Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 13 · czerwiec 2026 · Formuła 2023
Jednym z warunków zachodzenia translacji w komórce jest synteza aminoacylo-tRNA (AA-tRNA). Rozpoznanie i przyłączenie odpowiedniego aminokwasu do tRNA zależy od enzymów – syntetaz aminoacylo-tRNA, które kowalencyjnie łączą każdy z aminokwasów z odpowiednim dla niego tRNA. Ta reakcja jest sprzężona z uwalnianiem energii w wyniku hydrolizy ATP. Dla każdego aminokwasu istnieje odrębna syntetaza. Ogółem w cytozolu komórek jest więc 20 różnych syntetaz. Syntetazy aminoacylo-tRNA rozpoznają właściwy tRNA na podstawie niektórych nukleotydów w ramionach aminokwasowym i antykodonowym.
Na rysunku przedstawiono syntezę jednego spośród 20 różnych aminoacylo-tRNA (strzałka A) oraz rozpoznawanie przez niego kodonu mRNA (strzałka B).
Na podstawie: B. Alberts i in., Podstawy biologii komórki, Warszawa 1999.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2026-czerwiec-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Rozstrzygnij, czy powyższa reakcja syntezy AA-tRNA jest przykładem anabolizmu, czy – katabolizmu. Odpowiedź uzasadnij.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Wcześniej zapisana notatka
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Porównaj złożoność związku powstającego po przyłączeniu aminokwasu z osobnymi substratami. Kategoryzujemy tutaj syntezę AA-tRNA, a nie samą towarzyszącą jej hydrolizę ATP.
Podpowiedź 2
Anabolizm obejmuje reakcje syntezy wymagające dostarczenia energii. Katabolizm polega na rozkładzie związków. Sprawdź, do którego opisu pasuje łączenie dwóch składników.
Podpowiedź 3
W uzasadnieniu nazwij budowanie bardziej złożonego produktu albo zapotrzebowanie na energię. Sama nazwa kategorii bez powiązania z reakcją nie spełnia całego polecenia.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Jest to przykład anabolizmu. / Anabolizm
• Syntetyzowany produkt (AA-tRNA) jest związkiem bardziej złożonym niż substraty, z których powstał (aminokwas i tRNA).
• Anabolizm to reakcje syntezy złożonych związków chemicznych z substancji prostszych. AA-tRNA jest substancją bardziej złożoną niż substraty, z których powstał, więc jest to anabolizm.
• Anabolizm to ciąg reakcji wykorzystujących energię użyteczną biologicznie do syntezy nowych bardziej złożonych biocząsteczek.
• Anabolizm to szlaki metaboliczne wymagające dostarczenia energii do przekształcania związków mniejszych w większe.
Uwaga: Dopuszcza się uzasadnienia odnoszące się jedynie do zużycia energii, np.: „Reakcja jest anabolizmem, ponieważ do tej reakcji jest wykorzystywana energia pochodząca z hydrolizy ATP”.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie, że przedstawiona reakcja jest przykładem anabolizmu,
wraz z poprawnym uzasadnieniem, uwzględniającym wyższy stopień złożoności produktu w stosunku do substratów. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Synteza AA-tRNA jest przykładem anabolizmu. Aminokwas zostaje połączony z tRNA, więc z osobnych substratów powstaje bardziej złożony produkt. Utworzenie tego połączenia wymaga dostarczenia energii, pochodzącej z przemiany ATP.
Obecność hydrolizy ATP nie zmienia syntezy AA-tRNA w katabolizm. W reakcji sprzężonej rozkład nośnika energii umożliwia proces syntezy; polecenie pyta właśnie o syntezę produktu. Najpełniejsze uzasadnienie łączy zatem budowanie związku i zużycie energii, zamiast klasyfikować proces wyłącznie na podstawie słowa „hydroliza”.
Powiązanie z obecną podstawą programową:
Polecenie 13.3 — w podstawie programowej. Klasyfikacja reakcji jako anabolicznej z uzasadnieniem.
- PR:III.1.2 — porównuje istotę procesów anabolicznych i katabolicznych oraz wykazuje, że są ze sobą powiązane.
Sprawdź kompletność rozwiązania
1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie, że przedstawiona reakcja jest przykładem anabolizmu,
wraz z poprawnym uzasadnieniem, uwzględniającym wyższy stopień złożoności produktu w stosunku do substratów. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Wymagania podstawy programowej
Polecenie 13.3
W podstawie programowej
Klasyfikacja reakcji jako anabolicznej z uzasadnieniem.
- PR:III.1.2 — porównuje istotę procesów anabolicznych i katabolicznych oraz wykazuje, że są ze sobą powiązane.
Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024; historyczne wymagania CKE pozostają w informacjach o zadaniu.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2026-CZERWIEC-F2023-Z13-3
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:III.1.2
Działy: Energia i metabolizm
Procesy: ekspresja genów
Zagadnienia: Podstawowe zasady metabolizmu
Umiejętności: Pogłębianie wiedzy z zakresu różnorodności biologicznej oraz zjawisk i procesów biologicznych zachodzących na różnych poziomach organizacji życia