Pewien jonowy związek X składa się z wapnia, z węgla i z azotu. Masa wapnia stanowi 50 % masy całego związku, a masa węgla – 15 % jego masy. Wzór empiryczny związku X jest też wzorem rzeczywistym. Anion związku X ma taką samą strukturę elektronową jak tlenek węgla(IV).
Na podstawie obliczeń ustal i napisz wzór sumaryczny związku X. Narysuj wzór elektronowy anionu tego związku. Zaznacz kreskami wiązania chemiczne i wolne pary elektronowe.
Obliczenia: …
Wzór sumaryczny związku X: …
Wzór elektronowy anionu: [miejsce na rysunek]
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Załóż masę próbki 100 g.
Podpowiedź 2
Przelicz masy trzech pierwiastków na mole i skróć stosunek.
Podpowiedź 3
Po ustaleniu ładunku anionu policz elektrony oraz wykorzystaj analogię do dwutlenku węgla.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Przykładowe rozwiązanie CKE – sposób 1:
Wzór sumaryczny: CaCN2.

Uwaga CKE: Geometria jonu nie podlega ocenie.
Zasady oceniania
2 pkt – na podstawie obliczeń poprawne ustalenie i napisanie poprawnego wzoru sumarycznego związku X i poprawne narysowanie wzoru elektronowego anionu z uwzględnieniem wolnych par elektronowych i ładunku.
1 pkt – na podstawie obliczeń poprawne ustalenie i napisanie poprawnego wzoru sumarycznego związku X, ale błędne narysowanie wzoru elektronowego anionu albo brak wzoru elektronowego anionu
ALBO
1 pkt – na podstawie obliczeń poprawne ustalenie stosunku molowego pierwiastków w związku X wyrażonego liczbami całkowitymi i brak wzoru sumarycznego związku X, ale poprawne narysowanie wzoru elektronowego anionu z uwzględnieniem wolnych par elektronowych i ładunku
ALBO
1 pkt – na podstawie obliczeń poprawne ustalenie stosunku molowego pierwiastków w związku X, ale popełnienie błędu rachunkowego, który nie zmienia stosunku molowego Ca : C : N = 1 : 1 : 2 i poprawne narysowanie wzoru elektronowego anionu z uwzględnieniem wolnych par elektronowych i ładunku.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Przyjmij próbkę 100 g: zawiera 50 g wapnia, 15 g węgla i 35 g azotu. Procenty masowe trzeba przeliczyć na mole, ponieważ indeksy wzoru opisują liczby atomów, nie ich masy. Dzielenie przez masy molowe daje 1,25:1,25:2,50, czyli stosunek 1:1:2 i wzór CaCN₂.
Wapń tworzy kation dwudodatni, zatem anion musi mieć ładunek 2−. Warunek podobieństwa do dwutlenku węgla prowadzi do układu z centralnym węglem i dwoma atomami azotu połączonymi wiązaniami podwójnymi. Każdy azot ma dwie wolne pary. Obrys anionu opatrujemy nawiasem i ładunkiem; bilans daje 16 elektronów walencyjnych.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Przykładowe rozwiązanie CKE – sposób 1:
Wzór sumaryczny: CaCN2.

Uwaga CKE: Geometria jonu nie podlega ocenie.
Wymagania podstawy programowej
Zadanie 4
W podstawie programowej
Przypisanie robocze z arkusza Chemia PP2024; do zatwierdzenia przez recenzenta.
- PR:I.5 — ustala wzór empiryczny i rzeczywisty związku chemicznego (nieorganicznego i organicznego) na podstawie jego składu i masy molowej;
- PR:III.2 — pisze wzory elektronowe typowych cząsteczek związków kowalencyjnych i jonów złożonych, z uwzględnieniem wolnych par elektronowych;
Przypisanie redakcyjne do podstawy CHEM-PP2024.