Źródło
Informacja do zadań 04–05.
Ze względu na zdolność atomów węgla do łączenia się w łańcuchy ten pierwiastek tworzy
z tlenem nie tylko związki takie jak CO i CO2, lecz także mniej typowe połączenia. Jednym
z nich jest ditlenek triwęgla o wzorze sumarycznym C3O2. Cząsteczka tego związku ma
budowę liniową, atomami wewnętrznymi są w niej atomy węgla, a skrajnymi – atomy tlenu.
Ditlenek triwęgla reaguje zarówno z wodą, jak i z amoniakiem. W każdej z tych reakcji
powstaje jeden produkt. W reakcji z wodą tworzy się kwas dikarboksylowy, a w reakcji
z amoniakiem – diamid tego kwasu.
Na podstawie: J.E. House, Inorganic Chemistry, Elsevier, 2008.
Narysuj wzory półstrukturalne (grupowe) produktów opisanych reakcji ditlenku triwęgla z wodą i amoniakiem.
Wzór półstrukturalny produktu reakcji C3O2 | |
|---|---|
z wodą | z amoniakiem |
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
W obu produktach zachowaj łańcuch trzech atomów węgla i rozpoznaj dwie grupy funkcyjne na jego końcach.
Podpowiedź 2
Dla reakcji z wodą umieść na końcach COOH, a dla reakcji z amoniakiem grupy amidowe CONH2.
Podpowiedź 3
Pokaż środkową grupę CH2 i zapisz wzory półstrukturalne kwasu propanodiowego oraz jego diamidu.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
| Produkt reakcji z wodą | Produkt reakcji z amoniakiem |
|---|---|
![]() | ![]() |
Uwaga CKE: zastosowanie wzorów szkieletowych zamiast półstrukturalnych (grupowych) powoduje utratę 1 pkt.
Zasady oceniania
2 pkt – poprawne narysowanie wzoru produktu reakcji C3O2 z wodą oraz wzoru produktu
reakcji C3O2 z amoniakiem w postaci półstrukturalnej (grupowej).
1 pkt – poprawne narysowanie jednego ze wzorów półstrukturalnych (grupowych).
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Zachowujemy trzy atomy węgla substratu i korzystamy z informacji o rodzaju jedynego produktu. Reakcja z wodą prowadzi do kwasu propanodiowego: skrajne atomy węgla należą do dwóch grup COOH, a środkowy do CH2.
Przyłączenie dwóch cząsteczek wody bilansuje jego wzór. Reakcja z amoniakiem daje diamid tego kwasu, czyli propanodiamid, z dwiema końcowymi grupami CONH2 i środkową CH2. W odpowiedzi wymagane są wzory półstrukturalne, więc należy jawnie pokazać te grupy i ich połączenia, zgodnie z wzorami w kluczu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
| Produkt reakcji z wodą | Produkt reakcji z amoniakiem |
|---|---|
![]() | ![]() |
Uwaga CKE: zastosowanie wzorów szkieletowych zamiast półstrukturalnych (grupowych) powoduje utratę 1 pkt.

