Tekst A
Koncept – wyszukany pomysł rządzący konstrukcją całości lub części utworu poetyckiego,
zrealizowany w postaci zaskakujących i kunsztownych sposobów rozumowania,
obrazowania i wysłowienia.
Jan Andrzej Morsztyn
Niestatek 1
Oczy są ogień, czoło jest zwierciadłem,
Włos złotem, perłą ząb, płeć mlekiem zsiadłem,
Usta koralem, purpurą jagody2,
Póki mi, panno, dotrzymujesz zgody.
Jak się zwadzimy3 – jagody są trądem,
Usta czeluścią, płeć blejwasem bladem4,
Ząb szkapią kością, włosy pajęczyną,
Czoło maglownią5, a oczy perzyną6.
Przypisy i opis źródła
- Niestatek – tu: niestałość, zmienność.
- Jagody – policzki.
- Zwadzić się – pokłócić się.
- Blejwas blady – martwa biel ołowianej białej farby.
- Czoło maglownią – pomarszczone jak pokryta rowkami deska do maglowania.
- Perzyna – popiół.
Na podstawie: Podręczny słownik terminów literackich, red. Janusz Sławiński, Warszawa 2001.
Jan Andrzej Morsztyn, Niestatek, [w:] tegoż, Wybór poezji, Wrocław 1998.
Wyjaśnij, na czym polega koncept w wierszu Niestatek Jana Andrzeja Morsztyna.
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Odsłaniaj wskazówki po kolei, tylko gdy potrzebujesz dalszej pomocy. Po każdej spróbuj wrócić do samodzielnego rozwiązania.
1. Od czego zacząć?
Koncept to pomysł organizujący utwór. Sama lista środków stylistycznych go nie wyjaśnia.
2. Gdzie szukać?
Porównaj obraz kobiety w dwóch sytuacjach relacji i sprawdź, co zmienia ocenę mówiącego.
3. Jak zbudować odpowiedź?
Nazwij zaskakującą zasadę zestawienia oraz jej sens. Oddziel rzeczywistą zmianę wyglądu od zmiany spojrzenia zakochanego.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
- Na tym, że kobieta jest inaczej postrzegana przez ukochanego, kiedy są zgodni, a inaczej – kiedy się pokłócą.
- Koncept polega na zobrazowaniu zmienności postrzegania kobiety pod wpływem emocji towarzyszących życiu w zgodzie oraz niezgodzie.
- Koncept w wierszu Niestatek polega na zastosowaniu kontrastu. Na początku ukazano wyidealizowany wizerunek panny, gdy zakochani są w zgodzie ze sobą. Z kolei po kłótni dziewczyna staje się szpetna w oczach ukochanego.
Zasady oceniania
1 pkt – trafne wyjaśnienie w odniesieniu do zawartości myślowej utworu albo do budowy utworu.
0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Uwaga. Jeżeli zdający w odpowiedzi tylko wymienia środki stylistyczne zawarte w utworze, to za rozwiązanie zadania otrzymuje 0 pkt.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krok po kroku
Koncept opiera się na gwałtownej zmianie obrazu tej samej kobiety. Gdy para żyje w zgodzie, ukochana wydaje się doskonała; po kłótni zostaje przedstawiona jako szpetna.
Zaskakujący pomysł ujawnia zależność oceny wyglądu od emocji mówiącego. Kontrast między dwiema częściami wiersza demaskuje niestałość spojrzenia zakochanego, a nie rzeczywistą, natychmiastową przemianę kobiecej urody.
Na co uważać
Lista środków stylistycznych bez objaśnienia pomysłu organizującego wiersz nie odpowiada na pytanie.
Warunki pełnej odpowiedzi i punktacja
1 pkt – trafne wyjaśnienie w odniesieniu do zawartości myślowej utworu albo do budowy utworu. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Uwaga. Jeżeli zdający w odpowiedzi tylko wymienia środki stylistyczne zawarte w utworze, to za rozwiązanie zadania otrzymuje 0 pkt.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: POL-2024-MAJ-F2023-Z10
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PP:I.1.8 | PP:I.1.9
Wymagania historyczne: I.1.9 rozpoznaje tematykę i problematykę poznanych tekstów oraz jej związek […] ze zjawiskami […] estetycznymi […]; I.1.10 rozpoznaje w utworze sposoby kreowania: […] sytuacji lirycznej […].
Umiejętności: I.1 Czytanie utworów literackich