Baza zadań z filozofii

Krok po kroku

Co trzeba ustalić?

Czy Kartezjusz zgodziłby się ze stwierdzeniem Locke'a: nie ma niczego w umyśle, czego nie było wcześniej w zmysłach? Uzasadnij odpowiedź.

1. Kartezjusz nie zgodziłby się z tezą Locke’a, że wszystkie idee mają źródło w doświadczeniu.

2. Dopuszcza idee wrodzone, a w tekście odróżnia je od nabytych i wytworzonych przez człowieka.

3. Locke wyjaśnia pochodzenie idei przez doznania zmysłowe i refleksję.

4. Spór dotyczy źródeł treści poznania, nie samego faktu, że człowiek posługuje się rozumem.

Przykład pełnej odpowiedzi

Kartezjusz nie zgodziłby się z tym stwierdzeniem Locke’a. Przykładowe uzasadnienie Locke był empirystą i według niego wszelkie poznanie pochodzi z doświadczenia zmysłowego, natomiast Kartezjusz był racjonalistą, więc źródeł poznania szukał w umyśle.

Za co są punkty?

3 p. – za poprawną odpowiedź i logiczne uzasadnienie odwołujące się do obu filozofów. 2 p. – za poprawną odpowiedź i logiczne uzasadnienie odwołujące się do jednego filozofa. 1 p. – za poprawną odpowiedź bez uzasadnienia. 0 p. – za odpowiedź błędną lub brak odpowiedzi.

Krok po kroku

Co trzeba ustalić?

Wyjaśnij stanowisko autora poniższych słów wobec Kartezjańskiej koncepcji substancji. Swoją odpowiedź uzasadnij.

Co trzeba wiedzieć?

Krytyka cogito może dotyczyć przejścia od samego zachodzenia myślenia do tezy o substancjalnym podmiocie. Nie jest tym samym co prosty spór o istnienie dowolnych myśli lub doznań.

1. Nietzsche kwestionuje przejście od faktu myślenia do istnienia trwałej substancji myślącej.

2. Według niego nawyk gramatyczny każe każdej czynności przypisać sprawcę, ale nie jest jeszcze dowodem metafizycznym.

3. Kartezjusz miałby więc zakładać to, co chce wykazać.

4. Wyjaśnij, że krytyka dotyczy interpretacji myślenia jako czynności substancjalnego „ja”, a nie prostego zaprzeczenia występowaniu myśli.

Przykład pełnej odpowiedzi

Nietzsche nie zgodził się z Kartezjańską koncepcją substancji. Przykładowe uzasadnienie Słabością rozumowania Kartezjusza – zdaniem Nietzschego – jest obecność metafizyki i schematyzm myślenia, którego struktura jest następująca: jeśli jest czynność, musi być wykonawca.

Za co są punkty?

2 p. – za poprawną, odpowiedź i logiczne uzasadnienie. 1 p. – za poprawną odpowiedź bez uzasadnienia. 0 p. – za odpowiedź błędną lub brak odpowiedzi.

Krok po kroku

Co trzeba ustalić?

Zrekonstruuj dwa argumenty Russella przeciw tezie Kartezjusza myślę, więc jestem.

1. Klucz CKE wymienia dwa argumenty.

2. Po pierwsze, bezpośrednio pewne są poszczególne doznania lub akty poznawcze, a nie trwały podmiot tych aktów.

3. Russell wskazuje, że doznanie brązowego koloru nie dowodzi jeszcze istnienia tej samej osoby w kolejnych chwilach.

4. Po drugie, doznanie nie przesądza o trwałym istnieniu przedmiotu: sama pewność aktualnego widzenia stołu nie rozstrzyga, czy stół istnieje także wtedy, gdy na niego nie patrzymy.

5. W odpowiedzi odróżnij więc problem trwałości podmiotu od problemu trwałości przedmiotu; nie przedstawiaj dwóch wariantów pierwszego argumentu jako dwóch osobnych argumentów z klucza.

Dlaczego nie wystarczy jeden argument?

Trwałość podmiotu i trwałość przedmiotu to dwa odrębne przejścia poza aktualne doznanie. W pierwszym pytamy o to samo „ja” w kolejnych chwilach. W drugim o stół wtedy, gdy go nie postrzegamy. Dwa inaczej sformułowane zdania o braku trwałego „ja” nie realizują drugiego punktu klucza.

Przykład pełnej odpowiedzi

1. Absolutnie pewne jest istnienie poszczególnych doznań czy aktów poznawczych, a nie istnienie trwałego podmiotu tych aktów. 2. Doznania nie przesądzają również o rzeczywistości trwałego przedmiotu, czyli Kartezjusz, zdaniem Russella, nie odpowiada na pytanie, czy przedmiot, na który nie patrzymy, istnieje.

Za co są punkty?

2 p. – za sformułowanie dwóch argumentów. 1 p. – za sformułowanie jednego argumentu. 0 p. – za odpowiedź błędną lub brak odpowiedzi.

Krok po kroku

Co trzeba ustalić?

Poddaj krytyce argumentację Russella przeciw tezie Kartezjusza.

1. Możesz bronić Kartezjusza, wskazując, że każde aktualne doznanie wymaga podmiotu, nawet jeśli nie znamy całej jego natury.

2. Samo formułowanie wątpliwości Russella także jest aktem myślenia.

3. Zastrzeż jednak granicę argumentu: wykazanie aktualnego istnienia podmiotu nie wystarcza do dowodu jego trwałości czy nieśmiertelności.

4. Dobra polemika odpowiada na zarzut, zamiast zakładać z góry wszystkie cechy substancji.

Jak sformułować uczciwą polemikę?

Najpierw przyjmij możliwie mocną postać zarzutu Russella: aktualne doznanie nie dowodzi wszystkiego, co Kartezjusz przypisuje substancji. Odpowiedz, że do samego cogito wystarcza aktualny podmiot, nie dowód nieśmiertelności. Taka obrona ogranicza zakres wniosku zamiast zakładać z góry całą kartezjańską metafizykę.

Przykład pełnej odpowiedzi

Russell przez sam fakt podjęcia polemiki potwierdza, że Kartezjusz ma rację. Potwierdza, że istnienie podmiotu jest niepodważalne. Każdy jest pewny swego istnienia. Problemem jednak pozostaje sposób istnienia.

Za co są punkty?

1 p. – za poprawną odpowiedź. 0 p. – za odpowiedź błędną lub brak odpowiedzi.

Dlaczego tak, dlaczego nie?

Co trzeba ustalić?

Zaznacz zdania, które wynikają logicznie ze zdania: „Jeśli Bóg istnieje, to idee w moim umyśle nie są nabyte”. Zaznacz właściwe zdania w polach wyboru poniżej. 1. Bóg nie istnieje lub idee w moim umyśle nie są nabyte. 2. Jeśli idee w moim umyśle są nabyte, to Bóg nie istnieje. 3. Idee w moim umyśle są nabyte lub Bóg nie istnieje. 4. Jeśli Bóg nie istnieje, to idee w moim umyśle są nabyte.

Co trzeba wiedzieć?

Implikacja p → q jest równoważna alternatywie ¬p ∨ q i kontrapozycji ¬q → ¬p. Przy podstawianiu zdań trzeba zachować wszystkie negacje, także wtedy, gdy następnik wyjściowej implikacji już zawiera zaprzeczenie.

Jak połączyć te ustalenia?

Oznacz p: „Bóg istnieje”, q: „idee są nabyte”. Zdanie wyjściowe ma postać p → ¬q. Jest równoważne alternatywie ¬p ∨ ¬q oraz kontrapozycji q → ¬p, dlatego wynikają z niego zdania 1 i 2. Zdanie 4 jest odwróceniem zależności i nie wynika z przesłanki. Zdanie 3 zmienia znak przy q, więc również nie jest równoważne.

Rozstrzygnięcie i wymagane uzupełnienie

Zdanie nr 1 i nr 2

Za co są punkty?

2 p. – za wskazanie dwóch poprawnych odpowiedzi. 1 p. – za wskazanie jednej poprawnej odpowiedzi. 0 p. – za odpowiedź błędną lub brak odpowiedzi.

Jak opracować wypracowanie?

Poniższe tezy, argumenty i konteksty są autorskimi propozycjami pracy nad tematem, nie jedynymi odpowiedziami wymaganymi przez CKE. Wybierz jeden temat. Plan służy przygotowaniu spójnego wywodu; nie jest gotowym wypracowaniem do oddania.

Temat 1. Problem i pojęcia

„Ojciec nowożytnej filozofii” to ocena znaczenia historycznego, nie teza, że wcześniej nikt nie formułował podobnych myśli.

Przykładowa teza

Kartezjusz zasługuje na to miano dzięki uczynieniu pewności podmiotu punktem wyjścia systemu poznania.

Argumentacja krok po kroku

1. Metodyczne wątpienie poddaje krytyce odziedziczone przekonania. Cogito ma dostarczyć fundamentu, który wytrzymuje nawet hipotezę powszechnego zwodzenia.

2. Porównanie z Lockiem i Hume’em ujawnia trwałość problemu źródeł i granic wiedzy. Nawet krytycy racjonalizmu podejmują pytania o uzasadnienie poznania.

Zarzut do tej argumentacji

Augustyn wcześniej wskazywał pewność istnienia podmiotu, który się myli.

Przykładowa odpowiedź na zarzut

Oryginalność systemowa nie wymaga pierwszeństwa każdego pojedynczego argumentu. U Kartezjusza pewność podmiotu organizuje projekt odbudowy wiedzy.

Jak wykorzystać kontekst?

Rozwój nauki nowożytnej służy jako kontekst poszukiwania metody. Nie przypisuj jednak Kartezjuszowi autorstwa wszystkich nowoczesnych metod naukowych.

Inna możliwa droga

Można zakwestionować tytuł jako nadmierne uproszczenie i wskazać wielość źródeł nowożytności.

Temat 2. Problem i pojęcia

Wolność w doświadczeniu: odróżnij uwolnienie od przymusu od zdolności samodzielnego kształtowania życia.

Przykładowa teza

Wolność wymaga nie tylko braku zewnętrznych zakazów, lecz także zdolności odpowiedzialnego działania.

Argumentacja krok po kroku

1. Fromm pokazuje, że zerwanie tradycyjnych więzi może przynosić osamotnienie. Człowiek formalnie swobodny może szukać bezpieczeństwa w podporządkowaniu.

2. Millowska obrona indywidualności podkreśla wartość własnego wyboru. Sama możliwość wyboru nie wystarcza jednak, jeśli bezrefleksyjnie kopiujemy oczekiwania grupy.

Zarzut do tej argumentacji

Rozbudowane wymagania samodzielności pozwalają nazywać niewolnym każdego, kto wybiera niezgodnie z naszym ideałem.

Przykładowa odpowiedź na zarzut

Należy oddzielić prawo do wyboru od jakości korzystania z wolności. Krytyka konformizmu nie daje prawa do przymusowego narzucania ludziom „autentycznych” decyzji.

Jak wykorzystać kontekst?

Mechanizm posłuszeństwa grupie w znanym eksperymencie lub opisanym wydarzeniu pokaż jako ilustrację ucieczki od odpowiedzialności, z zachowaniem faktów.

Inna możliwa droga

Można bronić węższego rozumienia wolności jako braku przymusu i traktować samodzielność jako osobną wartość.

Jak ułożyć pracę?

We wstępie objaśnij problem i sformułuj stanowisko. W rozwinięciu połącz każdy argument z tezą: przedstaw rację, objaśnij odpowiednią myśl filozoficzną i pokaż, dlaczego wspiera Twój wniosek. Następnie rozpatrz rzeczywisty zarzut i odpowiedz na niego. W zakończeniu wyprowadź wniosek z przeprowadzonego rozumowania, nie wprowadzając nowego, nieuzasadnionego argumentu.

Na co uważać?

Nie zastępuj argumentacji streszczeniem poglądów ani zestawieniem nazwisk. Cytat otwiera problem, ale nie dowodzi sam Twojej tezy. Kontekst ma objaśniać rację, a nie tylko potwierdzać, że znasz utwór. Nie przenoś limitu słów ani progów punktowania z innego rocznika lub formuły.

Za co są punkty?

Kryteria oceniania CKE — maksymalnie 25 pkt (układ redakcyjny tabeli z klucza). I. Sformułowanie stanowiska — maks. 3 pkt. 3 pkt — jasna teza lub hipoteza dotycząca problematyki pracy. 2 pkt — stanowisko dotyczące problematyki pracy, lecz nieprecyzyjne. 1 pkt — związek stanowiska z problematyką jest niejednoznaczny albo przekonania zdającego wynikają jedynie z kontekstu. II. Uzasadnienie stanowiska — maks. 18 pkt. a) Adekwatność — maks. 3 pkt: 3 pkt za bezpośredni związek wszystkich argumentów ze stanowiskiem i przyjętym rozwiązaniem; 1 pkt za luźny związek, dotyczący drugorzędnych elementów rozwiązania. b) Trafność — maks. 4 pkt: 4 pkt za poprawne argumenty i kontrargumenty bez błędów rzeczowych i logicznych; 3 pkt za na ogół poprawne argumenty i kontrargumenty z nielicznymi usterkami rzeczowymi i jednym błędem logicznym; 2 pkt za na ogół poprawne argumenty tylko na rzecz stanowiska, z nielicznymi usterkami i jednym błędem logicznym; 1 pkt za błędną argumentację, sądy sprzeczne, rozumowania non sequitur oraz liczne błędy rzeczowe i logiczne. c) Pogłębienie — maks. 4 pkt: 4 pkt za więcej niż jeden istotny argument oraz więcej niż jeden kontrargument, uzasadnione ich wprowadzenie i swobodne użycie wiedzy oraz terminologii filozoficznej; 3 pkt za co najmniej jeden istotny argument i jeden kontrargument, wystarczające uzasadnienie oraz sporadyczne użycie pojęć filozoficznych; 2 pkt za argumentację jednostronną i ogólnikowe uzasadnienie; 1 pkt za argumentację jednostronną, nieistotne argumenty lub kontrargumenty i powierzchowne uzasadnienie. d) Krytyczność — maks. 4 pkt: 4 pkt za krytyczną analizę argumentów i kontrargumentów, rozważenie ich racji i uzasadnienie kontrargumentacji; 2 pkt za analizę krytyczną obecną, lecz niewystarczającą. e) Nawiązania kulturowe — maks. 3 pkt: 3 pkt za swobodne wykazanie związków filozofii z innymi dziedzinami kultury, np. literaturą i sztuką; 2 pkt za nawiązania w niewielkim stopniu. III. Kompozycja — maks. 2 pkt. 2 pkt — poprawna i przejrzysta kompozycja, z wyodrębnionymi i konsekwentnie uporządkowanymi częściami potrzebnymi do sformułowania i uzasadnienia stanowiska. 1 pkt — zaburzenia kompozycji. IV. Poprawność językowa — maks. 2 pkt. 2 pkt — język komunikatywny i na ogół poprawny pod względem składni, słownictwa, frazeologii, fleksji, ortografii i interpunkcji. 1 pkt — język w większości komunikatywny, lecz z błędami fleksyjnymi, leksykalnymi, frazeologicznymi, ortograficznymi i interpunkcyjnymi. Zestawienie odzwierciedla poziomy wymienione w tabeli CKE. Nie dopisano progów niewymienionych w źródle. Pełny oryginał znajduje się pod odnośnikiem do zasad oceniania.