Informacja do zadań 20.
Dehydratacja alkoholi prowadzona w podwyższonej temperaturze i w obecności stężonego
kwasu siarkowego(VI) pozwala otrzymać alkeny. Ta reakcja przebiega w trzech etapach.
W pierwszym etapie cząsteczka alkoholu ulega protonowaniu. Następnie zachodzą powolna
dysocjacja protonowanej formy alkoholu z utworzeniem karbokationu (etap drugi) oraz szybkie
odszczepienie protonu od sąsiedniego atomu węgla – o wyższej rzędowości – z utworzeniem
alkenu (etap trzeci). Opisany proces przedstawiono na schemacie:

alkohol protonowany alkohol karbokation … alken
Wiązanie podwójne w cząsteczce alkenu – głównego produktu dehydratacji – często znajduje
się w innym miejscu, niż wynikałoby to z położenia grupy –OH w substracie. Dzieje się tak
dlatego, że powstający karbokation ulega przegrupowaniu. Dochodzi wtedy do przeniesienia
atomu wodoru lub grupy alkilowej od sąsiedniego atomu węgla, czemu towarzyszy
przemieszczenie się ładunku dodatniego. Przegrupowanie zachodzi zawsze wtedy, gdy może
powstać trwalszy karbokation, czyli taki, w którym ładunek dodatni znajduje się na atomie
węgla o możliwie najwyższej rzędowości.
Na podstawie: R.T. Morrison, R.N. Boyd, Chemia organiczna, Warszawa 2012.