Zadanie 8 — maj 2023 — Formuła 2023

Formuła 2023rozszerzony4 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 07–08.

W wodnych roztworach słabych kwasów jednoprotonowych zachodzi dysocjacja. Dla danej

wartości stężenia molowego roztworu i w danej temperaturze ustala się stan równowagi

między cząsteczkami i jonami obecnymi w roztworze.

Na poniższym wykresie przedstawiono zależność stopnia dysocjacji (α) dwóch kwasów

jednoprotonowych HX i HQ od stężenia molowego roztworu w temperaturze 20 °C.

Informacja wspólna 07-08 — materiał graficzny CKE, s. 8, element 1.

Wartości stopnia dysocjacji kwasu HX dla wybranych stężeń molowych (𝑐0) zebrano w tabeli

(𝑡= 20 °C).

𝑐0, mol × dm−3

0,002

0,008

0,018

0,028

0,042

0,100

α, %

43,6

25,2

17,6

14,4

11,9

7,9

W tabeli (s. 9) umieszczono wartości pH czterech roztworów kwasu HX o wybranych

stężeniach molowych, a na wykresie przedstawiono logarytmiczną zależność pH roztworu

tego kwasu od jego stężenia molowego w zakresie stężeń od 0,002 mol × dm−3

do 0,028 mol × dm−3 (𝑡= 20 °C).

Uzupełnij tabelę brakującymi wartościami pH (z dokładnością do jednego miejsca po przecinku) oraz dokończ wykres zależności pH roztworu kwasu HX od jego stężenia molowego. Następnie oblicz stężenie molowe jonów X− i stężenie molowe niezdysocjowanych cząsteczek HX w roztworze o pH = 𝟐, 𝟐. Odczyt z wykresu wykonaj z dokładnością do 𝟎, 𝟎𝟎𝟐 𝐦𝐨𝐥· 𝐝𝐦−𝟑, a wartości stężenia molowego jonów X−

i cząsteczek HX podaj z dokładnością do 𝟎, 𝟎𝟎𝟏 𝐦𝐨𝐥· 𝐝𝐦−𝟑.

𝑐0, mol × dm−3

0,002

0,008

0,018

0,028

0,042

0,100

pH

3,1

2,7

2,5

2,4

  
Zadanie 8 — materiał graficzny CKE, s. 9, element 1.
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Wyznacz dwa brakujące pH ze stężeń i stopni dysocjacji zapisanych jako ułamki, a następnie uzupełnij wykres.

Podpowiedź 2

Dla pH = 2,2 odczytaj c0 z krzywej i oblicz [X−] = [H+] = 10-2,2.

Podpowiedź 3

Od odczytanego c0 odejmij stężenie jonów X−; dopiero na końcu zaokrąglij oba szukane stężenia do 0,001 mol/dm3.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

c0, mol · dm−30,0020,0080,0180,0280,0420,100
pH3,12,72,52,42,32,1

Przykładowy wykres CKE:

CKE: uzupełniony wykres zależności pH od stężenia kwasu HX.

Sposób 1. Z wykresu dla pH = 2,2 odczytuje się c0 = 0,068 mol · dm−3. [X−] = [H+] = 10−2,2 ≈ 0,006 mol · dm−3. [HX] = 0,068 − 0,006 = 0,062 mol · dm−3.

Sposób 2. CKE dopuszcza obliczenie K = 6,79 · 10−4 z danych tabeli. Przy zaokrąglonym [H+] = 0,006 mol · dm−3 otrzymuje się c0 = 0,060 mol · dm−3 i [HX] = 0,054 mol · dm−3. Odczyt musi odpowiadać wykonanemu wykresowi i wymaganej dokładności.

Zasady oceniania

Za rozwiązanie zadania można otrzymać łącznie od 0 do 4 punktów, w tym:

– od 0 do 2 punktów za obliczenie wartości pH i dokończenie wykresu

ORAZ

– od 0 do 2 punktów za obliczenie stężenia jonów X− i stężenia cząsteczek HX,

zgodnie z poniższymi zasadami.

W zakresie obliczenia wartości pH i wykonania wykresu:

2 pkt – zastosowanie poprawnej metody prowadzącej do obliczenia pH, poprawne obliczenie

i napisanie w tabeli dwóch wartości pH z właściwą dokładnością oraz poprawne

naniesienie punktów i dokończenie wykresu.

1 pkt – zastosowanie poprawnej metody rozwiązania prowadzącej do obliczenia pH,

wykonanie obliczeń i napisanie w tabeli wartości pH oraz dokończenie wykresu, ale:

• popełnienie błędu rachunkowego (błędna jedna wartość pH) i sporządzenie

wykresu adekwatnie do danych zapisanych w tabeli

LUB

• niedokładne naniesienie punktów na wykresie.

ALBO

– poprawne naniesienie punktów i dokończenie wykresu bez uzupełnienia tabeli.

0 pkt – zastosowanie błędnej metody albo brak rozwiązania.

Uwaga 1.: Podanie wyników z dokładnością większą niż wymagana nie skutkuje utratą

punktów.

Uwaga 2.: Zdający może uzyskać 1 pkt za uzupełnienie tabeli dwoma wartościami pH, które

są inne niż wartości podane w przykładowym rozwiązaniu zadania, jeżeli przedstawi

poprawny sposób ich obliczenia (poprawną metodę). Za poprawne obliczenie i poprawne

naniesienie tych punktów oraz dokończenie wykresu zdający otrzymuje łącznie 2 pkt.

Uwaga 3.: Jeśli obie wartości pH w tabeli są wynikiem wykorzystania do obliczeń

niedokładnej wartości α oszacowanej na podstawie wykresu zamieszczonego w informacji

wprowadzającej, to za uzupełnienie tabeli zdający nie otrzymuje punktu, ale za poprawne

naniesienie punktów oraz dokończenie wykresu zdający otrzymuje 1 pkt.

ORAZ

W zakresie obliczenia wartości stężenia jonów X− i stężenia cząsteczek HX

w roztworze:

2 pkt – poprawne odczytanie z wykresu z właściwą dokładnością wartości stężenia

molowego roztworu kwasu HX o pH równym 2,2, zastosowanie poprawnej metody,

obejmującej obliczenie stężenia jonów X− i stężenia cząsteczek HX w roztworze na

podstawie podanej wartości pH i stężenia kwasu odczytanego z wykonanego

wykresu, oraz podanie wyników z właściwą dokładnością i właściwą jednostką.

1 pkt – odczytanie z wykresu z właściwą dokładnością wartości stężenia molowego roztworu

kwasu HX o pH równym 2,2, obliczenie stężenia jonów X− i stężenia cząsteczek HX

w roztworze, ale:

• popełnienie błędów rachunkowych lub błąd odczytu danych

LUB

• podanie wyników z jednostką inną niż mol ∙dm−3,

LUB

• podanie wyników z niewłaściwą dokładnością.

ALBO

− na podstawie podanej wartości pH roztworu

– poprawne obliczenie stężenia jonów X

kwasu.

ALBO

– odczytanie z wykresu z właściwą dokładnością wartości stężenia molowego roztworu

kwasu HX o pH równym 2,2 oraz obliczenie stężenia jonów X− i stężenia cząsteczek

HX w roztworze i podanie wyników z właściwą jednostką, ale zastosowanie do

rozwiązania niedokładnej wartości 𝛼 oszacowanej na podstawie wykresu

zamieszczonego w informacji wprowadzającej.

0 pkt – zastosowanie błędnej metody albo brak rozwiązania.

Uwaga 4.: Podanie wyników z dokładnością większą niż wymagana nie skutkuje utratą

punktów.

Uwaga 5.: Zdający może obliczyć wartość stałej dysocjacji K na podstawie danych zawartych

w informacji do zadania (dla dowolnych wartości α i co) i otrzymaną wartość zastosować do

rozwiązania drugiej części zadania (patrz rozwiązanie Sposób 2.). W takim przypadku za

swoje rozwiązanie może uzyskać maksymalnie 2 pkt, według następujących zasad:

2 pkt – zastosowanie poprawnej metody prowadzącej do obliczenia stężenia jonów X−

i stężenia cząsteczek HX oraz poprawne wykonanie obliczeń (bez uzupełnienia tabeli,

wykonania wykresu i odczytywania wartości stężenia kwasu XH).

1 pkt – obliczenie stężenia jonów X− i stężenia cząsteczek HX, ale:

• popełnienie błędów rachunkowych

LUB

• podanie wartości stężeń z jednostką inną niż mol ∙dm−3.

ALBO

– poprawne obliczenie stężenia jonów X−.

0 pkt – zastosowanie błędnej metody albo brak rozwiązania.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Dla kwasu jednoprotonowego obliczamy [H+] = α·c0 i pH = −log[H+], zamieniając procenty na ułamek. Brakujące wartości pH wynoszą 2,3 oraz 2,1; nanosimy odpowiadające im punkty i przedłużamy krzywą. Dla pH = 2,2 przykładowy wykres CKE daje c0 = 0,068 mol/dm3.

Wtedy [X−] = [H+] = 10-2,2 ≈ 0,00631 mol/dm3, a [HX] = c0 − [X−] ≈ 0,06169 mol/dm3. Po zaokrągleniu do 0,001 otrzymujemy 0,006 i 0,062 mol/dm3. Odczyt c0 powinien odpowiadać własnemu poprawnie wykonanemu wykresowi.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

c0, mol · dm−30,0020,0080,0180,0280,0420,100
pH3,12,72,52,42,32,1

Przykładowy wykres CKE:

CKE: uzupełniony wykres zależności pH od stężenia kwasu HX.

Sposób 1. Z wykresu dla pH = 2,2 odczytuje się c0 = 0,068 mol · dm−3. [X−] = [H+] = 10−2,2 ≈ 0,006 mol · dm−3. [HX] = 0,068 − 0,006 = 0,062 mol · dm−3.

Sposób 2. CKE dopuszcza obliczenie K = 6,79 · 10−4 z danych tabeli. Przy zaokrąglonym [H+] = 0,006 mol · dm−3 otrzymuje się c0 = 0,060 mol · dm−3 i [HX] = 0,054 mol · dm−3. Odczyt musi odpowiadać wykonanemu wykresowi i wymaganej dokładności.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2023_05_glowny_08

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania