Zadanie 17 — maj 2026 — Formuła 2023

Formuła 2023rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Ketony, których cząsteczki zawierają grupę metylową związaną z karbonylowym atomem węgla, ulegają tzw. reakcji haloformowej, czyli utlenieniu za pomocą jonów XO−, gdzie X może być chlorem, bromem lub jodem. Przebieg takiej reakcji z udziałem anionów chloranowych(I) przedstawiono na schemacie:

Schemat reakcji haloformowej ketonu i zakwaszenia anionu karboksylanowego.

W pierwszym etapie procesu powstaje odpowiedni anion kwasu karboksylowego

Ogólny wzór anionu kwasu karboksylowego.

oraz haloform CHCl3 (chloroform).

Na podstawie: T.W.G. Solomons, C.B. Fryhle, S.A. Snyder, Chemia organiczna, Warszawa 2022; R.T. Morisson, R.N. Boyd, Chemia organiczna, Warszawa 2012.

W celu otrzymania kwasu 3-metylobut-2-enowego w temperaturze 60 °C przeprowadzono reakcję chloranu(I) potasu z odpowiednim ketonem. W tych warunkach podwójne wiązanie węgiel – węgiel w cząsteczce ketonu nie ulega reakcji.

Napisz wzór półstrukturalny (grupowy) ketonu użytego w reakcji haloformowej.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zaznacz fragment ketonu odszczepiany jako haloform.

Podpowiedź 2

Zachowaj szkielet kwasu po stronie drugiego podstawnika.

Podpowiedź 3

Odtwórz keton metylowy, nie zmieniając położenia wiązania podwójnego.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Poprawny wzór półstrukturalny ketonu według CKE.

Zasady oceniania

1 pkt – napisanie poprawnego wzoru półstrukturalnego (grupowego) ketonu.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Reakcja haloformowa ketonu metylowego usuwa fragment metylowy sąsiadujący z grupą karbonylową jako haloform. Drugi fragment pozostaje połączony z karbonylowym atomem węgla i tworzy anion kwasu karboksylowego. Aby otrzymać kwas 3-metylobut-2-enowy, odtwarzamy keton, zastępując grupę hydroksylową jego grupy karboksylowej grupą metylową, bez zmiany reszty szkieletu.

Otrzymany związek to 4-metylopent-3-en-2-on. Wiązanie podwójne węglowe pozostaje nienaruszone zgodnie z warunkami zadania. Nie dodajemy grupy metylowej w dowolnym miejscu łańcucha: musi ona przylegać bezpośrednio do grupy karbonylowej.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Poprawny wzór półstrukturalny ketonu według CKE.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2026_05_glowny_17

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania