Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 16 · maj 2025 · Formuła 2023
W układzie ABO wyróżnia się cztery podstawowe fenotypy: A, B, AB i O, które są warunkowane przez występowanie antygenów A i B. Antygen H jest strukturą prekursorową antygenów A i B, które powstają w wyniku przyłączania do antygenu H różnych reszt cukrowych: w antygenie A jest to N-acetylogalaktozamina, a w antygenie B – galaktoza.
Wytworzenie antygenu H jest warunkowane przez gen FUT1. Allel dominujący tego genu (H) odpowiada za wytworzenie antygenu H w błonie komórkowej erytrocytów. Allel recesywny tego genu (h) zawiera mutację prowadzącą do syntezy nieaktywnego enzymu, którego aktywność jest konieczna do syntezy antygenu H.
Gen ABO warunkujący przekształcanie antygenu H do antygenu A lub B ma trzy allele:
• allel IA koduje transferazę A, warunkującą wytworzenie antygenu A
• allel IB koduje transferazę B, warunkującą wytwarzanie antygenu B
• recesywny allel i, kodujący niefunkcjonalne białko, powstały w wyniku mutacji w allelu IA.
Gen FUT1 i gen ABO są położone na różnych chromosomach autosomalnych.
W tabeli podano fragment sekwencji nukleotydowej w nici kodującej allelu IA oraz odpowiadający mu fragment allelu i powstałego w wyniku mutacji.
| Allel genu ABO | Fragment DNA nici kodującej | Fragment łańcucha polipeptydowego kodowanego przez podany fragment DNA |
|---|---|---|
| IA | CTC GTG GTG ACC CCT T | Leu – Val – Val – Thr – Pro |
| i | CTC GTG GT− ACC CCT T |
Na podstawie: M. Czerwiński i R. Kaczmarek, Genetyczne podstawy syntezy cukrowych antygenów grupowych krwi, „Acta Haematologica Polonica” 44(3), 2013; V. Kumar i in., Robbins & Cotran Pathologic Basis of Disease, Nowy Jork 2020.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-maj-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Sekwencja aminokwasowa kodowana przez allel i jest inna niż w przypadku allelu IA, ponieważ konsekwencją mutacji genowej prowadzącej do powstania allelu i jest
Zobacz oryginalny fragment CKE
Wcześniej zapisana notatka
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Porównaj długość delecji z liczbą nukleotydów w jednym kodonie.
Podpowiedź 2
Czy usunięcie jednej litery zachowuje te same granice kolejnych trójek?
Podpowiedź 3
Wskaż przesunięcie ramki odczytu jako przyczynę zmiany dalszej sekwencji aminokwasowej.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
A
Zobacz oryginalny fragment CKE
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawne dokończenie zdania. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
A: utrata jednego nukleotydu przesuwa ramkę odczytu. Zmieniają się kolejne trójki, a więc także kodowane aminokwasy za miejscem mutacji. Nie chodzi o zmianę znaczenia kodonów w tabeli kodu ani o zamianę całego genu na inny. Mechanizm wynika z trójkowego odczytu sekwencji.
Powiązanie z obecną podstawą programową:
Polecenie 16.3 — w podstawie programowej. Zmiana ramki odczytu jako skutek mutacji.
- PR:XIV.2.5 — przedstawia rodzaje mutacji genowych oraz określa ich skutki;
Sprawdź kompletność rozwiązania
1 pkt – za poprawne dokończenie zdania. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Wymagania podstawy programowej
Polecenie 16.3
W podstawie programowej
Zmiana ramki odczytu jako skutek mutacji.
- PR:XIV.2.5 — przedstawia rodzaje mutacji genowych oraz określa ich skutki;
Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024; historyczne wymagania CKE pozostają w informacjach o zadaniu.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-MAJ-F2023-Z16-3
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XIV.2.5
Działy: Genetyka klasyczna
Organizmy: zwierzęta
Procesy: dziedziczenie
Zagadnienia: Zmienność organizmów
Umiejętności: Posługiwanie się informacjami pochodzącymi z analizy materiałów źródłowych