Zadanie 15.1 — maj 2026 — Formuła 2023

Formuła 2023rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 15.

Źródłem informacji o budowie związku jest m.in. indeks niedoboru wodoru, czyli liczba równa sumarycznej liczbie pierścieni i liczbie wiązań π w strukturze związku organicznego. Wartość indeksu to także liczba cząsteczek wodoru, które należy dodać do cząsteczki danego związku organicznego, aby przekształcić ją w acykliczną cząsteczkę nasyconą.

Na podstawie: T.W.G. Solomons, C.B. Fryhle, S.A. Snyder, Chemia organiczna, Warszawa 2022.

Uzupełnij tabelę. Wpisz wartości indeksu niedoboru wodoru dla dwóch węglowodorów: cykloheksanu i heks-1-enu.

CykloheksanHeks-1-en
Indeks niedoboru wodoru  
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj liczbę wodorów ze wzorcem nasyconego łańcucha.

Podpowiedź 2

Pamiętaj, że pierścień również powoduje niedobór wodoru.

Podpowiedź 3

Policz oddzielnie pierścień cykloheksanu i wiązanie podwójne heks-1-enu.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

CykloheksanHeks-1-en
Indeks niedoboru wodoru11

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Indeks niedoboru wodoru porównuje wzór związku ze wzorem nasyconego, acyklicznego węglowodoru o tej samej liczbie atomów węgla. Każdy pierścień lub wiązanie podwójne zmniejsza liczbę atomów wodoru o dwa i zwiększa indeks o jeden. Cykloheksan ma jeden pierścień, a heks-1-en jedno wiązanie podwójne.

Oba mają więc indeks równy jeden, mimo różnego rodzaju budowy. Można to sprawdzić wzorem: dla sześciu węgli wzorzec nasycony ma czternaście wodorów, a oba związki po dwanaście. Indeks nie jest liczbą wiązań podwójnych — uwzględnia również pierścienie, a wiązanie potrójne liczy się podwójnie.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

CykloheksanHeks-1-en
Indeks niedoboru wodoru11
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2026_05_glowny_15.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania