Baza zadań z filozofii

Informacja do tekstu: fragment nawiązuje do starożytnej legendy o pierścieniu mającym niezwykłe możliwości.

Kiedy pasterze odbywali swoje zebranie zwyczajne, jak co miesiąc, aby królowi donieść, co się dzieje z trzodami, przyszedł on i miał pierścień z sobą. Więc kiedy siedział pomiędzy innymi, obrócił przypadkiem nasadę kamienia ku sobie, ku wnętrzu dłoni. Kiedy się to stało, zrobił się niewidzialny dla siedzących przy nim; oni zaczęli rozmawiać tak, jakby go nie było. Zdziwił się i znowu namacawszy pierścień, obrócił nasadę kamienia na zewnątrz. Jak tylko ją obrócił, zrobił się widzialny. Zauważywszy to[,] zaczął doświadczać swego pierścienia, czyby miał taką samą siłę i czyby mu się udawało, obracając nasadę kamienia ku środkowi, stawać się niewidzialnym, a jeśli na zewnątrz – widzialnym. Stwierdziwszy to, natychmiast się postarał, żeby go wśród posłańców wyprawiono do króla. Poszedł tam, żonę królowi uwiódł i razem z nią zamachu na króla dokonał. Zabił go i tron po nim objął. Więc gdyby istniały dwa takie pierścienie i jeden by sobie na palec włożył człowiek sprawiedliwy, a jeden niesprawiedliwy, to nie znalazłby się chyba żaden człowiek taki kryształowy, żeby wytrwał w sprawiedliwości i nie śmiałby wyciągać ręki po cudze […].

Informacja do tekstu: fragment nawiązuje do starożytnej legendy o pierścieniu mającym niezwykłe możliwości.

Kiedy pasterze odbywali swoje zebranie zwyczajne, jak co miesiąc, aby królowi donieść, co się dzieje z trzodami, przyszedł on i miał pierścień z sobą. Więc kiedy siedział pomiędzy innymi, obrócił przypadkiem nasadę kamienia ku sobie, ku wnętrzu dłoni. Kiedy się to stało, zrobił się niewidzialny dla siedzących przy nim; oni zaczęli rozmawiać tak, jakby go nie było. Zdziwił się i znowu namacawszy pierścień, obrócił nasadę kamienia na zewnątrz. Jak tylko ją obrócił, zrobił się widzialny. Zauważywszy to[,] zaczął doświadczać swego pierścienia, czyby miał taką samą siłę i czyby mu się udawało, obracając nasadę kamienia ku środkowi, stawać się niewidzialnym, a jeśli na zewnątrz – widzialnym. Stwierdziwszy to, natychmiast się postarał, żeby go wśród posłańców wyprawiono do króla. Poszedł tam, żonę królowi uwiódł i razem z nią zamachu na króla dokonał. Zabił go i tron po nim objął. Więc gdyby istniały dwa takie pierścienie i jeden by sobie na palec włożył człowiek sprawiedliwy, a jeden niesprawiedliwy, to nie znalazłby się chyba żaden człowiek taki kryształowy, żeby wytrwał w sprawiedliwości i nie śmiałby wyciągać ręki po cudze […].

Na fotografii przedstawiono hasło: „Wolność, równość, demokracja”.

Naphta odpowiedział z niemiłym spokojem:
– Drogi przyjacielu, nie istnieje nic takiego jak czyste poznanie. Kościelna teoria poznania, która da się streścić w zdaniu Augustyna: „Wierzę, abym mógł poznać”, jest niezaprzeczalnie słuszna. Wiara jest narzędziem poznania, intelekt ma charakter wtórny. Pańska nieuprzedzona nauka jest mitem. Zawsze jest w nauce jakaś wiara, jakiś pogląd na świat, jakaś idea, krótko mówiąc jakaś wola – a rzeczą rozumu jest tę wolę zanalizować […].
– Nie, mówmy poważnie, professore! Niech mi pan wobec obu tych uważnie słuchających młodych ludzi odpowie na pytanie: czy wierzy pan w jedną prawdę, w obiektywną naukową prawdę, do której dążyć jest najwyższym prawem wszelkiej moralności, której triumfy nad autorytetem stanowią pełne chwały dzieje ludzkiego ducha? Hans Castorp i Joachim odwrócili głowy od Settembriniego ku Naphcie, pierwszy szybciej od drugiego. Naphta odpowiedział:
– Triumfy takie nie są możliwe, bo autorytet to nic innego jak tylko człowiek, jak jego potrzeby, jego godność, jego zbawienie – więc między nim a prawdą nie może być rozbieżności. Są jednym i tym samym.
– Prawda byłaby w takim razie…
– Prawdą jest to, co służy człowiekowi.

Naphta odpowiedział z niemiłym spokojem:
– Drogi przyjacielu, nie istnieje nic takiego jak czyste poznanie. Kościelna teoria poznania, która da się streścić w zdaniu Augustyna: „Wierzę, abym mógł poznać”, jest niezaprzeczalnie słuszna. Wiara jest narzędziem poznania, intelekt ma charakter wtórny. Pańska nieuprzedzona nauka jest mitem. Zawsze jest w nauce jakaś wiara, jakiś pogląd na świat, jakaś idea, krótko mówiąc jakaś wola – a rzeczą rozumu jest tę wolę zanalizować […].
– Nie, mówmy poważnie, professore! Niech mi pan wobec obu tych uważnie słuchających młodych ludzi odpowie na pytanie: czy wierzy pan w jedną prawdę, w obiektywną naukową prawdę, do której dążyć jest najwyższym prawem wszelkiej moralności, której triumfy nad autorytetem stanowią pełne chwały dzieje ludzkiego ducha? Hans Castorp i Joachim odwrócili głowy od Settembriniego ku Naphcie, pierwszy szybciej od drugiego. Naphta odpowiedział:
– Triumfy takie nie są możliwe, bo autorytet to nic innego jak tylko człowiek, jak jego potrzeby, jego godność, jego zbawienie – więc między nim a prawdą nie może być rozbieżności. Są jednym i tym samym.
– Prawda byłaby w takim razie…
– Prawdą jest to, co służy człowiekowi.

Naphta odpowiedział z niemiłym spokojem:
– Drogi przyjacielu, nie istnieje nic takiego jak czyste poznanie. Kościelna teoria poznania, która da się streścić w zdaniu Augustyna: „Wierzę, abym mógł poznać”, jest niezaprzeczalnie słuszna. Wiara jest narzędziem poznania, intelekt ma charakter wtórny. Pańska nieuprzedzona nauka jest mitem. Zawsze jest w nauce jakaś wiara, jakiś pogląd na świat, jakaś idea, krótko mówiąc jakaś wola – a rzeczą rozumu jest tę wolę zanalizować […].
– Nie, mówmy poważnie, professore! Niech mi pan wobec obu tych uważnie słuchających młodych ludzi odpowie na pytanie: czy wierzy pan w jedną prawdę, w obiektywną naukową prawdę, do której dążyć jest najwyższym prawem wszelkiej moralności, której triumfy nad autorytetem stanowią pełne chwały dzieje ludzkiego ducha? Hans Castorp i Joachim odwrócili głowy od Settembriniego ku Naphcie, pierwszy szybciej od drugiego. Naphta odpowiedział:
– Triumfy takie nie są możliwe, bo autorytet to nic innego jak tylko człowiek, jak jego potrzeby, jego godność, jego zbawienie – więc między nim a prawdą nie może być rozbieżności. Są jednym i tym samym.
– Prawda byłaby w takim razie…
– Prawdą jest to, co służy człowiekowi.

„Sama istota, o której […] mówimy, że jest: czy jest ona zawsze stała i taka sama, czy też zmienna? Równość sama, piękno samo, cokolwiek będące samym, istotność – czy dopuszczają one jakąkolwiek zmianę? Czy też cokolwiek będące samym, co jest jednoideowe, pozostaje zawsze samo w sobie i stale takie samo, i nigdy w żaden sposób i pod żadnym względem nie podlega jakiemukolwiek przekształceniu?”. „Musi pozostawać stałe i niezmienne, Sokratesie” – rzekł Kebes. „A jak to wygląda w przypadku rozlicznych rzeczy pięknych, takich jak ludzie, konie, płaszcze czy jakiekolwiek inne tego typu? Jak w przypadku rzeczy równych [lub pięknych] czy wielu innych, biorących nazwę od owych [idei]? Czy są one takie same, czy też, zupełnie przeciwnie, wypadałoby powiedzieć, że nigdy nie są te rzeczy takie same ani w stosunku do siebie, ani w stosunkach z innymi rzeczami?”. „Tak się właśnie z nimi dzieje – odparł Kebes. – One nigdy nie są takie same”. „Ale jeśli o nie idzie, to możesz je i dotknąć, i zobaczyć, i doznać innymi zmysłami, natomiast wobec tych [istot], które są niezmienne, nie ma niczego, czym mógłbyś je uchwycić, poza racjonalnym wnioskowaniem. Tego typu [istoty] są więc niewidzialne i zobaczyć się ich nie da?”. „Z całą pewnością jest to prawda”. […] „Idźmy dalej – rzekł tamten. – Czy nie jest tak, że w nas samych istnieje ciało jak i dusza?”. „Jakżeby inaczej”. „Do którego rodzaju, powiemy, ciało jest bardziej podobne i z którym bardziej spokrewnione?”. „Dla każdego jest jasne – odrzekł – że z tym, co widzialne”. […] „A zatem co powiemy o duszy? Że widzialna czy też że niewidzialna?”. „Nie można jej zobaczyć”. […] „Dusza jest więc bardziej niż ciało podobna do tego, co niewidzialne, zaś ono do tego, co widzialne”. „Z całą pewnością, Sokratesie, tak musi być”. „No a czy nie mówiliśmy przed chwilą, że kiedy dusza korzysta z ciała dla badania czegokolwiek, czy to za pomocą wzroku, czy słuchu, czy jakiegoś innego zmysłu – korzystanie z pomocy ciała polega bowiem właśnie na badaniu rzeczy zmysłem – wtedy ciało ciągnie ją do tych rzeczy, które nigdy nie są takie same? Ona zaś błąka się, pełna niepokoju, zataczając się niby pijana, bo się z rzeczami tego rodzaju zetknęła?” „Istotnie”. „Gdy zaś prowadzi badania sama przez siebie, to odchodzi wtedy w tamtą stronę, w kierunku tego, co czyste, i tego, co jest zawsze i co jest nieśmiertelne i niezmienne. A będąc z tym spokrewniona, zawsze znajdzie się w pobliżu tego, jeśli tylko zostanie sama ze sobą i jeśli będzie mogła. A wtedy następuje koniec błąkania się i przy takich rzeczach pozostaje zawsze niezmiennie taka sama, bo z nimi się zetknęła”. […] „Bardzo pięknie i bardzo dobrze to powiedziałeś, Sokratesie”. „A jak ci się wydaje – jeśli weźmiesz pod uwagę to, co stwierdzono wcześniej, i to, co stwierdzono teraz – z którym rodzajem dusza wykazuje większe podobieństwo i pokrewieństwo?”.

„Z przeprowadzonego rozumowania, jak sądzę, każdy zorientuje się, Sokratesie, nawet ktoś niezbyt pojętny, że dusza jest całkowicie i pod każdym względem bardziej podobna do tego, co zawsze niezmienne, niż do tego, co takie nie jest”. „A ciało?”. „Do tego drugiego”. „Rozpatrz to teraz z tej strony. Skoro dusza i ciało występują razem, to natura nakazuje, aby ono służyło i było podległe, natomiast ona rządziła i panowała. Jeśli weźmiesz to pod uwagę, które z dwojga wydaje ci się podobne do tego, co boskie, a które do tego, co śmiertelne? Czy nie sądzisz, że to, co boskie, ze swojej natury przeznaczone jest do rządzenia i władania, to zaś, co śmiertelne, do podlegania i służenia?”. „Tak sądzę”. „A do którego rodzaju podobna jest dusza?”. „To oczywiste, Sokratesie: dusza do boskiego, a ciało do śmiertelnego”. „Rozważ teraz, Kebesie, czy z tego, co powiedzieliśmy, wypływa taki oto wniosek: dusza najbardziej podobna jest do tego, co boskie, nieśmiertelne, co jest przedmiotem umysłu, jednoideowe, nierozkładalne i zawsze wobec siebie niezmiennie takie same, natomiast ciało najbardziej podobne do tego, co ludzkie, śmiertelne, wieloideowe, co nie jest przedmiotem umysłu, jest rozkładalne i nigdy wobec siebie nie jest takie same. Czy możemy, drogi Kebesie, przeciwstawić tym słowom coś, co wskazywałoby, że rzeczy mają się inaczej?”. „Nie możemy”.

„Sama istota, o której […] mówimy, że jest: czy jest ona zawsze stała i taka sama, czy też zmienna? Równość sama, piękno samo, cokolwiek będące samym, istotność – czy dopuszczają one jakąkolwiek zmianę? Czy też cokolwiek będące samym, co jest jednoideowe, pozostaje zawsze samo w sobie i stale takie samo, i nigdy w żaden sposób i pod żadnym względem nie podlega jakiemukolwiek przekształceniu?”. „Musi pozostawać stałe i niezmienne, Sokratesie” – rzekł Kebes. „A jak to wygląda w przypadku rozlicznych rzeczy pięknych, takich jak ludzie, konie, płaszcze czy jakiekolwiek inne tego typu? Jak w przypadku rzeczy równych [lub pięknych] czy wielu innych, biorących nazwę od owych [idei]? Czy są one takie same, czy też, zupełnie przeciwnie, wypadałoby powiedzieć, że nigdy nie są te rzeczy takie same ani w stosunku do siebie, ani w stosunkach z innymi rzeczami?”. „Tak się właśnie z nimi dzieje – odparł Kebes. – One nigdy nie są takie same”. „Ale jeśli o nie idzie, to możesz je i dotknąć, i zobaczyć, i doznać innymi zmysłami, natomiast wobec tych [istot], które są niezmienne, nie ma niczego, czym mógłbyś je uchwycić, poza racjonalnym wnioskowaniem. Tego typu [istoty] są więc niewidzialne i zobaczyć się ich nie da?”. „Z całą pewnością jest to prawda”. […] „Idźmy dalej – rzekł tamten. – Czy nie jest tak, że w nas samych istnieje ciało jak i dusza?”. „Jakżeby inaczej”. „Do którego rodzaju, powiemy, ciało jest bardziej podobne i z którym bardziej spokrewnione?”. „Dla każdego jest jasne – odrzekł – że z tym, co widzialne”. […] „A zatem co powiemy o duszy? Że widzialna czy też że niewidzialna?”. „Nie można jej zobaczyć”. […] „Dusza jest więc bardziej niż ciało podobna do tego, co niewidzialne, zaś ono do tego, co widzialne”. „Z całą pewnością, Sokratesie, tak musi być”. „No a czy nie mówiliśmy przed chwilą, że kiedy dusza korzysta z ciała dla badania czegokolwiek, czy to za pomocą wzroku, czy słuchu, czy jakiegoś innego zmysłu – korzystanie z pomocy ciała polega bowiem właśnie na badaniu rzeczy zmysłem – wtedy ciało ciągnie ją do tych rzeczy, które nigdy nie są takie same? Ona zaś błąka się, pełna niepokoju, zataczając się niby pijana, bo się z rzeczami tego rodzaju zetknęła?” „Istotnie”. „Gdy zaś prowadzi badania sama przez siebie, to odchodzi wtedy w tamtą stronę, w kierunku tego, co czyste, i tego, co jest zawsze i co jest nieśmiertelne i niezmienne. A będąc z tym spokrewniona, zawsze znajdzie się w pobliżu tego, jeśli tylko zostanie sama ze sobą i jeśli będzie mogła. A wtedy następuje koniec błąkania się i przy takich rzeczach pozostaje zawsze niezmiennie taka sama, bo z nimi się zetknęła”. […] „Bardzo pięknie i bardzo dobrze to powiedziałeś, Sokratesie”. „A jak ci się wydaje – jeśli weźmiesz pod uwagę to, co stwierdzono wcześniej, i to, co stwierdzono teraz – z którym rodzajem dusza wykazuje większe podobieństwo i pokrewieństwo?”.

„Z przeprowadzonego rozumowania, jak sądzę, każdy zorientuje się, Sokratesie, nawet ktoś niezbyt pojętny, że dusza jest całkowicie i pod każdym względem bardziej podobna do tego, co zawsze niezmienne, niż do tego, co takie nie jest”. „A ciało?”. „Do tego drugiego”. „Rozpatrz to teraz z tej strony. Skoro dusza i ciało występują razem, to natura nakazuje, aby ono służyło i było podległe, natomiast ona rządziła i panowała. Jeśli weźmiesz to pod uwagę, które z dwojga wydaje ci się podobne do tego, co boskie, a które do tego, co śmiertelne? Czy nie sądzisz, że to, co boskie, ze swojej natury przeznaczone jest do rządzenia i władania, to zaś, co śmiertelne, do podlegania i służenia?”. „Tak sądzę”. „A do którego rodzaju podobna jest dusza?”. „To oczywiste, Sokratesie: dusza do boskiego, a ciało do śmiertelnego”. „Rozważ teraz, Kebesie, czy z tego, co powiedzieliśmy, wypływa taki oto wniosek: dusza najbardziej podobna jest do tego, co boskie, nieśmiertelne, co jest przedmiotem umysłu, jednoideowe, nierozkładalne i zawsze wobec siebie niezmiennie takie same, natomiast ciało najbardziej podobne do tego, co ludzkie, śmiertelne, wieloideowe, co nie jest przedmiotem umysłu, jest rozkładalne i nigdy wobec siebie nie jest takie same. Czy możemy, drogi Kebesie, przeciwstawić tym słowom coś, co wskazywałoby, że rzeczy mają się inaczej?”. „Nie możemy”.

„Sama istota, o której […] mówimy, że jest: czy jest ona zawsze stała i taka sama, czy też zmienna? Równość sama, piękno samo, cokolwiek będące samym, istotność – czy dopuszczają one jakąkolwiek zmianę? Czy też cokolwiek będące samym, co jest jednoideowe, pozostaje zawsze samo w sobie i stale takie samo, i nigdy w żaden sposób i pod żadnym względem nie podlega jakiemukolwiek przekształceniu?”. „Musi pozostawać stałe i niezmienne, Sokratesie” – rzekł Kebes. „A jak to wygląda w przypadku rozlicznych rzeczy pięknych, takich jak ludzie, konie, płaszcze czy jakiekolwiek inne tego typu? Jak w przypadku rzeczy równych [lub pięknych] czy wielu innych, biorących nazwę od owych [idei]? Czy są one takie same, czy też, zupełnie przeciwnie, wypadałoby powiedzieć, że nigdy nie są te rzeczy takie same ani w stosunku do siebie, ani w stosunkach z innymi rzeczami?”. „Tak się właśnie z nimi dzieje – odparł Kebes. – One nigdy nie są takie same”. „Ale jeśli o nie idzie, to możesz je i dotknąć, i zobaczyć, i doznać innymi zmysłami, natomiast wobec tych [istot], które są niezmienne, nie ma niczego, czym mógłbyś je uchwycić, poza racjonalnym wnioskowaniem. Tego typu [istoty] są więc niewidzialne i zobaczyć się ich nie da?”. „Z całą pewnością jest to prawda”. […] „Idźmy dalej – rzekł tamten. – Czy nie jest tak, że w nas samych istnieje ciało jak i dusza?”. „Jakżeby inaczej”. „Do którego rodzaju, powiemy, ciało jest bardziej podobne i z którym bardziej spokrewnione?”. „Dla każdego jest jasne – odrzekł – że z tym, co widzialne”. […] „A zatem co powiemy o duszy? Że widzialna czy też że niewidzialna?”. „Nie można jej zobaczyć”. […] „Dusza jest więc bardziej niż ciało podobna do tego, co niewidzialne, zaś ono do tego, co widzialne”. „Z całą pewnością, Sokratesie, tak musi być”. „No a czy nie mówiliśmy przed chwilą, że kiedy dusza korzysta z ciała dla badania czegokolwiek, czy to za pomocą wzroku, czy słuchu, czy jakiegoś innego zmysłu – korzystanie z pomocy ciała polega bowiem właśnie na badaniu rzeczy zmysłem – wtedy ciało ciągnie ją do tych rzeczy, które nigdy nie są takie same? Ona zaś błąka się, pełna niepokoju, zataczając się niby pijana, bo się z rzeczami tego rodzaju zetknęła?” „Istotnie”. „Gdy zaś prowadzi badania sama przez siebie, to odchodzi wtedy w tamtą stronę, w kierunku tego, co czyste, i tego, co jest zawsze i co jest nieśmiertelne i niezmienne. A będąc z tym spokrewniona, zawsze znajdzie się w pobliżu tego, jeśli tylko zostanie sama ze sobą i jeśli będzie mogła. A wtedy następuje koniec błąkania się i przy takich rzeczach pozostaje zawsze niezmiennie taka sama, bo z nimi się zetknęła”. […] „Bardzo pięknie i bardzo dobrze to powiedziałeś, Sokratesie”. „A jak ci się wydaje – jeśli weźmiesz pod uwagę to, co stwierdzono wcześniej, i to, co stwierdzono teraz – z którym rodzajem dusza wykazuje większe podobieństwo i pokrewieństwo?”.

„Z przeprowadzonego rozumowania, jak sądzę, każdy zorientuje się, Sokratesie, nawet ktoś niezbyt pojętny, że dusza jest całkowicie i pod każdym względem bardziej podobna do tego, co zawsze niezmienne, niż do tego, co takie nie jest”. „A ciało?”. „Do tego drugiego”. „Rozpatrz to teraz z tej strony. Skoro dusza i ciało występują razem, to natura nakazuje, aby ono służyło i było podległe, natomiast ona rządziła i panowała. Jeśli weźmiesz to pod uwagę, które z dwojga wydaje ci się podobne do tego, co boskie, a które do tego, co śmiertelne? Czy nie sądzisz, że to, co boskie, ze swojej natury przeznaczone jest do rządzenia i władania, to zaś, co śmiertelne, do podlegania i służenia?”. „Tak sądzę”. „A do którego rodzaju podobna jest dusza?”. „To oczywiste, Sokratesie: dusza do boskiego, a ciało do śmiertelnego”. „Rozważ teraz, Kebesie, czy z tego, co powiedzieliśmy, wypływa taki oto wniosek: dusza najbardziej podobna jest do tego, co boskie, nieśmiertelne, co jest przedmiotem umysłu, jednoideowe, nierozkładalne i zawsze wobec siebie niezmiennie takie same, natomiast ciało najbardziej podobne do tego, co ludzkie, śmiertelne, wieloideowe, co nie jest przedmiotem umysłu, jest rozkładalne i nigdy wobec siebie nie jest takie same. Czy możemy, drogi Kebesie, przeciwstawić tym słowom coś, co wskazywałoby, że rzeczy mają się inaczej?”. „Nie możemy”.

„Sama istota, o której […] mówimy, że jest: czy jest ona zawsze stała i taka sama, czy też zmienna? Równość sama, piękno samo, cokolwiek będące samym, istotność – czy dopuszczają one jakąkolwiek zmianę? Czy też cokolwiek będące samym, co jest jednoideowe, pozostaje zawsze samo w sobie i stale takie samo, i nigdy w żaden sposób i pod żadnym względem nie podlega jakiemukolwiek przekształceniu?”. „Musi pozostawać stałe i niezmienne, Sokratesie” – rzekł Kebes. „A jak to wygląda w przypadku rozlicznych rzeczy pięknych, takich jak ludzie, konie, płaszcze czy jakiekolwiek inne tego typu? Jak w przypadku rzeczy równych [lub pięknych] czy wielu innych, biorących nazwę od owych [idei]? Czy są one takie same, czy też, zupełnie przeciwnie, wypadałoby powiedzieć, że nigdy nie są te rzeczy takie same ani w stosunku do siebie, ani w stosunkach z innymi rzeczami?”. „Tak się właśnie z nimi dzieje – odparł Kebes. – One nigdy nie są takie same”. „Ale jeśli o nie idzie, to możesz je i dotknąć, i zobaczyć, i doznać innymi zmysłami, natomiast wobec tych [istot], które są niezmienne, nie ma niczego, czym mógłbyś je uchwycić, poza racjonalnym wnioskowaniem. Tego typu [istoty] są więc niewidzialne i zobaczyć się ich nie da?”. „Z całą pewnością jest to prawda”. […] „Idźmy dalej – rzekł tamten. – Czy nie jest tak, że w nas samych istnieje ciało jak i dusza?”. „Jakżeby inaczej”. „Do którego rodzaju, powiemy, ciało jest bardziej podobne i z którym bardziej spokrewnione?”. „Dla każdego jest jasne – odrzekł – że z tym, co widzialne”. […] „A zatem co powiemy o duszy? Że widzialna czy też że niewidzialna?”. „Nie można jej zobaczyć”. […] „Dusza jest więc bardziej niż ciało podobna do tego, co niewidzialne, zaś ono do tego, co widzialne”. „Z całą pewnością, Sokratesie, tak musi być”. „No a czy nie mówiliśmy przed chwilą, że kiedy dusza korzysta z ciała dla badania czegokolwiek, czy to za pomocą wzroku, czy słuchu, czy jakiegoś innego zmysłu – korzystanie z pomocy ciała polega bowiem właśnie na badaniu rzeczy zmysłem – wtedy ciało ciągnie ją do tych rzeczy, które nigdy nie są takie same? Ona zaś błąka się, pełna niepokoju, zataczając się niby pijana, bo się z rzeczami tego rodzaju zetknęła?” „Istotnie”. „Gdy zaś prowadzi badania sama przez siebie, to odchodzi wtedy w tamtą stronę, w kierunku tego, co czyste, i tego, co jest zawsze i co jest nieśmiertelne i niezmienne. A będąc z tym spokrewniona, zawsze znajdzie się w pobliżu tego, jeśli tylko zostanie sama ze sobą i jeśli będzie mogła. A wtedy następuje koniec błąkania się i przy takich rzeczach pozostaje zawsze niezmiennie taka sama, bo z nimi się zetknęła”. […] „Bardzo pięknie i bardzo dobrze to powiedziałeś, Sokratesie”. „A jak ci się wydaje – jeśli weźmiesz pod uwagę to, co stwierdzono wcześniej, i to, co stwierdzono teraz – z którym rodzajem dusza wykazuje większe podobieństwo i pokrewieństwo?”.

„Z przeprowadzonego rozumowania, jak sądzę, każdy zorientuje się, Sokratesie, nawet ktoś niezbyt pojętny, że dusza jest całkowicie i pod każdym względem bardziej podobna do tego, co zawsze niezmienne, niż do tego, co takie nie jest”. „A ciało?”. „Do tego drugiego”. „Rozpatrz to teraz z tej strony. Skoro dusza i ciało występują razem, to natura nakazuje, aby ono służyło i było podległe, natomiast ona rządziła i panowała. Jeśli weźmiesz to pod uwagę, które z dwojga wydaje ci się podobne do tego, co boskie, a które do tego, co śmiertelne? Czy nie sądzisz, że to, co boskie, ze swojej natury przeznaczone jest do rządzenia i władania, to zaś, co śmiertelne, do podlegania i służenia?”. „Tak sądzę”. „A do którego rodzaju podobna jest dusza?”. „To oczywiste, Sokratesie: dusza do boskiego, a ciało do śmiertelnego”. „Rozważ teraz, Kebesie, czy z tego, co powiedzieliśmy, wypływa taki oto wniosek: dusza najbardziej podobna jest do tego, co boskie, nieśmiertelne, co jest przedmiotem umysłu, jednoideowe, nierozkładalne i zawsze wobec siebie niezmiennie takie same, natomiast ciało najbardziej podobne do tego, co ludzkie, śmiertelne, wieloideowe, co nie jest przedmiotem umysłu, jest rozkładalne i nigdy wobec siebie nie jest takie same. Czy możemy, drogi Kebesie, przeciwstawić tym słowom coś, co wskazywałoby, że rzeczy mają się inaczej?”. „Nie możemy”.

„Sama istota, o której […] mówimy, że jest: czy jest ona zawsze stała i taka sama, czy też zmienna? Równość sama, piękno samo, cokolwiek będące samym, istotność – czy dopuszczają one jakąkolwiek zmianę? Czy też cokolwiek będące samym, co jest jednoideowe, pozostaje zawsze samo w sobie i stale takie samo, i nigdy w żaden sposób i pod żadnym względem nie podlega jakiemukolwiek przekształceniu?”. „Musi pozostawać stałe i niezmienne, Sokratesie” – rzekł Kebes. „A jak to wygląda w przypadku rozlicznych rzeczy pięknych, takich jak ludzie, konie, płaszcze czy jakiekolwiek inne tego typu? Jak w przypadku rzeczy równych [lub pięknych] czy wielu innych, biorących nazwę od owych [idei]? Czy są one takie same, czy też, zupełnie przeciwnie, wypadałoby powiedzieć, że nigdy nie są te rzeczy takie same ani w stosunku do siebie, ani w stosunkach z innymi rzeczami?”. „Tak się właśnie z nimi dzieje – odparł Kebes. – One nigdy nie są takie same”. „Ale jeśli o nie idzie, to możesz je i dotknąć, i zobaczyć, i doznać innymi zmysłami, natomiast wobec tych [istot], które są niezmienne, nie ma niczego, czym mógłbyś je uchwycić, poza racjonalnym wnioskowaniem. Tego typu [istoty] są więc niewidzialne i zobaczyć się ich nie da?”. „Z całą pewnością jest to prawda”. […] „Idźmy dalej – rzekł tamten. – Czy nie jest tak, że w nas samych istnieje ciało jak i dusza?”. „Jakżeby inaczej”. „Do którego rodzaju, powiemy, ciało jest bardziej podobne i z którym bardziej spokrewnione?”. „Dla każdego jest jasne – odrzekł – że z tym, co widzialne”. […] „A zatem co powiemy o duszy? Że widzialna czy też że niewidzialna?”. „Nie można jej zobaczyć”. […] „Dusza jest więc bardziej niż ciało podobna do tego, co niewidzialne, zaś ono do tego, co widzialne”. „Z całą pewnością, Sokratesie, tak musi być”. „No a czy nie mówiliśmy przed chwilą, że kiedy dusza korzysta z ciała dla badania czegokolwiek, czy to za pomocą wzroku, czy słuchu, czy jakiegoś innego zmysłu – korzystanie z pomocy ciała polega bowiem właśnie na badaniu rzeczy zmysłem – wtedy ciało ciągnie ją do tych rzeczy, które nigdy nie są takie same? Ona zaś błąka się, pełna niepokoju, zataczając się niby pijana, bo się z rzeczami tego rodzaju zetknęła?” „Istotnie”. „Gdy zaś prowadzi badania sama przez siebie, to odchodzi wtedy w tamtą stronę, w kierunku tego, co czyste, i tego, co jest zawsze i co jest nieśmiertelne i niezmienne. A będąc z tym spokrewniona, zawsze znajdzie się w pobliżu tego, jeśli tylko zostanie sama ze sobą i jeśli będzie mogła. A wtedy następuje koniec błąkania się i przy takich rzeczach pozostaje zawsze niezmiennie taka sama, bo z nimi się zetknęła”. […] „Bardzo pięknie i bardzo dobrze to powiedziałeś, Sokratesie”. „A jak ci się wydaje – jeśli weźmiesz pod uwagę to, co stwierdzono wcześniej, i to, co stwierdzono teraz – z którym rodzajem dusza wykazuje większe podobieństwo i pokrewieństwo?”.

„Z przeprowadzonego rozumowania, jak sądzę, każdy zorientuje się, Sokratesie, nawet ktoś niezbyt pojętny, że dusza jest całkowicie i pod każdym względem bardziej podobna do tego, co zawsze niezmienne, niż do tego, co takie nie jest”. „A ciało?”. „Do tego drugiego”. „Rozpatrz to teraz z tej strony. Skoro dusza i ciało występują razem, to natura nakazuje, aby ono służyło i było podległe, natomiast ona rządziła i panowała. Jeśli weźmiesz to pod uwagę, które z dwojga wydaje ci się podobne do tego, co boskie, a które do tego, co śmiertelne? Czy nie sądzisz, że to, co boskie, ze swojej natury przeznaczone jest do rządzenia i władania, to zaś, co śmiertelne, do podlegania i służenia?”. „Tak sądzę”. „A do którego rodzaju podobna jest dusza?”. „To oczywiste, Sokratesie: dusza do boskiego, a ciało do śmiertelnego”. „Rozważ teraz, Kebesie, czy z tego, co powiedzieliśmy, wypływa taki oto wniosek: dusza najbardziej podobna jest do tego, co boskie, nieśmiertelne, co jest przedmiotem umysłu, jednoideowe, nierozkładalne i zawsze wobec siebie niezmiennie takie same, natomiast ciało najbardziej podobne do tego, co ludzkie, śmiertelne, wieloideowe, co nie jest przedmiotem umysłu, jest rozkładalne i nigdy wobec siebie nie jest takie same. Czy możemy, drogi Kebesie, przeciwstawić tym słowom coś, co wskazywałoby, że rzeczy mają się inaczej?”. „Nie możemy”.

„Sama istota, o której […] mówimy, że jest: czy jest ona zawsze stała i taka sama, czy też zmienna? Równość sama, piękno samo, cokolwiek będące samym, istotność – czy dopuszczają one jakąkolwiek zmianę? Czy też cokolwiek będące samym, co jest jednoideowe, pozostaje zawsze samo w sobie i stale takie samo, i nigdy w żaden sposób i pod żadnym względem nie podlega jakiemukolwiek przekształceniu?”. „Musi pozostawać stałe i niezmienne, Sokratesie” – rzekł Kebes. „A jak to wygląda w przypadku rozlicznych rzeczy pięknych, takich jak ludzie, konie, płaszcze czy jakiekolwiek inne tego typu? Jak w przypadku rzeczy równych [lub pięknych] czy wielu innych, biorących nazwę od owych [idei]? Czy są one takie same, czy też, zupełnie przeciwnie, wypadałoby powiedzieć, że nigdy nie są te rzeczy takie same ani w stosunku do siebie, ani w stosunkach z innymi rzeczami?”. „Tak się właśnie z nimi dzieje – odparł Kebes. – One nigdy nie są takie same”. „Ale jeśli o nie idzie, to możesz je i dotknąć, i zobaczyć, i doznać innymi zmysłami, natomiast wobec tych [istot], które są niezmienne, nie ma niczego, czym mógłbyś je uchwycić, poza racjonalnym wnioskowaniem. Tego typu [istoty] są więc niewidzialne i zobaczyć się ich nie da?”. „Z całą pewnością jest to prawda”. […] „Idźmy dalej – rzekł tamten. – Czy nie jest tak, że w nas samych istnieje ciało jak i dusza?”. „Jakżeby inaczej”. „Do którego rodzaju, powiemy, ciało jest bardziej podobne i z którym bardziej spokrewnione?”. „Dla każdego jest jasne – odrzekł – że z tym, co widzialne”. […] „A zatem co powiemy o duszy? Że widzialna czy też że niewidzialna?”. „Nie można jej zobaczyć”. […] „Dusza jest więc bardziej niż ciało podobna do tego, co niewidzialne, zaś ono do tego, co widzialne”. „Z całą pewnością, Sokratesie, tak musi być”. „No a czy nie mówiliśmy przed chwilą, że kiedy dusza korzysta z ciała dla badania czegokolwiek, czy to za pomocą wzroku, czy słuchu, czy jakiegoś innego zmysłu – korzystanie z pomocy ciała polega bowiem właśnie na badaniu rzeczy zmysłem – wtedy ciało ciągnie ją do tych rzeczy, które nigdy nie są takie same? Ona zaś błąka się, pełna niepokoju, zataczając się niby pijana, bo się z rzeczami tego rodzaju zetknęła?” „Istotnie”. „Gdy zaś prowadzi badania sama przez siebie, to odchodzi wtedy w tamtą stronę, w kierunku tego, co czyste, i tego, co jest zawsze i co jest nieśmiertelne i niezmienne. A będąc z tym spokrewniona, zawsze znajdzie się w pobliżu tego, jeśli tylko zostanie sama ze sobą i jeśli będzie mogła. A wtedy następuje koniec błąkania się i przy takich rzeczach pozostaje zawsze niezmiennie taka sama, bo z nimi się zetknęła”. […] „Bardzo pięknie i bardzo dobrze to powiedziałeś, Sokratesie”. „A jak ci się wydaje – jeśli weźmiesz pod uwagę to, co stwierdzono wcześniej, i to, co stwierdzono teraz – z którym rodzajem dusza wykazuje większe podobieństwo i pokrewieństwo?”.

„Z przeprowadzonego rozumowania, jak sądzę, każdy zorientuje się, Sokratesie, nawet ktoś niezbyt pojętny, że dusza jest całkowicie i pod każdym względem bardziej podobna do tego, co zawsze niezmienne, niż do tego, co takie nie jest”. „A ciało?”. „Do tego drugiego”. „Rozpatrz to teraz z tej strony. Skoro dusza i ciało występują razem, to natura nakazuje, aby ono służyło i było podległe, natomiast ona rządziła i panowała. Jeśli weźmiesz to pod uwagę, które z dwojga wydaje ci się podobne do tego, co boskie, a które do tego, co śmiertelne? Czy nie sądzisz, że to, co boskie, ze swojej natury przeznaczone jest do rządzenia i władania, to zaś, co śmiertelne, do podlegania i służenia?”. „Tak sądzę”. „A do którego rodzaju podobna jest dusza?”. „To oczywiste, Sokratesie: dusza do boskiego, a ciało do śmiertelnego”. „Rozważ teraz, Kebesie, czy z tego, co powiedzieliśmy, wypływa taki oto wniosek: dusza najbardziej podobna jest do tego, co boskie, nieśmiertelne, co jest przedmiotem umysłu, jednoideowe, nierozkładalne i zawsze wobec siebie niezmiennie takie same, natomiast ciało najbardziej podobne do tego, co ludzkie, śmiertelne, wieloideowe, co nie jest przedmiotem umysłu, jest rozkładalne i nigdy wobec siebie nie jest takie same. Czy możemy, drogi Kebesie, przeciwstawić tym słowom coś, co wskazywałoby, że rzeczy mają się inaczej?”. „Nie możemy”.

Żadna teoria, jaką by można wymyślić, nie może nas zwieść na manowce co do tej zasady wszystkich zasad: że każda źródłowo prezentująca naoczność jest źródłem prawomocności poznania, że wszystko, co się nam w «intuicji» źródłowo (by się tak wyrazić: w swej cielesnej rzeczywistości) przedstawia, należy po prostu przyjąć jako to, jako co się prezentuje, ale także jedynie w tych granicach, w jakich się tu prezentuje.

Żadna teoria, jaką by można wymyślić, nie może nas zwieść na manowce co do tej zasady wszystkich zasad: że każda źródłowo prezentująca naoczność jest źródłem prawomocności poznania, że wszystko, co się nam w «intuicji» źródłowo (by się tak wyrazić: w swej cielesnej rzeczywistości) przedstawia, należy po prostu przyjąć jako to, jako co się prezentuje, ale także jedynie w tych granicach, w jakich się tu prezentuje.