Zadanie 9.1 — maj 2026 — Formuła 2023

Formuła 2023rozszerzony4 pkt
Źródło

Informacja do zadania 9.

Potencjały półogniw zależą od stężeń reagentów biorących udział w procesach elektrochemicznych. Jeżeli metal Me jest zanurzony w roztworze zawierającym jony tego metalu o ładunku n+ i o stężeniu cMen+, to potencjał takiego półogniwa można obliczyć za pomocą równania Nernsta. Dla układu Men+ / Me w temperaturze 298 K to równanie ma postać:

E = E° + (0,059 / n) · log cMen+

gdzie E° jest potencjałem standardowym redukcji tego półogniwa.

Na podstawie: M.J. Sienko, R.A. Plane, Chemia. Podstawy i zastosowania, Warszawa 2002.

Zbudowano ogniwo galwaniczne, którego siła elektromotoryczna (SEM) w temperaturze 298 K była równa 1,084 V. Ogniwo składało się z półogniw zawierających metale zanurzone w roztworach swoich soli. Każdy roztwór miał objętość 500 cm3.

Anodą było półogniwo złożone z blaszki cynkowej, zanurzonej w roztworze chlorku cynku o stężeniu 1,0 mol · dm−3, a katodą — półogniwo, w którym blaszka z metalu Me była zanurzona w roztworze zawierającym jony Me2+.

Roztwór katodowy otrzymano w wyniku rozpuszczenia w wodzie równomolowej mieszaniny dwóch uwodnionych soli o łącznej masie 22,05 g. Jedną z nich był siarczan(VI) o wzorze MeSO4 · 5H2O, a drugą — chlorek, którego wzór zapisano jako MeCl2 · xH2O, gdyż nie była znana liczba moli wody w jednym molu hydratu.

Zgodnie z równaniem Nernsta potencjał takiego półogniwa jest liniową funkcją logarytmu stężenia jonów w roztworze i dla opisanego układu Me2+ / Me ta zależność ma przebieg pokazany na poniższym wykresie.

Wykres E od log c dla Me2+/Me: punkt log c=0, E=0,342 V oraz punkt log c=-1, E=0,312 V.

Wykonaj obliczenia i napisz wzór hydratu chlorku metalu użytego do sporządzenia roztworu katodowego w opisanym ogniwie. Do obliczenia stężenia kationów metalu Me2+ zastosuj wzór Nernsta. Użyj wartości mas molowych z dokładnością do drugiego miejsca po przecinku.

Obliczenia: …
Wzór hydratu: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Z zależności SEM = potencjał katody minus potencjał anody wyznacz potencjał katody.

Podpowiedź 2

Wykorzystaj równanie Nernsta, a potem przelicz stężenie na liczbę moli.

Podpowiedź 3

Rozdziel mole miedzi równo między dwie sole i zapisz sumę ich mas.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Przykładowe rozwiązanie CKE — sposób 3 (zapis HTML):

EA = E°A = −0,762 V; E°K = 0,342 V
SEM = EK − EA = 1,084 V; EK = 0,322 V
1,084 = [0,342 − (−0,762)] + (0,059 / 2) · log cCu2+ − (0,059 / 2) · log 1
log cCu2+ = −0,6779; cCu2+ = 0,210 mol · dm−3
n = 0,210 · 0,5 = 0,105 mol; ½n = 0,0525 mol
M(CuCl2 · xH2O) = 134,45 + 18,02x g · mol−1
M(CuSO4 · 5H2O) = 249,71 g · mol−1

x — liczba moli wody przypadających na 1 mol chlorku miedzi(II) w hydracie.

22,05 = 0,0525 (249,71 + 134,45 + 18,02x); x ≈ 2

Wzór hydratu: CuCl2 · 2H2O.

Zasady oceniania

4 pkt – zastosowanie poprawnej metody, tj. wykorzystanie związku między danymi w zadaniu a szukanym wzorem hydratu oraz poprawne wykonanie obliczeń prowadzących do ustalenia poprawnego wzoru hydratu.

3 pkt – zastosowanie poprawnej metody, tj. wykorzystanie związku między danymi w zadaniu a szukanym wzorem hydratu oraz wykonanie obliczeń prowadzących do ustalenia wzoru hydratu, ale popełnienie jednej z usterek spośród: • szacowanie wartości log cMen+ na podstawie wykresu zamieszczonego w informacji wprowadzającej • użycie wartości mas molowych niespełniających warunku zadania, tj. poprawnych i innych niż wyrażone z dokładnością do drugiego miejsca po przecinku • popełnienie błędów rachunkowych • brak zapisu wzoru hydratu.

2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, tj. wykorzystanie związku między danymi w zadaniu a szukanym wzorem hydratu oraz wykonanie obliczeń prowadzących do ustalenia wzoru hydratu, ale popełnienie dwóch dowolnych usterek spośród: • szacowanie wartości log cMen+ na podstawie wykresu zamieszczonego w informacji wprowadzającej • użycie wartości mas molowych niespełniających warunku zadania, tj. poprawnych i innych niż wyrażone z dokładnością do drugiego miejsca po przecinku • popełnienie błędów rachunkowych • brak zapisu wzoru hydratu ALBO

2 pkt – poprawne obliczenie liczby moli kationów Me2+ pochodzących od chlorku metalu Me oraz liczby moli kationów Me2+ pochodzących od siarczanu(VI) metalu Me w roztworze katodowym oraz zastosowanie niepoprawnej metody rozwiązania dalszej części zadania albo brak dalszego rozwiązania.

1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, tj. wykorzystanie związku między danymi w zadaniu a szukanym wzorem hydratu oraz wykonanie obliczeń prowadzących do ustalenia wzoru hydratu, ale popełnienie trzech dowolnych usterek spośród: • szacowanie wartości log cMen+ na podstawie wykresu zamieszczonego w informacji wprowadzającej • użycie wartości mas molowych niespełniających warunku zadania, tj. poprawnych i innych niż wyrażone z dokładnością do drugiego miejsca po przecinku • popełnienie błędów rachunkowych • brak zapisu wzoru hydratu ALBO

1 pkt – poprawne obliczenie wartości stężenia molowego kationów Me2+ w roztworze katodowym oraz zastosowanie niepoprawnej metody rozwiązania dalszej części zadania albo brak dalszego rozwiązania ALBO

1 pkt – poprawne obliczenie wartości potencjału półogniwa pełniącego funkcję katody w warunkach zadania oraz dokonanie identyfikacji metalu, który pełni funkcję katody.

0 pkt – zastosowanie błędnej metody albo brak rozwiązania.

Uwaga 1. CKE: Zastosowanie w obliczeniach wartości masy molowej M(H2O) = 18,00 g · mol−1 nie skutkuje utratą 1 punktu.

Uwaga 2. CKE: Jeśli w obliczeniach zdający zastosował błędną wartość masy molowej, to za rozwiązanie zadania może otrzymać maksymalnie 2 punkty.

Uwaga 3. CKE: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń. Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej poprawnej metody i poprawnych obliczeń.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Najpierw ustalamy potencjał katody: jest on równy SEM powiększonej o potencjał anody, czyli 0,322 V. Z informacji o metalu wynika, że katodą jest miedź. Podstawienie do podanego równania Nernsta daje logarytm stężenia około −0,678, a stężenie jonów miedzi około 0,210 mol·dm⁻³. W 0,500 dm³ znajduje się 0,105 mola tych jonów.

Sole dodano równomolowo i każda dostarcza jeden jon miedzi, więc każdej soli użyto 0,0525 mola. Łączna masa 22,05 g jest sumą mas pentahydratu siarczanu i nieznanego hydratu chlorku. Równanie masy prowadzi do x około 2. Nie przypisuj całej liczby moli miedzi jednemu hydratowi.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Przykładowe rozwiązanie CKE — sposób 3 (zapis HTML):

EA = E°A = −0,762 V; E°K = 0,342 V
SEM = EK − EA = 1,084 V; EK = 0,322 V
1,084 = [0,342 − (−0,762)] + (0,059 / 2) · log cCu2+ − (0,059 / 2) · log 1
log cCu2+ = −0,6779; cCu2+ = 0,210 mol · dm−3
n = 0,210 · 0,5 = 0,105 mol; ½n = 0,0525 mol
M(CuCl2 · xH2O) = 134,45 + 18,02x g · mol−1
M(CuSO4 · 5H2O) = 249,71 g · mol−1

x — liczba moli wody przypadających na 1 mol chlorku miedzi(II) w hydracie.

22,05 = 0,0525 (249,71 + 134,45 + 18,02x); x ≈ 2

Wzór hydratu: CuCl2 · 2H2O.

Wymagania podstawy programowej

Zadanie 9.1

W podstawie programowej

Przypisanie robocze z arkusza Chemia PP2024; do zatwierdzenia przez recenzenta.

  • PR:I.5 — ustala wzór empiryczny i rzeczywisty związku chemicznego (nieorganicznego i organicznego) na podstawie jego składu i masy molowej;
  • PR:I.7 — wykonuje obliczenia, z uwzględnieniem wydajności reakcji, dotyczące: liczby moli oraz mas substratów i produktów (stechiometria wzorów i równań chemicznych), objętości gazów w warunkach normalnych, po zmieszaniu substratów w stosunku stechiometrycznym i niestechiometrycznym;
  • PR:IX.1 — stosuje pojęcia: półogniwo, anoda, katoda, ogniwo galwaniczne, klucz elektrolityczny; potencjał standardowy półogniwa, szereg elektrochemiczny, SEM;
  • PR:IX.3 — pisze równania reakcji zachodzące na elektrodach (na katodzie i anodzie) ogniwa galwanicznego o danym schemacie; projektuje ogniwo, w którym zachodzi dana reakcja chemiczna; pisze schemat tego ogniwa;
  • PR:IX.4 — oblicza SEM ogniwa galwanicznego na podstawie standardowych potencjałów półogniw, z których jest ono zbudowane;

Przypisanie redakcyjne do podstawy CHEM-PP2024.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2026_05_glowny_09.1

Organizator: CKE

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania