Zadanie 15.2 — maj 2026 — Formuła 2023

Formuła 2023rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 15.

Źródłem informacji o budowie związku jest m.in. indeks niedoboru wodoru, czyli liczba równa sumarycznej liczbie pierścieni i liczbie wiązań π w strukturze związku organicznego. Wartość indeksu to także liczba cząsteczek wodoru, które należy dodać do cząsteczki danego związku organicznego, aby przekształcić ją w acykliczną cząsteczkę nasyconą.

Na podstawie: T.W.G. Solomons, C.B. Fryhle, S.A. Snyder, Chemia organiczna, Warszawa 2022.

Dwa węglowodory – A i B – mają po 6 atomów węgla w cząsteczkach i taki sam wzór sumaryczny oraz jednakowy indeks niedoboru wodoru równy 2. W obecności katalizatora platynowego te związki reagują z wodorem i tworzą związki nasycone. Do reakcji jednego mola węglowodoru B potrzeba dwa razy więcej wodoru niż do reakcji jednego mola węglowodoru A. Ponadto wiadomo, że:

  • w cząsteczkach węglowodoru A nie występują trzeciorzędowe atomy węgla
  • łańcuch węglowodoru B jest nierozgałęziony i zawiera cztery atomy węgla o hybrydyzacji orbitali walencyjnych sp2. W wyniku polimeryzacji węglowodoru B można otrzymać związek o wzorze:
Wzór fragmentu łańcucha polimeru otrzymywanego z węglowodoru B.

Napisz równanie reakcji węglowodoru A z wodorem oraz wzór węglowodoru B. Zastosuj wzory półstrukturalne (grupowe) lub uproszczone związków organicznych.

Równanie reakcji: ……………………………

Wzór węglowodoru B: ……………………………

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj zużycie wodoru przez jeden mol A i B.

Podpowiedź 2

Oddziel wkład pierścienia i wiązań podwójnych do indeksu.

Podpowiedź 3

Odtwórz układ wiązań w B z polimeru; dla A sprawdź cykloheksen.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Równanie uwodornienia węglowodoru A i wzór węglowodoru B według CKE.

Zasady oceniania

2 pkt – poprawne napisanie równania reakcji węglowodoru A z wodorem oraz poprawne napisanie wzoru półstrukturalnego (grupowego) węglowodoru B.

1 pkt – poprawne napisanie równania reakcji węglowodoru A z wodorem oraz niepoprawne napisanie wzoru półstrukturalnego (grupowego) węglowodoru B ALBO niepoprawne napisanie równania reakcji węglowodoru A z wodorem oraz poprawne napisanie wzoru półstrukturalnego (grupowego) węglowodoru B.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Uwaga: Jeżeli zdający zapisze poprawne równanie reakcji z zastosowaniem innego wzoru półstrukturalnego związku spełniającego warunek zadania, należy przyznać 1 punkt.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Indeks dwa nie przesądza, czy związek ma dwa wiązania podwójne, czy pierścień i jedno wiązanie podwójne. B zużywa dwa mole wodoru, a A jeden, więc B zawiera dwa uwodorniane wiązania podwójne, natomiast A ma jedno i pierścień. Brak trzeciorzędowych atomów węgla wskazuje dla A cykloheksen, który uwodornia się do cykloheksanu.

W B cztery atomy węgla mają hybrydyzację sp², a informacja o budowie polimeru ustala ich położenie: B to heksa-2,4-dien. Każde wiązanie podwójne zużywa jeden mol wodoru przy pełnym uwodornieniu. Należy sprawdzić wszystkie warunki łącznie, szczególnie wzór jednostki polimeru.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Równanie uwodornienia węglowodoru A i wzór węglowodoru B według CKE.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2026_05_glowny_15.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania