Badano reakcje mocnego kwasu HA i słabego kwasu HX z mocną zasadą. W tym celu
wykonano miareczkowanie wodnych roztworów tych kwasów za pomocą wodnego roztworu
wodorotlenku potasu – zgodnie z poniższym opisem.
Umieszczono w zlewce 20,0 cm3 roztworu wybranego kwasu o stężeniu 0,10 mol ∙dm−3
i zmierzono pH tego roztworu. Następnie do zlewki z roztworem kwasu dodawano porcjami
wodny roztwór KOH o stężeniu 0,10 mol ∙dm−3. Po dodaniu każdej porcji roztworu
wodorotlenku mierzono pH mieszaniny reakcyjnej. Punkt równoważnikowy (PR) został
osiągnięty po dodaniu takiej objętości roztworu KOH, w jakiej liczba moli zasady jest równa
liczbie moli kwasu. Uzyskane wyniki przedstawiono w formie wykresu zależności mierzonego
pH od objętości roztworu KOH – naniesione punkty połączono, w wyniku czego otrzymano
krzywą miareczkowania.
Poniżej przedstawiono krzywą miareczkowania wodnego roztworu jednego z tych kwasów
(HA albo HX) wodnym roztworem wodorotlenku potasu.
14,0
pH
13,0
12,0

objętość roztworu KOH, cm3
Rozstrzygnij, czy przedstawiony wykres ilustruje wyniki miareczkowania wodnego roztworu słabego kwasu HX wodnym roztworem KOH w opisanym doświadczeniu.
Odpowiedź uzasadnij – przytocz dwa różne argumenty.
Rozstrzygnięcie: …
Uzasadnienie:
1 …
2 …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Odczytaj dwa charakterystyczne miejsca krzywej: początek miareczkowania i punkt równoważnikowy.
Podpowiedź 2
Porównaj początkowe pH = 1 z wartością oczekiwaną dla słabego kwasu o stężeniu 0,10 mol/dm3.
Podpowiedź 3
Wskaż dodatkowo obojętny odczyn w PR i wyjaśnij, dlaczego sól HX dawałaby tam odczyn zasadowy.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Nie. Dwa przykładowe argumenty CKE: (1) początkowy roztwór 0,10 mol · dm−3 ma pH = 1,0, podczas gdy dla słabego kwasu tej samej koncentracji pH byłoby większe; (2) w punkcie równoważnikowym pH = 7,0, podczas gdy sól słabego kwasu i mocnej zasady dałaby pH większe od 7. CKE dopuszcza także poprawne porównanie kształtów krzywych. Samo stwierdzenie „pH kwasu jest bardzo niskie” jest niewystarczające.
Zasady oceniania
2 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i uzasadnienie zawierające dwa poprawne argumenty
odwołujące się do początkowej wartości pH roztworu oraz do wartości pH w punkcie
równoważnikowym.
1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i uzasadnienie zawierające jeden poprawny argument.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Z wykresu odczytujemy początkowe pH = 1 dla kwasu o stężeniu 0,10 mol/dm3. Odpowiada to niemal całkowitej dysocjacji mocnego kwasu; słaby HX przy takim samym stężeniu miałby mniejsze [H+] i większe pH.
Drugi niezależny argument dotyczy punktu równoważnikowego: na wykresie pH = 7, podczas gdy sól słabego kwasu i mocnej zasady ulegałaby hydrolizie anionowej, dając pH większe od 7. Wykres przedstawia więc miareczkowanie HA, a nie HX. Sama objętość KOH w PR nie rozstrzyga o mocy kwasu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Nie. Dwa przykładowe argumenty CKE: (1) początkowy roztwór 0,10 mol · dm−3 ma pH = 1,0, podczas gdy dla słabego kwasu tej samej koncentracji pH byłoby większe; (2) w punkcie równoważnikowym pH = 7,0, podczas gdy sól słabego kwasu i mocnej zasady dałaby pH większe od 7. CKE dopuszcza także poprawne porównanie kształtów krzywych. Samo stwierdzenie „pH kwasu jest bardzo niskie” jest niewystarczające.