Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 13 · czerwiec 2026 · Formuła 2023
Jednym z warunków zachodzenia translacji w komórce jest synteza aminoacylo-tRNA (AA-tRNA). Rozpoznanie i przyłączenie odpowiedniego aminokwasu do tRNA zależy od enzymów – syntetaz aminoacylo-tRNA, które kowalencyjnie łączą każdy z aminokwasów z odpowiednim dla niego tRNA. Ta reakcja jest sprzężona z uwalnianiem energii w wyniku hydrolizy ATP. Dla każdego aminokwasu istnieje odrębna syntetaza. Ogółem w cytozolu komórek jest więc 20 różnych syntetaz. Syntetazy aminoacylo-tRNA rozpoznają właściwy tRNA na podstawie niektórych nukleotydów w ramionach aminokwasowym i antykodonowym.
Na rysunku przedstawiono syntezę jednego spośród 20 różnych aminoacylo-tRNA (strzałka A) oraz rozpoznawanie przez niego kodonu mRNA (strzałka B).
Na podstawie: B. Alberts i in., Podstawy biologii komórki, Warszawa 1999.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2026-czerwiec-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Na podstawie rysunku wymień wszystkie substraty i produkty reakcji syntezy AA-tRNA.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Wcześniej zapisana notatka
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Wymień składniki wchodzące do reakcji oznaczonej strzałką syntezy AA-tRNA, a nie do późniejszego rozpoznawania kodonu. Substraty znajdują się przed strzałką, produkty po niej.
Podpowiedź 2
Przyłączenie aminokwasu do tRNA wymaga energii z ATP. Zwróć uwagę, że na tym schemacie ATP nie przechodzi po prostu w ADP: trzeba odczytać pokazane produkty hydrolizy.
Podpowiedź 3
Ułóż dwie pełne listy: aminokwas, tRNA i nośnik energii oraz połączony produkt i produkty przemiany nukleotydu. Nie pomijaj małych produktów nieorganicznych.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Substraty: aminokwas / tryptofan tRNA ATP Produkty: AA-tRNA / Trp-tRNA AMP 2Pi / 2 aniony fosforanowe
Uwaga: Uznaje się odpowiedzi: PPi / anion difosforanowy / pirofosforan Pi (bez zachowania stechiometrii)
Zobacz oryginalny fragment CKE
Zasady oceniania
2 pkt – poprawne wymienienie wszystkich substratów i wszystkich produktów reakcji syntezy
AA-tRNA, które są widoczne na rysunku. 1 pkt – poprawne wymienienie tylko wszystkich substratów albo tylko wszystkich produktów
reakcji syntezy AA-tRNA, które są widoczne na rysunku. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Substraty: aminokwas — tutaj tryptofan — odpowiedni tRNA oraz ATP. Produkty: aminoacylo-tRNA, AMP i dwa aniony fosforanowe. Przyłączenie aminokwasu do tRNA jest sprzężone z wykorzystaniem energii ATP.
W mechanizmie aktywacji aminokwasu ATP ulega przemianie do AMP i pirofosforanu, który może zostać rozłożony do dwóch fosforanów. Klucz dopuszcza także zapis pirofosforanu zgodnie z uproszczeniem schematu. Nie należy mechanicznie wpisywać ADP, ponieważ trzeba odczytać konkretną reakcję. mRNA i rybosom są związane z dalszym etapem translacji, ale nie są substratami przedstawionej syntezy AA-tRNA.
Powiązanie z obecną podstawą programową:
Polecenie 13.2 — w podstawie programowej. Odczyt substratów i produktów z dostarczonego schematu reakcji aktywacji tRNA.
- PR:OG.III.2 — odczytuje, analizuje, interpretuje i przetwarza informacje tekstowe, graficzne, liczbowe;
Sprawdź kompletność rozwiązania
2 pkt – poprawne wymienienie wszystkich substratów i wszystkich produktów reakcji syntezy
AA-tRNA, które są widoczne na rysunku. 1 pkt – poprawne wymienienie tylko wszystkich substratów albo tylko wszystkich produktów
reakcji syntezy AA-tRNA, które są widoczne na rysunku. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Wymagania podstawy programowej
Polecenie 13.2
W podstawie programowej
Odczyt substratów i produktów z dostarczonego schematu reakcji aktywacji tRNA.
- PR:OG.III.2 — odczytuje, analizuje, interpretuje i przetwarza informacje tekstowe, graficzne, liczbowe;
Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024; historyczne wymagania CKE pozostają w informacjach o zadaniu.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2026-CZERWIEC-F2023-Z13-2
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:OG.III.2
Działy: Energia i metabolizm
Procesy: ekspresja genów
Zagadnienia: Enzymy
Umiejętności: Posługiwanie się informacjami pochodzącymi z analizy materiałów źródłowych