Źródło
Informacja do zadań 07–08.
W wodnych roztworach słabych kwasów jednoprotonowych zachodzi dysocjacja. Dla danej
wartości stężenia molowego roztworu i w danej temperaturze ustala się stan równowagi
między cząsteczkami i jonami obecnymi w roztworze.
Na poniższym wykresie przedstawiono zależność stopnia dysocjacji (α) dwóch kwasów
jednoprotonowych HX i HQ od stężenia molowego roztworu w temperaturze 20 °C.

Wartości stopnia dysocjacji kwasu HX dla wybranych stężeń molowych (𝑐0) zebrano w tabeli
(𝑡= 20 °C).
𝑐0, mol × dm−3 | 0,002 | 0,008 | 0,018 | 0,028 | 0,042 | 0,100 |
|---|---|---|---|---|---|---|
α, % | 43,6 | 25,2 | 17,6 | 14,4 | 11,9 | 7,9 |
W tabeli (s. 9) umieszczono wartości pH czterech roztworów kwasu HX o wybranych
stężeniach molowych, a na wykresie przedstawiono logarytmiczną zależność pH roztworu
tego kwasu od jego stężenia molowego w zakresie stężeń od 0,002 mol × dm−3
do 0,028 mol × dm−3 (𝑡= 20 °C).
Uzupełnij tabelę brakującymi wartościami pH (z dokładnością do jednego miejsca po przecinku) oraz dokończ wykres zależności pH roztworu kwasu HX od jego stężenia molowego. Następnie oblicz stężenie molowe jonów X− i stężenie molowe niezdysocjowanych cząsteczek HX w roztworze o pH = 𝟐, 𝟐. Odczyt z wykresu wykonaj z dokładnością do 𝟎, 𝟎𝟎𝟐 𝐦𝐨𝐥· 𝐝𝐦−𝟑, a wartości stężenia molowego jonów X−
i cząsteczek HX podaj z dokładnością do 𝟎, 𝟎𝟎𝟏 𝐦𝐨𝐥· 𝐝𝐦−𝟑.
𝑐0, mol × dm−3 | 0,002 | 0,008 | 0,018 | 0,028 | 0,042 | 0,100 |
|---|---|---|---|---|---|---|
pH | 3,1 | 2,7 | 2,5 | 2,4 |

Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Wyznacz dwa brakujące pH ze stężeń i stopni dysocjacji zapisanych jako ułamki, a następnie uzupełnij wykres.
Podpowiedź 2
Dla pH = 2,2 odczytaj c0 z krzywej i oblicz [X−] = [H+] = 10-2,2.
Podpowiedź 3
Od odczytanego c0 odejmij stężenie jonów X−; dopiero na końcu zaokrąglij oba szukane stężenia do 0,001 mol/dm3.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
| c0, mol · dm−3 | 0,002 | 0,008 | 0,018 | 0,028 | 0,042 | 0,100 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| pH | 3,1 | 2,7 | 2,5 | 2,4 | 2,3 | 2,1 |
Przykładowy wykres CKE:

Sposób 1. Z wykresu dla pH = 2,2 odczytuje się c0 = 0,068 mol · dm−3. [X−] = [H+] = 10−2,2 ≈ 0,006 mol · dm−3. [HX] = 0,068 − 0,006 = 0,062 mol · dm−3.
Sposób 2. CKE dopuszcza obliczenie K = 6,79 · 10−4 z danych tabeli. Przy zaokrąglonym [H+] = 0,006 mol · dm−3 otrzymuje się c0 = 0,060 mol · dm−3 i [HX] = 0,054 mol · dm−3. Odczyt musi odpowiadać wykonanemu wykresowi i wymaganej dokładności.
Zasady oceniania
Za rozwiązanie zadania można otrzymać łącznie od 0 do 4 punktów, w tym:
– od 0 do 2 punktów za obliczenie wartości pH i dokończenie wykresu
ORAZ
– od 0 do 2 punktów za obliczenie stężenia jonów X− i stężenia cząsteczek HX,
zgodnie z poniższymi zasadami.
W zakresie obliczenia wartości pH i wykonania wykresu:
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody prowadzącej do obliczenia pH, poprawne obliczenie
i napisanie w tabeli dwóch wartości pH z właściwą dokładnością oraz poprawne
naniesienie punktów i dokończenie wykresu.
1 pkt – zastosowanie poprawnej metody rozwiązania prowadzącej do obliczenia pH,
wykonanie obliczeń i napisanie w tabeli wartości pH oraz dokończenie wykresu, ale:
• popełnienie błędu rachunkowego (błędna jedna wartość pH) i sporządzenie
wykresu adekwatnie do danych zapisanych w tabeli
LUB
• niedokładne naniesienie punktów na wykresie.
ALBO
– poprawne naniesienie punktów i dokończenie wykresu bez uzupełnienia tabeli.
0 pkt – zastosowanie błędnej metody albo brak rozwiązania.
Uwaga 1.: Podanie wyników z dokładnością większą niż wymagana nie skutkuje utratą
punktów.
Uwaga 2.: Zdający może uzyskać 1 pkt za uzupełnienie tabeli dwoma wartościami pH, które
są inne niż wartości podane w przykładowym rozwiązaniu zadania, jeżeli przedstawi
poprawny sposób ich obliczenia (poprawną metodę). Za poprawne obliczenie i poprawne
naniesienie tych punktów oraz dokończenie wykresu zdający otrzymuje łącznie 2 pkt.
Uwaga 3.: Jeśli obie wartości pH w tabeli są wynikiem wykorzystania do obliczeń
niedokładnej wartości α oszacowanej na podstawie wykresu zamieszczonego w informacji
wprowadzającej, to za uzupełnienie tabeli zdający nie otrzymuje punktu, ale za poprawne
naniesienie punktów oraz dokończenie wykresu zdający otrzymuje 1 pkt.
ORAZ
W zakresie obliczenia wartości stężenia jonów X− i stężenia cząsteczek HX
w roztworze:
2 pkt – poprawne odczytanie z wykresu z właściwą dokładnością wartości stężenia
molowego roztworu kwasu HX o pH równym 2,2, zastosowanie poprawnej metody,
obejmującej obliczenie stężenia jonów X− i stężenia cząsteczek HX w roztworze na
podstawie podanej wartości pH i stężenia kwasu odczytanego z wykonanego
wykresu, oraz podanie wyników z właściwą dokładnością i właściwą jednostką.
1 pkt – odczytanie z wykresu z właściwą dokładnością wartości stężenia molowego roztworu
kwasu HX o pH równym 2,2, obliczenie stężenia jonów X− i stężenia cząsteczek HX
w roztworze, ale:
• popełnienie błędów rachunkowych lub błąd odczytu danych
LUB
• podanie wyników z jednostką inną niż mol ∙dm−3,
LUB
• podanie wyników z niewłaściwą dokładnością.
ALBO
− na podstawie podanej wartości pH roztworu
– poprawne obliczenie stężenia jonów X
kwasu.
ALBO
– odczytanie z wykresu z właściwą dokładnością wartości stężenia molowego roztworu
kwasu HX o pH równym 2,2 oraz obliczenie stężenia jonów X− i stężenia cząsteczek
HX w roztworze i podanie wyników z właściwą jednostką, ale zastosowanie do
rozwiązania niedokładnej wartości 𝛼 oszacowanej na podstawie wykresu
zamieszczonego w informacji wprowadzającej.
0 pkt – zastosowanie błędnej metody albo brak rozwiązania.
Uwaga 4.: Podanie wyników z dokładnością większą niż wymagana nie skutkuje utratą
punktów.
Uwaga 5.: Zdający może obliczyć wartość stałej dysocjacji K na podstawie danych zawartych
w informacji do zadania (dla dowolnych wartości α i co) i otrzymaną wartość zastosować do
rozwiązania drugiej części zadania (patrz rozwiązanie Sposób 2.). W takim przypadku za
swoje rozwiązanie może uzyskać maksymalnie 2 pkt, według następujących zasad:
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody prowadzącej do obliczenia stężenia jonów X−
i stężenia cząsteczek HX oraz poprawne wykonanie obliczeń (bez uzupełnienia tabeli,
wykonania wykresu i odczytywania wartości stężenia kwasu XH).
1 pkt – obliczenie stężenia jonów X− i stężenia cząsteczek HX, ale:
• popełnienie błędów rachunkowych
LUB
• podanie wartości stężeń z jednostką inną niż mol ∙dm−3.
ALBO
– poprawne obliczenie stężenia jonów X−.
0 pkt – zastosowanie błędnej metody albo brak rozwiązania.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Dla kwasu jednoprotonowego obliczamy [H+] = α·c0 i pH = −log[H+], zamieniając procenty na ułamek. Brakujące wartości pH wynoszą 2,3 oraz 2,1; nanosimy odpowiadające im punkty i przedłużamy krzywą. Dla pH = 2,2 przykładowy wykres CKE daje c0 = 0,068 mol/dm3.
Wtedy [X−] = [H+] = 10-2,2 ≈ 0,00631 mol/dm3, a [HX] = c0 − [X−] ≈ 0,06169 mol/dm3. Po zaokrągleniu do 0,001 otrzymujemy 0,006 i 0,062 mol/dm3. Odczyt c0 powinien odpowiadać własnemu poprawnie wykonanemu wykresowi.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
| c0, mol · dm−3 | 0,002 | 0,008 | 0,018 | 0,028 | 0,042 | 0,100 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| pH | 3,1 | 2,7 | 2,5 | 2,4 | 2,3 | 2,1 |
Przykładowy wykres CKE:

Sposób 1. Z wykresu dla pH = 2,2 odczytuje się c0 = 0,068 mol · dm−3. [X−] = [H+] = 10−2,2 ≈ 0,006 mol · dm−3. [HX] = 0,068 − 0,006 = 0,062 mol · dm−3.
Sposób 2. CKE dopuszcza obliczenie K = 6,79 · 10−4 z danych tabeli. Przy zaokrąglonym [H+] = 0,006 mol · dm−3 otrzymuje się c0 = 0,060 mol · dm−3 i [HX] = 0,054 mol · dm−3. Odczyt musi odpowiadać wykonanemu wykresowi i wymaganej dokładności.