Baza zadań z filozofii

Krok po kroku

Co trzeba ustalić?

Wyjaśnij, co głosi dualizm psychofizyczny. Czy jest on konsekwencją stwierdzenia Fromma, że do losu człowieka należy być częścią natury, a zarazem przekraczać ją? Odpowiedz na pytanie i podaj uzasadnienie swojej odpowiedzi.

Co trzeba wiedzieć?

Dualizm psychofizyczny uznaje odrębność porządku umysłowego i cielesnego. Przy porównywaniu z monizmem ustal, czy chodzi o rodzaj substancji, czy o liczbę podstawowych bytów: to odmienne kryteria podziału. Definicja adekwatna obejmuje dokładnie zakres definiowanej nazwy. Dla definicji za szerokiej szukaj czegoś, co spełnia objaśnienie, lecz nie jest definiowanym przedmiotem; dla za wąskiej — rzeczywistego przykładu pominiętego przez objaśnienie.

1. Dualizm psychofizyczny uznaje odmienną naturę ciała i niematerialnego umysłu lub duszy.

2. Nie wynika on jednak ze stwierdzenia Fromma.

3. Przekraczanie natury oznacza tutaj tworzenie kultury i świadome wybieranie, co można opisywać bez przyjmowania drugiej substancji.

4. Funkcjonalna różnica między człowiekiem a zachowaniem instynktowym nie dowodzi sama różnicy ontologicznej.

Dlaczego nie ma koniecznego przejścia?

Teza, że ludzie tworzą kulturę i dokonują świadomych wyborów, może być uznana także przez teorię wyjaśniającą te zdolności w ramach przyrody. Skoro da się przyjąć zdanie Fromma bez przyjęcia odrębnej substancji duchowej, nie wynika z niego logicznie dualizm.

Przykład pełnej odpowiedzi

Definicja dualizmu psychofizycznego: stanowisko, według którego człowiek jest (przypadłościową) jednością dwóch różnych substancji: ciała i niematerialnej duszy. Odpowiedź na pytanie: NIE Uzasadnienie odpowiedzi: przekraczanie natury w sensie Fromma polega na tworzeniu kultury, co niekoniecznie wymaga posiadania niematerialnej duszy.

Za co są punkty?

3 p. – za poprawne podanie definicji dualizmu psychofizycznego, odpowiedź na pytanie wraz z uzasadnieniem. 2 p. – za poprawne podanie definicji dualizmy psychofizycznego i odpowiedź na pytanie. 1 p. – za poprawne podanie definicji dualizmy psychofizycznego.

Dlaczego tak, dlaczego nie?

Co trzeba ustalić?

a) Spośród podanych A–D wybierz i zaznacz kierunek filozoficzny, dla którego charakterystyczne są rozważania na temat egzystencji człowieka. A. egzystencjalizm B. fenomenologia C. neopozytywizm D. sceptycyzm b) Do kierunku wybranego w podpunkcie a) dobierz jego przedstawicieli spośród podanych A–G. A. Albert Camus B. René Descartes C. Wilhelm Dilthey D. Edmund Husserl E. Søren Kierkegaard F. Moritz Schlick G. Sekstus Empiryk

Co trzeba wiedzieć?

Egzystencjalizm skupia się na sytuacji istniejącego człowieka, jego wyborach, odpowiedzialności i doświadczeniach takich jak lęk lub absurd. Należy odróżnić jego przedstawicieli od autorów fenomenologii, neopozytywizmu i starożytnego sceptycyzmu.

Jak połączyć te ustalenia?

Wybierz egzystencjalizm, czyli A, oraz Alberta Camusa i Sørena Kierkegaarda, czyli A i E w drugiej części. Rozważania o indywidualnym istnieniu, wyborze, lęku i sensie stanowią charakterystyczną problematykę tego nurtu. Husserl jest twórcą fenomenologii, Schlick reprezentuje neopozytywizm, a Sekstus sceptycyzm. Dobieraj przedstawicieli do wskazanego kierunku, nie do szeroko rozumianej filozofii człowieka.

Rozstrzygnięcie i wymagane uzupełnienie

a) A. b) A i E.

Za co są punkty?

a) 1 pkt — poprawna odpowiedź; 0 pkt — odpowiedź błędna lub brak odpowiedzi. b) 1 pkt — obie poprawne odpowiedzi; 0 pkt — odpowiedź błędna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Punkt za podpunkt b) można otrzymać tylko wtedy, gdy poprawnie rozwiązano podpunkt a).

Krok po kroku

Co trzeba ustalić?

Wyjaśnij, jak rozumieli czas i przestrzeń Izaak Newton oraz Immanuel Kant.

1. U Newtona czas i przestrzeń są absolutne oraz niezależne od obserwatora i konkretnych procesów fizycznych.

2. U Kanta stanowią aprioryczne formy naoczności, dzięki którym podmiot ujmuje zjawiska.

3. Porównanie dotyczy ich statusu: niezależnego porządku świata albo warunków ludzkiego doświadczenia.

4. „Aprioryczne” nie znaczy, że człowiek świadomie wymyśla czas i przestrzeń.

Uporządkowanie porównania

Przykład pełnej odpowiedzi

Koncepcja Izaaka Newtona: przestrzeń i czas mają charakter absolutny, są one odrębnymi bytami, które istnieją niezależnie od materii i procesów zachodzących w świecie. Koncepcja Immanuela Kanta: przestrzeń i czas to dwie aprioryczne formy naoczności (zmysłowości), umożliwiają one ludziom doświadczanie zjawisk.

Za co są punkty?

2 p. – za poprawne wyjaśnienie koncepcji Izaaka Newtona i Immanuela Kanta. 1 p. – za poprawne wyjaśnienie koncepcji Izaaka Newtona lub Immanuela Kanta. 0 p. – za brak odpowiedzi lub odpowiedzi błędne. Odpowiedź Koncepcja Izaaka Newtona: przestrzeń i czas mają charakter absolutny, są one odrębnymi bytami, które istnieją niezależnie od materii i procesów zachodzących w świecie. Koncepcja Immanuela Kanta: przestrzeń i czas to dwie aprioryczne formy naoczności (zmysłowości), umożliwiają one ludziom doświadczanie zjawisk.

Krok po kroku

Co trzeba ustalić?

Podaj treść zasady racji dostatecznej G.W. Leibniza.

1. Zasada racji dostatecznej głosi, że nic nie istnieje ani nie zachodzi bez racji wyjaśniającej, dlaczego jest tak, a nie inaczej.

2. W odpowiedzi uwzględnij potrzebę uzasadnienia istnienia lub faktu.

Przykład pełnej odpowiedzi

− Dla każdego bytu istnieje (w nim lub poza nim) to, dzięki czemu jest on tym, czym jest. − Każdy byt posiada (w sobie lub poza sobą) rację dostateczną tego, czym jest. − Nic nie powstaje bez racji dostatecznej.

Na co uważać?

Nie ograniczaj racji do wcześniejszej przyczyny fizycznej: u Leibniza pojęcie racji ma szersze znaczenie wyjaśniające.

Za co są punkty?

1 p. – za poprawną odpowiedź. 0 p. – za brak odpowiedzi lub odpowiedź błędną.

Krok po kroku

Co trzeba ustalić?

Uzupełnij poniższe zestawienia dotyczące sporu o uniwersalia. Każde zestawienie obejmuje nazwę stanowiska, jego tezę i przedstawiciela. Zachowaj podane elementy, a brakujące wpisz w swojej odpowiedzi. 1. Nazwa stanowiska: [uzupełnij] Teza: [uzupełnij] Przedstawiciel: Platon 2. Nazwa stanowiska: umiarkowany realizm pojęciowy Teza: [uzupełnij] Przedstawiciel: [uzupełnij] 3. Nazwa stanowiska: [uzupełnij] Teza: istnieją nazwy ogólne, ale w żaden sposób nie istnieją pozajęzykowe i pozaumysłowe przedmioty ogólne. Przedstawiciel: [uzupełnij]

1. Platon reprezentuje skrajny realizm pojęciowy: uniwersalia istnieją niezależnie od jednostkowych rzeczy.

2. Arystoteles jest przykładem realizmu umiarkowanego: ogólna natura istnieje w rzeczach, nie jako osobna idea.

3. Ockham reprezentuje nominalizm: ogólność przysługuje nazwom i pojęciom, nie samodzielnym bytom ogólnym.

4. Rozróżnij trzy odpowiedzi na pytanie, czemu odpowiada nazwa obejmująca wiele jednostek.

Uporządkowanie porównania

Przykład pełnej odpowiedzi

Stanowisko Teza Przedstawiciel Skrajny realizm pojęciowy Istnieją nazwy ogólne, a także pozajęzykowe i pozaumysłowe przedmioty ogólne. Platon Umiarkowany realizm pojęciowy Istnieją nazwy ogólne, a także pozajęzykowe i pozaumysłowe przedmioty ogólne. Przedmioty te są niesamodzielne w stosunku do przedmiotów indywidualnych. np. Arystoteles Nominalizm Istnieją nazwy ogólne, ale w żaden sposób nie istnieją pozajęzykowe i pozaumysłowe przedmioty ogólne. np. W. Ockham

Za co są punkty?

Uwaga redakcyjna: opublikowany klucz jest wewnętrznie niespójny. Nagłówek zadania podaje 0–2 pkt, natomiast schemat zawiera: „3 p. – za poprawne uzupełnienie 3 wierszy tabeli; 2 p. – za poprawne uzupełnienie 2 wierszy tabeli; 1 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi”. Nie należy traktować tych wartości jako jednoznacznej skali samooceny. Poprawne uzupełnienia podano w odpowiedzi; maksymalną punktację pozostawiono zgodnie z nagłówkiem zadania. Źródło: klucz CKE, zadanie 11, s. 8.

Dlaczego tak, dlaczego nie?

Co trzeba ustalić?

Z poniższych określeń Boga wybierz to, którym posługiwał się św. Anzelm z Canterbury w swoim dowodzie zawartym w Proslogionie. A. Pierwszy nieporuszony poruszyciel. B. Umysł kierujący rzeczami do celu. C. To, ponad co nie może być pomyślane nic większego. D. Przyczyna samego siebie.

Jak połączyć te ustalenia?

Wybierz C: Bóg jest tym, ponad co nie można pomyśleć nic większego. To punkt wyjścia ontologicznego argumentu Anzelma, odwołującego się do pojęcia najwyższego bytu.

Rozstrzygnięcie i wymagane uzupełnienie

C.

Na co uważać?

Nie pomyl go z pierwszym nieporuszonym poruszycielem Arystotelesa ani z argumentacją Tomasza, wychodzącą od cech obserwowanego świata.

Za co są punkty?

1 p. – za poprawną odpowiedź. 0 p. – za brak odpowiedzi lub odpowiedź błędną. Odpowiedź C.

Krok po kroku

Co trzeba ustalić?

Wyjaśnij, czym jest Lewiatan według Thomasa Hobbesa.

1. Lewiatan symbolizuje suwerenne państwo dysponujące władzą, która może powstrzymać konflikt jednostek.

2. U Hobbesa powstaje ono dzięki umowie przekazującej uprawnienia suwerenowi, aby zapewnić bezpieczeństwo i pokój.

3. Nazwa nawiązuje do potężnego biblijnego stworzenia.

4. Wyjaśnij znaczenie polityczne metafory, zamiast poprzestać na opisie morskiego potwora.

Przykład pełnej odpowiedzi

Lewiatan według Thomasa Hobbesa to potwór morski, będący symbolem absolutnej władzy państwa.

Za co są punkty?

1 p. – za poprawną odpowiedź. 0 p. – za brak odpowiedzi lub odpowiedź błędną. Odpowiedź Lewiatan według Thomasa Hobbesa to potwór morski, będący symbolem absolutnej władzy państwa.

Dlaczego tak, dlaczego nie?

Co trzeba ustalić?

Thomas Hobbes jest reprezentantem teorii umowy społecznej. Spośród wymienionych poniżej filozofów zaznacz tych, którzy reprezentowali tę teorię. A. Platon B. św. Augustyn C. Jan Jakub Rousseau D. Georg Wilhelm Friedrich Hegel E. John Rawl

Jak połączyć te ustalenia?

Zaznacz Rousseau i Rawlsa, czyli C i E. Obaj odwołują się do idei umowy jako podstawy uzasadnienia ładu politycznego lub zasad sprawiedliwości. U Rawlsa jest to hipotetyczna sytuacja wyboru zasad za zasłoną niewiedzy, a nie historyczny dokument. Wspólna metoda nie oznacza, że autorzy proponują taki sam ustrój jak Hobbes.

Rozstrzygnięcie i wymagane uzupełnienie

C, E.

Za co są punkty?

1 p. – za poprawną odpowiedź. 0 p. – za brak odpowiedzi lub odpowiedź błędną. Odpowiedź C, E.

Krok po kroku

Co trzeba ustalić?

Przeczytaj poniższy ciąg definicji. Człowiek jest to istota społeczna. Istota społeczna jest to istota żyjąca w społeczeństwie. Istota żyjąca w społeczeństwie jest to człowiek lub inne zwierzę stadne. a) Nazwij błąd logiczny występujący w powyższym ciągu definicji. b) Wyjaśnij, na czym polega nazwany błąd.

Co trzeba wiedzieć?

Koło pośrednie w definiowaniu powstaje wtedy, gdy termin objaśnia się przez inne wyrażenia, których wyjaśnienie ponownie odwołuje się do tego terminu. Ocena wymaga prześledzenia całego ciągu, nie tylko jednej definicji.

1. Występuje pośrednie błędne koło.

2. Definicja człowieka odsyła do istoty społecznej, ta do życia w społeczeństwie, a ostatnia ponownie używa pojęcia człowieka.

3. Wyjaśnienie zakłada więc znajomość terminu, który miało dopiero objaśnić.

4. Wskaż powrót do początku łańcucha; nie jest to wyłącznie problem długości lub złożoności definicji.

Przykład pełnej odpowiedzi

a) Błędne koło (błędne koło pośrednie w definiowaniu). b) Błąd ten polega na tym, że w definiensie pojawiają się wyrażenia, które są definiowane za pomocą definiendum (terminu definiowanego).

Za co są punkty?

2 p. – za podanie prawidłowej nazwy błędu oraz wyjaśnienie, na czym ten błąd polega. 1 p. – za podanie prawidłowej nazwy błędu lub za wyjaśnienie, na czym ten błąd polega. 0 p. – za brak odpowiedzi lub odpowiedź błędną. Odpowiedź a) Błędne koło (błędne koło pośrednie w definiowaniu). b) Błąd ten polega na tym, że w definiensie pojawiają się wyrażenia, które są definiowane za pomocą definiendum (terminu definiowanego).

Dlaczego tak, dlaczego nie?

Co trzeba ustalić?

Wiedząc, iż formalnie poprawne wnioskowanie dedukcyjne to takie, w którym koniecznie jest tak, że jeżeli wszystkie przesłanki są prawdziwe, to prawdziwy jest również wniosek, oceń prawdziwość poniższych twierdzeń. Zaznacz P, jeśli twierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe. W formalnie poprawnym wnioskowaniu dedukcyjnym, 1. jeżeli każda przesłanka jest prawdziwa, to wniosek jest prawdziwy. P F 2. jeżeli wniosek jest fałszywy, to przynajmniej jedna przesłanka jest fałszywa. P F 3. jeżeli przynajmniej jedna przesłanka jest fałszywa, to wniosek jest fałszywy. P F 4. jeżeli wniosek jest fałszywy, to każda przesłanka jest fałszywa. P F

Co trzeba wiedzieć?

Poprawność formalna oznacza, że nie może być prawdziwości wszystkich przesłanek przy fałszywym wniosku. Poprawność materialna dotyczy prawdziwości przesłanek. Poprawny schemat nie gwarantuje, że przyjęte przesłanki są prawdziwe.

Jak połączyć te ustalenia?

Odpowiedzi to P, P, F, F. Poprawna dedukcja wyklucza sytuację, w której wszystkie przesłanki są prawdziwe, a wniosek fałszywy. Dlatego fałszywy wniosek wymaga co najmniej jednej fałszywej przesłanki. Fałszywa przesłanka nie wymusza jednak fałszu wniosku, a fałsz wniosku nie wymaga fałszu wszystkich przesłanek.

Jak skontrolować wynik?

Sprawdź, czy da się przyjąć wszystkie przesłanki, a zarazem odrzucić wniosek. Jeżeli jest to możliwe bez sprzeczności, nie ma wynikania dedukcyjnego. Nie wystarczy, że wniosek wydaje się prawdopodobny lub jest faktycznie prawdziwy.

Rozstrzygnięcie i wymagane uzupełnienie

1. P 2. P 3. F 4. F

Na co uważać?

Odróżnij „co najmniej jedna” od „każda”.

Za co są punkty?

2 p. – za 4 poprawne odpowiedzi. 1 p. – za 3 poprawne odpowiedzi. 0 p. – za brak odpowiedzi lub odpowiedzi błędne. Odpowiedź 1. P 2. P 3. F 4. F

Jak opracować wypracowanie?

Poniższe tezy, argumenty i konteksty są autorskimi propozycjami pracy nad tematem, nie jedynymi odpowiedziami wymaganymi przez CKE. Wybierz jeden temat. Plan służy przygotowaniu spójnego wywodu; nie jest gotowym wypracowaniem do oddania.

Temat 1. Problem i pojęcia

Najlepszy z możliwych światów nie oznacza świata pozbawionego jakiegokolwiek zła.

Przykładowa teza

Teodycea Leibniza jest spójna z jego założeniami o Bogu, ale nie daje człowiekowi niezależnego dowodu, że żyje w świecie najlepszym.

Argumentacja krok po kroku

1. Doskonały i dobry Bóg ma rację wyboru całego układu świata. Lokalne cierpienie może być w tym modelu elementem całości, której alternatyw nie znamy.

2. Brak znajomości wszystkich możliwych światów utrudnia porównanie. Z obserwacji jednego świata nie wyprowadzamy samodzielnie jego optymalności.

Zarzut do tej argumentacji

Nieznajomość alternatyw nie uprawnia do odrzucenia racjonalnego argumentu z doskonałości Boga.

Przykładowa odpowiedź na zarzut

Można uznać warunkową spójność argumentu, a równocześnie zapytać o uzasadnienie jego przesłanek. To inna ocena niż wykazanie sprzeczności teorii.

Jak wykorzystać kontekst?

Kandyd Woltera pokazuje satyryczną krytykę łatwego usprawiedliwiania cierpienia optymistyczną formułą.

Inna możliwa droga

Można bronić Leibniza, wskazując różnicę między oceną części a całości, albo odrzucić jego teodyceę.

Temat 2. Problem i pojęcia

Samopoznanie jako warunek szczęścia: oddziel warunek konieczny od wystarczającego.

Przykładowa teza

Samopoznanie sprzyja trwałemu szczęściu, lecz samo go nie gwarantuje.

Argumentacja krok po kroku

1. Sokratejska refleksja pozwala badać własne przekonania o dobru. Człowiek nie kieruje się wtedy bezkrytycznie cudzymi oczekiwaniami.

2. Epikur rozróżnia potrzeby naturalne i konieczne od nieograniczonych pragnień. Rozpoznanie własnych potrzeb ogranicza dążenia powodujące lęk i zależność.

Zarzut do tej argumentacji

Nadmierna introspekcja może pogłębiać niezadowolenie, a ludzie mało refleksyjni także bywają szczęśliwi.

Przykładowa odpowiedź na zarzut

Trzeba wskazać przyjęte znaczenie szczęścia: chwilowe zadowolenie nie wymaga tej samej samowiedzy co przemyślane, trwałe dobre życie. Refleksja ma wspierać działanie, nie je zastępować.

Jak wykorzystać kontekst?

Własny realistyczny przykład rezygnacji z narzuconego celu może pokazać, jak rozpoznanie potrzeb zmienia wybór drogi życia.

Inna możliwa droga

Można kwestionować konieczność samopoznania, przedstawiając szczęście osiągane dzięki relacjom i dobrym nawykom.

Jak ułożyć pracę?

We wstępie objaśnij problem i sformułuj stanowisko. W rozwinięciu połącz każdy argument z tezą: przedstaw rację, objaśnij odpowiednią myśl filozoficzną i pokaż, dlaczego wspiera Twój wniosek. Następnie rozpatrz rzeczywisty zarzut i odpowiedz na niego. W zakończeniu wyprowadź wniosek z przeprowadzonego rozumowania, nie wprowadzając nowego, nieuzasadnionego argumentu.

Na co uważać?

Nie zastępuj argumentacji streszczeniem poglądów ani zestawieniem nazwisk. Cytat otwiera problem, ale nie dowodzi sam Twojej tezy. Kontekst ma objaśniać rację, a nie tylko potwierdzać, że znasz utwór. Nie przenoś limitu słów ani progów punktowania z innego rocznika lub formuły.

Za co są punkty?

Kryteria oceniania CKE — maksymalnie 25 pkt (układ redakcyjny tabeli z klucza). I. Sformułowanie stanowiska — maks. 3 pkt. 3 pkt — jasna teza lub hipoteza dotycząca problematyki pracy. 2 pkt — stanowisko dotyczące problematyki pracy, lecz nieprecyzyjne. 1 pkt — związek stanowiska z problematyką jest niejednoznaczny albo przekonania zdającego wynikają jedynie z kontekstu. II. Uzasadnienie stanowiska — maks. 18 pkt. a) Adekwatność — maks. 3 pkt: 3 pkt za bezpośredni związek wszystkich argumentów ze stanowiskiem i przyjętym rozwiązaniem; 1 pkt za luźny związek, dotyczący drugorzędnych elementów rozwiązania. b) Trafność — maks. 4 pkt: 4 pkt za poprawne argumenty i kontrargumenty bez błędów rzeczowych i logicznych; 3 pkt za na ogół poprawne argumenty i kontrargumenty z nielicznymi usterkami rzeczowymi i jednym błędem logicznym; 2 pkt za na ogół poprawne argumenty tylko na rzecz stanowiska, z nielicznymi usterkami i jednym błędem logicznym; 1 pkt za błędną argumentację, sądy sprzeczne, rozumowania non sequitur oraz liczne błędy rzeczowe i logiczne. c) Pogłębienie — maks. 4 pkt: 4 pkt za więcej niż jeden istotny argument oraz więcej niż jeden kontrargument, uzasadnione ich wprowadzenie i swobodne użycie wiedzy oraz terminologii filozoficznej; 3 pkt za co najmniej jeden istotny argument i jeden kontrargument, wystarczające uzasadnienie oraz sporadyczne użycie pojęć filozoficznych; 2 pkt za argumentację jednostronną i ogólnikowe uzasadnienie; 1 pkt za argumentację jednostronną, nieistotne argumenty lub kontrargumenty i powierzchowne uzasadnienie. d) Krytyczność — maks. 4 pkt: 4 pkt za krytyczną analizę argumentów i kontrargumentów, rozważenie ich racji i uzasadnienie kontrargumentacji; 2 pkt za analizę krytyczną obecną, lecz niewystarczającą. e) Nawiązania kulturowe — maks. 3 pkt: 3 pkt za swobodne wykazanie związków filozofii z innymi dziedzinami kultury, np. literaturą i sztuką; 2 pkt za nawiązania w niewielkim stopniu. III. Kompozycja — maks. 2 pkt. 2 pkt — poprawna i przejrzysta kompozycja, z wyodrębnionymi i konsekwentnie uporządkowanymi częściami potrzebnymi do sformułowania i uzasadnienia stanowiska. 1 pkt — zaburzenia kompozycji. IV. Poprawność językowa — maks. 2 pkt. 2 pkt — język komunikatywny i na ogół poprawny pod względem składni, słownictwa, frazeologii, fleksji, ortografii i interpunkcji. 1 pkt — język w większości komunikatywny, lecz z błędami fleksyjnymi, leksykalnymi, frazeologicznymi, ortograficznymi i interpunkcyjnymi. Zestawienie odzwierciedla poziomy wymienione w tabeli CKE. Nie dopisano progów niewymienionych w źródle. Pełny oryginał znajduje się pod odnośnikiem do zasad oceniania.

Krok po kroku

Co trzeba ustalić?

Podaj nazwę metody filozoficznej zastosowanej przez René Descartesa w przytoczonym fragmencie oraz wyjaśnij, na czym ona polega.

1. Metoda to sceptycyzm metodyczny: systematyczne podważanie przekonań, w których można wykryć choćby możliwość błędu, w celu znalezienia niewątpliwego fundamentu wiedzy.

2. Kartezjusz zaczyna od zawodności zmysłów, następnie rozważa sen i zwodzenie.

3. Wątpienie jest narzędziem poszukiwania pewności, a nie końcową tezą, że wiedza jest niemożliwa.

Przykład pełnej odpowiedzi

Nazwa metody: sceptycyzm metodyczny Wyjaśnienie metody: metoda ta polega na systematycznym wątpieniu w poszczególne twierdzenia, celem znalezienia twierdzeń pewnych (o takich twierdzeniach mówi się, że oparły się metodycznemu wątpieniu).

Za co są punkty?

2 p. – za podanie prawidłowej nazwy metody i wyjaśnienie, na czym ona polega. 1 p. – za podanie nazwy metody LUB za wyjaśnienie, na czym ona polega (co jest jej istotą). 0 p. – za odpowiedź błędną lub brak odpowiedzi. Odpowiedź Nazwa metody: sceptycyzm metodyczny Wyjaśnienie metody: metoda ta polega na systematycznym wątpieniu w poszczególne twierdzenia, celem znalezienia twierdzeń pewnych (o takich twierdzeniach mówi się, że oparły się metodycznemu wątpieniu).

Krok po kroku

Co trzeba ustalić?

Na podstawie tekstu wskaż dwie różne racje, stanowiące podstawę podawania przez René Descartesa w wątpliwość prawdziwości twierdzeń opartych na poznaniu zmysłowym.

1. Wskaż dwa różne powody: zmysły niekiedy łudzą oraz nie ma pewnego kryterium odróżnienia jawy od snu w opisanej sytuacji.

2. Pierwszy powód podważa zaufanie do konkretnych spostrzeżeń, drugi rozszerza wątpliwość na cały aktualnie doświadczany obraz świata.

3. Dwa przykłady złudzeń nie zastąpią dwóch odrębnych argumentów wymaganych przez polecenie.

Przykład pełnej odpowiedzi

Racja pierwsza: błędy w poznaniu zmysłowym (złudzenia, iluzje). Racja druga: niemożliwość odróżnienia jawy od snu.

Za co są punkty?

2 p. – za prawidłowe wskazanie dwóch różnych racji. 1 p. – za prawidłowe wskazanie jednej racji. 0 p. – za odpowiedź błędną albo brak odpowiedzi.

Krok po kroku

Co trzeba ustalić?

Czy przedstawiony przez René Descartesa w przytoczonym fragmencie argument ze snu podważa według niego całą ludzką wiedzę? Uzasadnij swoją odpowiedź, odwołując się do tekstu Medytacje o filozofii pierwszej.

1. Nie.

2. Argument ze snu podważa pewność, że aktualnie postrzegane przedmioty istnieją, ale na tym etapie nie podważa prostych prawd matematycznych.

3. Kartezjusz zauważa, że suma dwóch i trzech wynosi pięć zarówno na jawie, jak i we śnie.

Przykład pełnej odpowiedzi

Odpowiedź: Nie podważa Przykładowe uzasadnienie: Descartes przyznaje, że argument ze snu nie podważa prawd matematyki ze względu na ich prostotę i oczywistość. Jak pisze: „Niezależnie bowiem od tego, czy czuwam, czy też śpię, dwa plus trzy jest zawsze pięć, a kwadrat nigdy nie ma więcej niż cztery boki i nie wydaje się możliwe, żeby prawdy tak jasne i tak oczywiste mogły być objęte podejrzeniem jakiejkolwiek fałszywości czy niepewności”.

Na co uważać?

Odróżnij ten etap wątpienia od późniejszej hipotezy demona, która obejmuje także rachunki.

Za co są punkty?

1 p. – za poprawną odpowiedź wraz z trafnym uzasadnieniem. 0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.

Krok po kroku

Co trzeba ustalić?

Rozstrzygnij, czy w świetle argumentu ze złego demona René Descartes ma prawo odrzucić twierdzenie „kwadrat jest prostokątem równobocznym”. Uzasadnij swoją odpowiedź, odwołując się do tekstu.

1. Tak, może zawiesić uznanie tego twierdzenia za pewne.

2. Hipoteza złego demona dopuszcza zwodzenie także przy rozumowaniach matematycznych, więc samo poczucie oczywistości nie wystarcza.

3. Nie oznacza to wykazania, że kwadrat faktycznie nie jest równobocznym prostokątem.

4. Metoda kwestionuje pewność naszego poznania, a nie dowodzi matematycznej tezy przeciwnej.

Przykład pełnej odpowiedzi

Odpowiedź: Tak, ma prawo odrzucić. Przykładowe uzasadnienie: Wg Descartesa zły demon ma moc zwodzić filozofujący podmiot w kwestii wszelkich prawd, w tym również prawd matematycznych. Tym samym twierdzenie: „kwadrat jest prostokątem równobocznym” nie oparłoby się metodycznemu wątpieniu (zły demon mógłby sprawić, że twierdzenie to byłoby fałszywe lub przynajmniej, że podmiot mógłby je za takie uznać).

Za co są punkty?

1 p. – za poprawną odpowiedź wraz z trafnym uzasadnieniem. 0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.

Krok po kroku

Co trzeba ustalić?

Wyjaśnij, dlaczego – zdaniem René Descartesa – nawet zły demon nie mógłby sprawić, że filozofujący podmiot wątpi we własne istnienie.

1. Zwodzenie wymaga kogoś, kto jest zwodzony.

2. Nawet jeśli wszystkie moje przekonania o świecie są fałszywe, fakt ich przeżywania potwierdza moje aktualne istnienie.

3. Próba zanegowania tego istnienia sama jest myśleniem i zakłada podmiot.

4. Pewność cogito nie obejmuje jeszcze istnienia ciała ani całej wiedzy o świecie.

Przykład pełnej odpowiedzi

Aby być zwodzonym przez złego demona, filozofujący podmiot musi istnieć. Podmiot filozofujący nie może więc wątpić we własne istnienie.

Za co są punkty?

1 p. – za poprawne wyjaśnienie. 0 p. – za odpowiedź niepoprawną albo brak odpowiedzi.

Dlaczego tak, dlaczego nie?

Co trzeba ustalić?

Na podstawie przytoczonego fragmentu tekstu i własnej wiedzy oceń, czy poniższe twierdzenia są zgodne z poglądami René Descartesa. Zaznacz T (tak), jeśli twierdzenie jest zgodne, albo N (nie) – jeśli nie jest zgodne. 1. Cała moja wiedza pochodzi ze zmysłów zewnętrznych. T N 2. Z tego, że istnieję, nie wynika, że mam ciało. T N 3. Zły demon rzeczywiście istnieje. T N 4. Moje istnienie jest metafizycznie konieczne. T N

Jak połączyć te ustalenia?

Odpowiedzi to N, T, N, N. Kartezjusz dopuszcza idee wrodzone, a pewność myślenia nie dowodzi jeszcze posiadania ciała. Demon jest hipotezą metodologiczną, nie ustalonym istniejącym bytem. Pewność mojego aktualnego istnienia podczas myślenia nie oznacza, że istnieję metafizycznie koniecznie, czyli nie mogę nie istnieć.

Rozstrzygnięcie i wymagane uzupełnienie

1 – N 2 – T 3 – N 4 – N

Za co są punkty?

2 p. – za podanie wszystkich prawidłowych odpowiedzi. 1 p. – za poprawne uzupełnienie trzech wierszy w tabeli. 0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

Krok po kroku

Co trzeba ustalić?

Porównaj stanowisko epistemologiczne René Descartesa ze stanowiskiem epistemologicznym reprezentowanym przez Sekstusa Empiryka. Wskaż podobieństwo i różnicę.

1. Podobieństwo: obaj kwestionują bezkrytyczne zaufanie do poznania zmysłowego i posługują się zawieszeniem sądu.

2. Różnica dotyczy celu.

3. Kartezjusz szuka niewątpliwej wiedzy, która pozwoli odbudować system poznania.

4. Sekstus łączy powstrzymanie się od rozstrzygania sporów z osiągnięciem spokoju.

Uporządkowanie porównania

Przykład pełnej odpowiedzi

Podobieństwo: w obu rodzajach sceptycyzmu zaleca się w punkcie wyjścia zawieszenie sądów opartych na doświadczeniu zmysłowym ze względu na istnienie złudzeń zmysłowych. Różnica: Ostateczny cel sceptycyzmu starożytnego był praktyczny (szczęście), natomiast cel sceptycyzmu metodycznego jest teoretyczny (uzyskanie wiedzy).

Na co uważać?

Nie sprowadzaj obu podejść do identycznego twierdzenia, że niczego nie można wiedzieć.

Za co są punkty?

2 p. – za prawidłowe wskazanie podobieństwa oraz różnicy. 1 p. – za prawidłowe wskazanie podobieństwa lub za prawidłowe wskazanie różnicy. 0 p. – za odpowiedź niepoprawną albo brak odpowiedzi.

Krok po kroku

Co trzeba ustalić?

Na podstawie wiedzy własnej wyjaśnij istotę problemu psychofizycznego. Porównaj rozwiązanie tego problemu u René Descartesa i Juliena Offraya de La Mettrie’a – wskaż podobieństwo i różnicę.

1. Problem psychofizyczny dotyczy natury umysłu i ciała oraz ich wzajemnej relacji, w tym oddziaływania przyczynowego.

2. Obaj autorzy wiążą procesy psychiczne i cielesne.

3. Kartezjusz uznaje jednak dwie odmienne substancje, a La Mettrie wyjaśnia psychikę przez materialną organizację człowieka.

4. W porównaniu wskaż wspólną zależność procesów i różnicę między dualizmem a materializmem.

Uporządkowanie porównania

Przykład pełnej odpowiedzi

Istota problemu psychofizycznego: problem psychofizyczny dotyczy relacji między umysłem (psychiką) a ciałem (fizycznością), a szczególnie możliwości ich wzajemnego oddziaływania przyczynowego. Porównanie rozwiązań: Podobieństwo: Descartes i La Mettrie zgadzają się, że umysł i ciało pozostają we wzajemnej relacji przyczynowej. Różnica: Descartesa i La Mettrie'ego różni pogląd na naturę umysłu. Descartes uważa, że umysł jest substancją niematerialną (res cogitans), a wg La Mettrie’ego umysł jest materialny.

Za co są punkty?

3 p. – za poprawne wyjaśnienie istoty problemu psychofizycznego oraz za poprawne wskazanie podobieństwa i różnicy rozwiązania problemu psychofizycznego przez R. Descartesa i J. de La Mettrie’ego, w tym: 1 p. – za poprawne wyjaśnienie istoty problemu psychofizycznego. 1 p. – za poprawne wskazanie podobieństw 1 p. – za poprawne wskazanie różnicy 0 p. – za odpowiedź niepoprawną albo brak odpowiedzi

Dlaczego tak, dlaczego nie?

Co trzeba ustalić?

Na podstawie własnej wiedzy dokończ zdanie. Wybierz odpowiedź A albo B oraz uzasadnienie 1, 2 albo 3. Według przedstawicieli Koła Wiedeńskiego zdanie „Zwodzi mnie kartezjański zły demon” jest [A/B], ponieważ [1/2/3].

Jak połączyć te ustalenia?

Wybierz B1. Dla przedstawicieli Koła Wiedeńskiego zdanie o demonie niewykrywalnym w żadnym możliwym doświadczeniu nie spełnia kryterium empirycznej weryfikowalności. W tym sensie jest pozbawione znaczenia poznawczego.

Rozstrzygnięcie i wymagane uzupełnienie

B 1.

Na co uważać?

Nie wystarczy powiedzieć, że nie jest tezą fizyki, ponieważ sensowne zdania mogą należeć również do innych nauk lub opisywać codzienne fakty.

Za co są punkty?

1 p. – za poprawną odpowiedź. 0 p. – za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.