Ca2+ ze wzrostem pH: dane pokazują rozpuszczanie węglanu pod wpływem zakwaszenia przez CO2.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
maleje; wzrost.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 13.1 · czerwiec 2024
Źródło
Informacja do zadań 12–13.
Wprowadzenie CO2 do roztworu pozostającego w równowadze z osadem węglanów
powoduje ich przemianę w lepiej rozpuszczalne wodorowęglany.
Stężenie CO2 w roztworze zwiększa się wraz ze wzrostem ciśnienia tego gazu w mieszaninie
gazów (np. w powietrzu) nad roztworem. W tabeli przedstawiono stężenie jonów Ca2+
w roztworze pozostającym w równowadze z osadem węglanu wapnia w zależności od
ciśnienia CO2 w mieszaninie gazów nad roztworem (w temperaturze 𝑇).
ciśnienie CO2, kPa | 0,0 | 0,032 | 1,0 |
|---|---|---|---|
stężenie jonów Ca2+, mol · dm−3 | 2,53 ∙10−5 | 8,68 ∙10−4 | 2,73 ∙10−3 |
Na podstawie: A.M. Trzeciak, Wstęp do chemii nieorganicznej środowiska, Wrocław 1995.
Źródło
Informacja do zadań 13.
Węglan ołowiu(II) jest białym ciałem stałym. Przeprowadzono doświadczenie, w którym do
dwóch probówek dodano niewielką ilość węglanu ołowiu(II) oraz wodę i otrzymano
zawiesinę.
Przez zawiesinę znajdującą się w pierwszej probówce przepuszczono CO2 i zaobserwowano
zanik osadu.
Napisz w formie jonowej równanie reakcji zachodzącej w tej probówce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Wykorzystaj informację, że CO2 przekształca trudno rozpuszczalne węglany w wodorowęglany.
Podpowiedź 2
Produkty jonowe to Pb2+ i HCO3−. Potrzeba dwóch anionów na jeden kation ołowiu.
Podpowiedź 3
Zapisz PbCO3 + CO2 + H2O → Pb2+ + 2HCO3− i sprawdź bilans atomów oraz ładunku.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie we właściwej formie równania reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
CO2 rozpuszczony w wodzie umożliwia przekształcenie anionu węglanowego w wodorowęglanowy i roztworzenie PbCO3. Równanie to PbCO3 + CO2 + H2O → Pb2+ + 2HCO3−.
Stały węglan zapisujemy w całości, a produkty w roztworze jako jony. Po obu stronach są po dwa atomy C i sześć O, a łączny ładunek wynosi zero. Nie zapisujemy jonu Pb4+ ani produktu z jednym HCO3−, ponieważ ołów pozostaje na II.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Informacje i źródła zadania
Zadanie 13.2 · czerwiec 2024
Źródło
Informacja do zadań 12–13.
Wprowadzenie CO2 do roztworu pozostającego w równowadze z osadem węglanów
powoduje ich przemianę w lepiej rozpuszczalne wodorowęglany.
Stężenie CO2 w roztworze zwiększa się wraz ze wzrostem ciśnienia tego gazu w mieszaninie
gazów (np. w powietrzu) nad roztworem. W tabeli przedstawiono stężenie jonów Ca2+
w roztworze pozostającym w równowadze z osadem węglanu wapnia w zależności od
ciśnienia CO2 w mieszaninie gazów nad roztworem (w temperaturze 𝑇).
ciśnienie CO2, kPa | 0,0 | 0,032 | 1,0 |
|---|---|---|---|
stężenie jonów Ca2+, mol · dm−3 | 2,53 ∙10−5 | 8,68 ∙10−4 | 2,73 ∙10−3 |
Na podstawie: A.M. Trzeciak, Wstęp do chemii nieorganicznej środowiska, Wrocław 1995.
Źródło
Informacja do zadań 13.
Węglan ołowiu(II) jest białym ciałem stałym. Przeprowadzono doświadczenie, w którym do
dwóch probówek dodano niewielką ilość węglanu ołowiu(II) oraz wodę i otrzymano
zawiesinę.
Do drugiej probówki dodano niewielką ilość świeżo przygotowanego wodnego roztworu KI
i nie zaobserwowano żadnych zmian. Następnie przez zawiesinę znajdującą się w tej
probówce przepuszczono CO2. W probówce powstał osad o żółtej barwie.
Napisz w formie jonowej skróconej równanie reakcji, która była przyczyną obserwowanych zmian.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Żółty osad to trudno rozpuszczalna sól ołowiu(II) i jodków. CO2 dostarcza rozpuszczonych jonów Pb2+.
Podpowiedź 2
Połącz Pb2+ z odpowiednią liczbą I−, zachowując elektryczną obojętność soli.
Podpowiedź 3
Napisz Pb2+ + 2I− → PbI2; pomiń K+ i pozostałe jony obserwatorowe.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie we właściwej formie równania reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Samo dodanie KI do zawiesiny nie dostarczyło dostatecznej ilości rozpuszczonych jonów ołowiu, aby wystąpił zauważalny objaw. Przepuszczenie CO2 roztwarza węglan i zwiększa dostępność Pb2+.
W obecności I− wytrąca się wtedy charakterystyczny żółty PbI2. Reakcję odpowiadającą bezpośrednio za tę obserwację zapisujemy Pb2+ + 2I− → PbI2. Nie trzeba w tym równaniu skróconym ponownie zapisywać całego mechanizmu roztwarzania PbCO3 ani jonów K+, które nie tworzą osadu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Informacje i źródła zadania
Zadanie 14 · czerwiec 2024
W temperaturze 𝑇 do zlewki zawierającej 50,0 g wodnego roztworu jodku potasu o stężeniu
równym 2,00 % dodano 100 cm3 wodnego roztworu azotanu(V) ołowiu(II) o stężeniu
równym 0,0300 mol ∙dm−3. Przebiegła reakcja wytrącania PbI2. Otrzymany osad po
odsączeniu i wysuszeniu ważył 1,24 g.
Oblicz wydajność reakcji otrzymywania jodku ołowiu(II) w doświadczeniu w temperaturze T.
Obliczenia:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Oblicz mole obu reagentów, pamiętając, że 2,00% oznacza procent masowy KI.
Podpowiedź 2
Porównaj n(I−)/2 z n(Pb2+). Mniejsza wartość określa teoretyczne mole PbI2.
Podpowiedź 3
Podziel 1,24 g przez około 1,383 g i pomnóż przez 100%; wynik wynosi około 90%.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
m(KI) = 0,0200 · 50,0 = 1,00 g; n(KI) ≈ 0,006 mol. n[Pb(NO3)2] = 0,100 · 0,0300 = 0,00300 mol. Teoretycznie powstaje około 0,003 mol PbI2, czyli 1,38 g według zaokrągleń CKE. Wydajność: 1,24/1,38 · 100% ≈ 90%.
Zasady oceniania
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie
poprawnej wartości wydajności reakcji (wyrażonej w % albo jako ułamek).
1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:
– popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego
LUB
– podanie wyniku liczbowego z błędną jednostką.
ALBO
– poprawne obliczenie teoretycznej wartości masy PbI2.
0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.
Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Roztwór KI zawiera 50,0·0,0200 = 1,00 g soli, czyli około 0,00602 mol. Azotanu ołowiu jest 0,100·0,0300 = 0,00300 mol. Reakcja wymaga dwóch moli I− na mol Pb2+, więc w podanym przybliżeniu ilości są niemal stechiometryczne, z niewielkim nadmiarem KI.
Teoretycznie powstaje 0,00300 mol PbI2, czyli około 1,383 g. Wydajność wynosi 1,24/1,383·100% ≈ 89,7%, czyli około 90%. Wydajność porównuje osad rzeczywisty z teoretycznym, nie z sumą mas substratów.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
m(KI) = 0,0200 · 50,0 = 1,00 g; n(KI) ≈ 0,006 mol. n[Pb(NO3)2] = 0,100 · 0,0300 = 0,00300 mol. Teoretycznie powstaje około 0,003 mol PbI2, czyli 1,38 g według zaokrągleń CKE. Wydajność: 1,24/1,38 · 100% ≈ 90%.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 15 · czerwiec 2024
Do zlewki zawierającej wodę destylowaną dodano stały wodorotlenek magnezu. Po pewnym
czasie w zlewce ustalił się stan równowagi między osadem i roztworem, czyli powstał
nasycony roztwór tej substancji. Osad oddzielono od roztworu, a otrzymany przesącz
umieszczono w dwóch probówkach. Do jednej probówki wprowadzono stały wodorotlenek
potasu, a do drugiej – rozcieńczony kwas solny, co zilustrowano na poniższym rysunku.
Podczas doświadczenia utrzymywano stałą temperaturę 𝑇.

Rozstrzygnij, czy dodanie stałego wodorotlenku potasu do jednej próbki przesączu i kwasu solnego do drugiej próbki poskutkowało zmianą stężenia jonów Mg2+
w roztworze (w temperaturze 𝑻). Wybierz i zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie. Odpowiedzi uzasadnij.
Dodanie stałego wodorotlenku potasu do próbki przesączu (poskutkowało zmniejszeniem /
poskutkowało zwiększeniem / nie wpłynęło na wartość) stężenia jonów Mg2+ w roztworze.
Uzasadnienie: …
Dodanie kwasu solnego do próbki przesączu (poskutkowało zmniejszeniem /
poskutkowało zwiększeniem / nie wpłynęło na wartość) stężenia jonów Mg2+ w roztworze.
Uzasadnienie: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Zwróć uwagę na odsączenie osadu przed podziałem przesączu. Nie wolno traktować go jako nadal obecnego.
Podpowiedź 2
KOH może wytrącić nowy osad przez efekt wspólnego jonu. HCl jedynie zwiększa objętość bez dodawania magnezu.
Podpowiedź 3
W obu nawiasach wybierz zmniejszenie; uzasadnij osobno strącaniem po KOH oraz rozcieńczeniem po dodaniu HCl.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Dodanie kwasu solnego do próbki przesączu (poskutkowało zmniejszeniem /
poskutkowało zwiększeniem / nie wpłynęło na wartość) stężenia jonów Mg2+ w roztworze.
Uzasadnienie: Liczba moli jonów Mg2+ w roztworze nie uległa zmianie, ale zwiększyła się objętość
roztworu.
Zasady oceniania
2 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i uzasadnienie dla obu próbek.
1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i uzasadnienie dla jednej próbki.
ALBO
– poprawne rozstrzygnięcie dla każdej próbki.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Po odsączeniu osadu w przesączu nie ma zapasu stałego Mg(OH)2. Dodanie KOH zwiększa [OH−], przekracza warunek iloczynu rozpuszczalności i strąca Mg(OH)2, przez co [Mg2+] maleje.
Dodanie rozcieńczonego HCl zużywa OH−, ale nie może roztworzyć usuniętego wcześniej osadu. Liczba moli Mg2+ pozostaje w modelu zadania ta sama, natomiast objętość roztworu rośnie, więc jego stężenie także maleje. To drugie zmniejszenie wynika z rozcieńczenia, a nie ze strącania ani dodatkowego rozpuszczania fazy stałej.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Dodanie kwasu solnego do próbki przesączu (poskutkowało zmniejszeniem /
poskutkowało zwiększeniem / nie wpłynęło na wartość) stężenia jonów Mg2+ w roztworze.
Uzasadnienie: Liczba moli jonów Mg2+ w roztworze nie uległa zmianie, ale zwiększyła się objętość
roztworu.
Informacje i źródła zadania
Zadanie 16 · czerwiec 2024
Po wprowadzeniu tlenku chloru(IV) do wodnego roztworu wodorotlenku sodu zachodzi
reakcja opisana schematem:
ClO2 + OH− ⟶ ClO2− + ClO3− + H2O
Napisz w formie jonowej z uwzględnieniem liczby oddawanych lub pobieranych elektronów (zapis jonowo-elektronowy) równania reakcji redukcji i utleniania zachodzących podczas opisanego procesu. Uwzględnij środowisko reakcji.
Równanie reakcji redukcji:
Równanie reakcji utleniania:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Wyznacz stopnie utlenienia chloru w trzech drobinach. Zmiany wynoszą po jednym elektronie.
Podpowiedź 2
W redukcji nie trzeba dodawać wody. W utlenianiu bilansuj w środowisku OH−, a nie H+.
Podpowiedź 3
Zapisz ClO2 + e− → ClO2− oraz ClO2 + 2OH− → ClO3− + H2O + e−.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Równanie reakcji redukcji:
Równanie reakcji utleniania:
Zasady oceniania
2 pkt – poprawne napisanie we właściwej formie dwóch równań reakcji.
1 pkt – poprawne napisanie we właściwej formie jednego równania reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W ClO2 chlor ma stopień IV, w ClO2− III, a w ClO3− V. Redukcja polega na przyjęciu jednego elektronu bez zmiany liczby atomów: ClO2 + e− → ClO2−.
Utlenianie w zasadowym środowisku wymaga dodania dwóch OH− po lewej oraz H2O i elektronu po prawej: ClO2 + 2OH− → ClO3− + H2O + e−. Obie połówki zachowują atomy i ładunek. Ich suma opisuje dysproporcjonowanie, lecz polecenie wymaga dwóch oddzielnych równań połówkowych.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Równanie reakcji redukcji:
Równanie reakcji utleniania:
Informacje i źródła zadania
Zadanie 17.1 · czerwiec 2024
Źródło
Informacja do zadania 17.
Metale X i E tworzą jony proste – odpowiednio – X2+ i E2+. Blaszki o znanych masach,
wykonane z metalu X i z metalu E, zanurzono w roztworach soli trzech różnych metali,
zgodnie ze schematem:

Objawy świadczące o zajściu reakcji chemicznych zaobserwowano w probówkach I i II.
Po zakończeniu doświadczenia blaszki osuszono i zważono. Stwierdzono, że masa blaszki
wykonanej z metalu X wzrosła, a masa blaszki wykonanej z metalu E zmalała.
Uwaga redakcyjna. W interpretacji tego doświadczenia przyjmij, że symbole X i E oznaczają dwa różne metale.
Zastosuj symbol X i napisz w formie jonowej skróconej równanie reakcji zachodzącej w probówce I.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Zapisz utlenianie X do X2+ i redukcję Ag+ do Ag.
Podpowiedź 2
Jeden atom X oddaje dwa elektrony, dlatego redukuje dwa jony srebra.
Podpowiedź 3
Napisz X + 2Ag+ → X2+ + 2Ag, bez jonów azotanowych(V).
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie we właściwej formie równania reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Metal X przechodzi do roztworu jako X2+, oddając dwa elektrony. Każdy jon Ag+ przyjmuje jeden elektron i osadza się jako metaliczne srebro.
Do bilansu potrzeba więc dwóch jonów srebra: X + 2Ag+ → X2+ + 2Ag. Anion azotanowy(V) nie bierze udziału w przemianie i jest pomijany. Zwiększenie masy blaszki oznacza, że masa osadzonego srebra przewyższa masę metalu, który uległ roztworzeniu; nie zmienia to współczynników wynikających z bilansu elektronów.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Informacje i źródła zadania
Zadanie 17.2 · czerwiec 2024
Źródło
Informacja do zadania 17.
Metale X i E tworzą jony proste – odpowiednio – X2+ i E2+. Blaszki o znanych masach,
wykonane z metalu X i z metalu E, zanurzono w roztworach soli trzech różnych metali,
zgodnie ze schematem:

Objawy świadczące o zajściu reakcji chemicznych zaobserwowano w probówkach I i II.
Po zakończeniu doświadczenia blaszki osuszono i zważono. Stwierdzono, że masa blaszki
wykonanej z metalu X wzrosła, a masa blaszki wykonanej z metalu E zmalała.
Uwaga redakcyjna. W interpretacji tego doświadczenia przyjmij, że symbole X i E oznaczają dwa różne metale.
Oceń prawdziwość poniższych zdań. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F –
jeśli jest fałszywe.
1. | Metal X jest silniejszym reduktorem niż srebro. | P | F |
|---|---|---|---|
2. | Jony żelaza(II) są silniejszym utleniaczem niż jony metalu X. | P | F |
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Wykorzystaj reakcję w probówce I i brak reakcji w III. Porównuj raz metale, raz ich jony.
Podpowiedź 2
X redukuje Ag+, ale nie jest utleniany przez Fe2+. To ustala kolejność odpowiednich par.
Podpowiedź 3
Zaznacz P i F: X jest silniejszym reduktorem od Ag, natomiast Fe2+ jest słabszym utleniaczem od X2+.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
1. | Metal X jest silniejszym reduktorem niż srebro. | P | |
|---|---|---|---|
2. | Jony żelaza(II) są silniejszym utleniaczem niż jony metalu X. | F |
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne wskazanie dwóch odpowiedzi.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Wypieranie srebra z roztworu AgNO3 oznacza, że X łatwiej oddaje elektrony niż Ag, czyli jest silniejszym reduktorem. Pierwsze zdanie jest prawdziwe.
Brak reakcji X z FeCl2 pokazuje, że Fe2+ nie utlenia X w warunkach doświadczenia; para Fe2+/Fe ma mniejszą zdolność utleniającą niż X2+/X. Drugie zdanie jest więc fałszywe. Rozróżniaj aktywność metalicznego reduktora i utleniającą zdolność jego jonu: kolejności tych właściwości są przeciwne.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
1. | Metal X jest silniejszym reduktorem niż srebro. | P | |
|---|---|---|---|
2. | Jony żelaza(II) są silniejszym utleniaczem niż jony metalu X. | F |
Informacje i źródła zadania
Zadanie 17.3 · czerwiec 2024
Źródło
Informacja do zadania 17.
Metale X i E tworzą jony proste – odpowiednio – X2+ i E2+. Blaszki o znanych masach,
wykonane z metalu X i z metalu E, zanurzono w roztworach soli trzech różnych metali,
zgodnie ze schematem:

Objawy świadczące o zajściu reakcji chemicznych zaobserwowano w probówkach I i II.
Po zakończeniu doświadczenia blaszki osuszono i zważono. Stwierdzono, że masa blaszki
wykonanej z metalu X wzrosła, a masa blaszki wykonanej z metalu E zmalała.
Uwaga redakcyjna. W interpretacji tego doświadczenia przyjmij, że symbole X i E oznaczają dwa różne metale.
Poniżej podano nazwy czterech metali.
magnez miedź kadm srebro
Wybierz i napisz nazwę metalu X i nazwę metalu E, które mogły być użyte w doświadczeniu.
Metal X: … Metal E: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Ustal najpierw E z kierunku reakcji z Cu²⁺ i ze zmiany masy blaszki.
Podpowiedź 2
Porównaj masę molową kandydatów z Cu przy wymianie 1:1. Dla X sprawdź, które metale wypierają Ag, lecz nie Fe.
Podpowiedź 3
W kluczu E to Cd, a X to Cu przy założeniu, że E i X są różnymi metalami. Bez tego założenia Cd także pasuje do obserwacji dla X.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Metal X: miedź Metal E: kadm
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie dwóch nazw metali.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Zacznij od metalu E. Wypiera Cu z CuSO₄, a masa blaszki maleje. Na mol oddanego metalu dwuwartościowego osadza się mol Cu, więc masa molowa E musi być większa od masy molowej Cu. Z podanych metali pasuje Cd.
X wypiera Ag i nie wypiera Fe z FeCl₂. Te obserwacje pasują zarówno do Cu, jak i Cd. Przy założeniu użytym w kluczu, że X i E oznaczają różne metale, X to Cu. Bez tego założenia wybór X nie jest jednoznaczny.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Metal X: miedź Metal E: kadm
Informacje i źródła zadania
Zadanie 18 · czerwiec 2024
W tabeli podano wartości standardowej entalpii uwodornienia: cykloheksenu,
cykloheksa-1,3-dienu i benzenu:
Równanie reakcji uwodornienia | ΔH, kJ ∙mol−1 |
|---|---|
![]() | −119,5 |
![]() | −239,0 |
![]() | −207,0 |
Na podstawie danych zamieszczonych w tabeli uzupełnij poniższe zdania. Wybierz i zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.
Gdyby wiązania 𝜋 w cząsteczce benzenu nie były zdelokalizowane, entalpia uwodornienia
tego związku miałaby znacznie (niższą / wyższą) wartość niż −207,0 kJ ∙mol−1.
Delokalizacja wiązań 𝜋 skutkuje (zwiększeniem / zmniejszeniem) trwałości cząsteczki
benzenu.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Oszacuj entalpię uwodornienia trzech niezależnych wiązań podwójnych z wartości dla cykloheksenu.
Podpowiedź 2
Trzykrotność −119,5 daje −358,5, czyli liczbę mniejszą od −207,0.
Podpowiedź 3
Zaznacz „niższą” oraz „zwiększeniem”. Mniejsza ilość wydzielanego ciepła świadczy tu o stabilizacji benzenu.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch zdań.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Gdyby trzy wiązania π benzenu zachowywały się jak odrębne wiązania alkenowe, entalpię uwodornienia oszacowalibyśmy jako 3·(−119,5) = −358,5 kJ·mol−1. Jest to wartość niższa, czyli bardziej ujemna niż −207,0. Rzeczywisty benzen wydziela przy uwodornieniu mniej energii, gdyż jego stan początkowy jest stabilizowany delokalizacją.
Delokalizacja zwiększa więc trwałość cząsteczki. Wybieramy „niższą” i „zwiększeniem”. Pamiętaj, że porównanie liczb ujemnych jest odwrotne do porównania ich wartości bezwzględnych.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Informacje i źródła zadania
Zadanie 19 · czerwiec 2024
Propan-1-ol oraz wyższe alkohole pierwszorzędowe można otrzymać w procesie
hydroformylowania alkenów terminalnych. Reakcja przebiega w warunkach podwyższonego
ciśnienia i temperatury, w obecności katalizatorów (Co lub Ru) według schematu:

Na podstawie: R. Franke, D. Selent, A. Börner, Applied Hydroformylation, „Chem. Rev.” 2012, nr 112 (11), s. 5675–5732,
oraz I. Ojima, C.Y. Tsai, M. Tzamarioudaki, D. Bonafoux, The Hydroformylation Reaction, „Org. React.” 2000, nr 56, s. 1.
Napisz równanie reakcji otrzymywania alkoholu ze styrenu (fenyloetenu) opisaną metodą. Zastosuj wzory półstrukturalne (grupowe) lub uproszczone związków organicznych.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Zastosuj schemat, wstawiając grupę fenylową w miejsce R. CO wydłuża łańcuch o jeden C.
Podpowiedź 2
Produktem liniowym jest alkohol trójwęglowy połączony z fenylem, z OH na końcu łańcucha.
Podpowiedź 3
Narysuj styren + CO + 2H2 → 3-fenylopropan-1-ol, z podanym katalizatorem, ciśnieniem i temperaturą.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie równania reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Podany schemat prowadzi od alkenu terminalnego do alkoholu z łańcuchem dłuższym o jeden atom węgla pochodzący z CO. Dla styrenu zachowujemy pierścień fenylowy i otrzymujemy liniowy 3-fenylopropan-1-ol. W równaniu na jedną cząsteczkę styrenu przypadają CO oraz dwie H2.
Tlen z CO przechodzi do grupy OH, a oba wodory z dodatkowych cząsteczek zapewniają nasycenie i redukcję. Zapisz warunki katalityczne z informacji. Stosujemy całościowy schemat zadania, obejmujący także redukcję powstającego pośrednio aldehydu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem



