Zadanie 4 — maj 2026 — Formuła 2023

Formuła 2023rozszerzony2 pkt

Pewien jonowy związek X składa się z wapnia, z węgla i z azotu. Masa wapnia stanowi 50 % masy całego związku, a masa węgla – 15 % jego masy. Wzór empiryczny związku X jest też wzorem rzeczywistym. Anion związku X ma taką samą strukturę elektronową jak tlenek węgla(IV).

Na podstawie obliczeń ustal i napisz wzór sumaryczny związku X. Narysuj wzór elektronowy anionu tego związku. Zaznacz kreskami wiązania chemiczne i wolne pary elektronowe.

Obliczenia: …
Wzór sumaryczny związku X: …
Wzór elektronowy anionu: [miejsce na rysunek]

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Załóż masę próbki 100 g.

Podpowiedź 2

Przelicz masy trzech pierwiastków na mole i skróć stosunek.

Podpowiedź 3

Po ustaleniu ładunku anionu policz elektrony oraz wykorzystaj analogię do dwutlenku węgla.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Przykładowe rozwiązanie CKE – sposób 1:

m(Ca) : m(C) : m(N) = 50 : 15 : 35
n(Ca) : n(C) : n(N) = 50/40 : 15/12 : 35/14 = 1,25 : 1,25 : 2,5 = 1 : 1 : 2

Wzór sumaryczny: CaCN2.

Dwa poprawne wzory Lewisa anionu CN2 o ładunku 2 minus, z wiązaniami i wolnymi parami elektronowymi, wycięte z klucza CKE.

Uwaga CKE: Geometria jonu nie podlega ocenie.

Zasady oceniania

2 pkt – na podstawie obliczeń poprawne ustalenie i napisanie poprawnego wzoru sumarycznego związku X i poprawne narysowanie wzoru elektronowego anionu z uwzględnieniem wolnych par elektronowych i ładunku.

1 pkt – na podstawie obliczeń poprawne ustalenie i napisanie poprawnego wzoru sumarycznego związku X, ale błędne narysowanie wzoru elektronowego anionu albo brak wzoru elektronowego anionu

ALBO

1 pkt – na podstawie obliczeń poprawne ustalenie stosunku molowego pierwiastków w związku X wyrażonego liczbami całkowitymi i brak wzoru sumarycznego związku X, ale poprawne narysowanie wzoru elektronowego anionu z uwzględnieniem wolnych par elektronowych i ładunku

ALBO

1 pkt – na podstawie obliczeń poprawne ustalenie stosunku molowego pierwiastków w związku X, ale popełnienie błędu rachunkowego, który nie zmienia stosunku molowego Ca : C : N = 1 : 1 : 2 i poprawne narysowanie wzoru elektronowego anionu z uwzględnieniem wolnych par elektronowych i ładunku.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Przyjmij próbkę 100 g: zawiera 50 g wapnia, 15 g węgla i 35 g azotu. Procenty masowe trzeba przeliczyć na mole, ponieważ indeksy wzoru opisują liczby atomów, nie ich masy. Dzielenie przez masy molowe daje 1,25:1,25:2,50, czyli stosunek 1:1:2 i wzór CaCN₂.

Wapń tworzy kation dwudodatni, zatem anion musi mieć ładunek 2−. Warunek podobieństwa do dwutlenku węgla prowadzi do układu z centralnym węglem i dwoma atomami azotu połączonymi wiązaniami podwójnymi. Każdy azot ma dwie wolne pary. Obrys anionu opatrujemy nawiasem i ładunkiem; bilans daje 16 elektronów walencyjnych.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Przykładowe rozwiązanie CKE – sposób 1:

m(Ca) : m(C) : m(N) = 50 : 15 : 35
n(Ca) : n(C) : n(N) = 50/40 : 15/12 : 35/14 = 1,25 : 1,25 : 2,5 = 1 : 1 : 2

Wzór sumaryczny: CaCN2.

Dwa poprawne wzory Lewisa anionu CN2 o ładunku 2 minus, z wiązaniami i wolnymi parami elektronowymi, wycięte z klucza CKE.

Uwaga CKE: Geometria jonu nie podlega ocenie.

Wymagania podstawy programowej

Zadanie 4

W podstawie programowej

Przypisanie robocze z arkusza Chemia PP2024; do zatwierdzenia przez recenzenta.

  • PR:I.5 — ustala wzór empiryczny i rzeczywisty związku chemicznego (nieorganicznego i organicznego) na podstawie jego składu i masy molowej;
  • PR:III.2 — pisze wzory elektronowe typowych cząsteczek związków kowalencyjnych i jonów złożonych, z uwzględnieniem wolnych par elektronowych;

Przypisanie redakcyjne do podstawy CHEM-PP2024.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2026_05_glowny_04

Organizator: CKE

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania