Zadanie 5 — maj 2026 — Formuła 2023

Formuła 2023rozszerzony2 pkt

Przebieg reakcji jądrowych można przedstawić w postaci zapisu skróconego. Na pierwszym miejscu podaje się symbol jądra bombardowanego, następnie w nawiasie – kolejno – symbole cząstki bombardującej i lekkiej cząstki emitowanej, a na końcu – symbole jąder produktów.

Jądro izotopu plutonu 239Pu po pochłonięciu neutronu rozszczepia się na mniejsze fragmenty, czemu towarzyszy emisja neutronów. Jeden z możliwych przebiegów rozszczepienia tego izotopu przedstawiono na schemacie:

239Pu(10n, 2 10n) 144Ba, AZX

Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2018; L. Jones, P. Atkins, Chemia ogólna. Cząsteczki, materia, reakcje, Warszawa 2016.

Uzupełnij schemat tak, aby otrzymać równanie opisanej reakcji. Napisz, ile neutronów jest w jednym molu izotopu AZX. Uwzględnij wartość stałej Avogadro.

… + 10n → 2 10n + 144…Ba + …

Liczba neutronów w jednym molu izotopu X: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zbilansuj liczby masowe i atomowe niezależnie.

Podpowiedź 2

Od liczby masowej produktu odejmij jego liczbę protonów.

Podpowiedź 3

Liczbę neutronów w jednym jądrze pomnóż przez 6,02·10²³.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

23994Pu + 10n → 2 10n + 14456Ba + 9438Sr

Liczba neutronów w jednym molu izotopu 9438Sr: 3,37 · 1025.

Uwaga CKE: Zapis działania odnoszący się do podania liczby neutronów (56 · 6,02 · 1023) bez zapisania wyniku jest niewystarczający.

Zasady oceniania

2 pkt – poprawne uzupełnienie schematu przemiany i poprawne napisanie liczby neutronów.

1 pkt – poprawne uzupełnienie schematu przemiany i niepoprawne napisanie lub brak liczby neutronów

ALBO

1 pkt – niepoprawne uzupełnienie lub brak uzupełnienia schematu przemiany i poprawne napisanie liczby neutronów.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W reakcji jądrowej zachowują się oddzielnie suma liczb masowych oraz suma liczb atomowych. Po lewej mamy 239+1=240 nukleonów, po prawej dwa neutrony i bar o liczbie masowej 144. Dla drugiego fragmentu pozostaje więc 94.

Pluton ma liczbę atomową 94, bar 56, zatem drugi produkt ma 38 protonów i jest strontem. Jedno jego jądro zawiera 94−38=56 neutronów. W jednym molu jąder liczba ta wynosi 56 razy stała Avogadra, czyli około 3,37·10²⁵ neutronów. Nie wystarczy podać liczby neutronów w pojedynczym jądrze ani pozostawić samego działania bez wyniku.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

23994Pu + 10n → 2 10n + 14456Ba + 9438Sr

Liczba neutronów w jednym molu izotopu 9438Sr: 3,37 · 1025.

Uwaga CKE: Zapis działania odnoszący się do podania liczby neutronów (56 · 6,02 · 1023) bez zapisania wyniku jest niewystarczający.

Wymagania podstawy programowej

Zadanie 5

W podstawie programowej

Przypisanie robocze z arkusza Chemia PP2024; do zatwierdzenia przez recenzenta.

  • PR:I.1 — stosuje pojęcia: nuklid, izotop, mol i stała Avogadra;
  • PR:I.4 — pisze równania naturalnych przemian promieniotwórczych (α, β¯) oraz sztucznych reakcji jądrowych;

Przypisanie redakcyjne do podstawy CHEM-PP2024.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2026_05_glowny_05

Organizator: CKE

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania