Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 13 · czerwiec 2026 · Formuła 2023
Jednym z warunków zachodzenia translacji w komórce jest synteza aminoacylo-tRNA (AA-tRNA). Rozpoznanie i przyłączenie odpowiedniego aminokwasu do tRNA zależy od enzymów – syntetaz aminoacylo-tRNA, które kowalencyjnie łączą każdy z aminokwasów z odpowiednim dla niego tRNA. Ta reakcja jest sprzężona z uwalnianiem energii w wyniku hydrolizy ATP. Dla każdego aminokwasu istnieje odrębna syntetaza. Ogółem w cytozolu komórek jest więc 20 różnych syntetaz. Syntetazy aminoacylo-tRNA rozpoznają właściwy tRNA na podstawie niektórych nukleotydów w ramionach aminokwasowym i antykodonowym.
Na rysunku przedstawiono syntezę jednego spośród 20 różnych aminoacylo-tRNA (strzałka A) oraz rozpoznawanie przez niego kodonu mRNA (strzałka B).
Na podstawie: B. Alberts i in., Podstawy biologii komórki, Warszawa 1999.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2026-czerwiec-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Na podstawie rysunku uzupełnij tabelę – wpisz w wyznaczone miejsca: nazwę aminokwasu przyłączanego do tRNA, sekwencję kodonu mRNA oraz sekwencję antykodonu AA-tRNA.
| Nazwa aminokwasu | |
| Sekwencja kodonu mRNA | |
| Sekwencja antykodonu tRNA |
Zobacz oryginalny fragment CKE
Wcześniej zapisana notatka
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Odczytaj kodon z mRNA w kierunku 5′→3′ i przyporządkuj mu aminokwas według kodu genetycznego. Antykodon należy do tRNA, nie do mRNA.
Podpowiedź 2
Kodon i antykodon łączą się komplementarnie oraz antyrównolegle. Jeśli zapiszesz antykodon bezpośrednio pod kodonem, najpierw otrzymasz kierunek 3′→5′.
Podpowiedź 3
Tabela wymaga antykodonu w kierunku 5′→3′. Po dobraniu komplementarnych zasad odwróć zatem kolejność zapisu, zamiast przepisać ją tak jak pod kodonem.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
| Nazwa aminokwasu | tryptofan / Trp |
|---|---|
| Sekwencja kodonu mRNA | 5′ UGG 3′ |
| Sekwencja antykodonu tRNA | 5′ CCA 3′ |
Zobacz oryginalny fragment CKE
Zasady oceniania
2 pkt – poprawne uzupełnienie trzech pól tabeli. 1 pkt – za podanie poprawnej nazwy aminokwasu. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Do tRNA przyłączany jest tryptofan. Kodon mRNA zapisany od 5′ do 3′ to UGG. Komplementarny antykodon ustawiony pod nim ma zapis 3′-ACC-5′.
Ponieważ w tabeli antykodon ma być podany w kierunku 5′→3′, trzeba zapisać go jako 5′-CCA-3′. Sekwencje ACC i CCA nie są dowolnymi alternatywami: różnią się wymaganym kierunkiem odczytu. Podczas sprawdzania odpowiedzi należy jednocześnie uwzględnić komplementarność U–A oraz G–C i antyrównoległość obu cząsteczek RNA.
Powiązanie z obecną podstawą programową:
Polecenie 13.1 — w podstawie programowej. Kod genetyczny i komplementarność kodonu oraz antykodonu.
- PR:XIII.4 — przedstawia cechy kodu genetycznego;
- PR:XIII.5 — opisuje proces translacji i przedstawia znaczenie modyfikacji potranslacyjnej białek;
Sprawdź kompletność rozwiązania
2 pkt – poprawne uzupełnienie trzech pól tabeli. 1 pkt – za podanie poprawnej nazwy aminokwasu. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Wymagania podstawy programowej
Polecenie 13.1
W podstawie programowej
Kod genetyczny i komplementarność kodonu oraz antykodonu.
- PR:XIII.4 — przedstawia cechy kodu genetycznego;
- PR:XIII.5 — opisuje proces translacji i przedstawia znaczenie modyfikacji potranslacyjnej białek;
Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024; historyczne wymagania CKE pozostają w informacjach o zadaniu.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2026-CZERWIEC-F2023-Z13-1
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XIII.4 | PR:XIII.5
Działy: Ekspresja informacji genetycznej
Procesy: ekspresja genów
Umiejętności: Posługiwanie się informacjami pochodzącymi z analizy materiałów źródłowych