Źródło
Informacja do zadań 04–05.
Ze względu na zdolność atomów węgla do łączenia się w łańcuchy ten pierwiastek tworzy
z tlenem nie tylko związki takie jak CO i CO2, lecz także mniej typowe połączenia. Jednym
z nich jest ditlenek triwęgla o wzorze sumarycznym C3O2. Cząsteczka tego związku ma
budowę liniową, atomami wewnętrznymi są w niej atomy węgla, a skrajnymi – atomy tlenu.
Ditlenek triwęgla reaguje zarówno z wodą, jak i z amoniakiem. W każdej z tych reakcji
powstaje jeden produkt. W reakcji z wodą tworzy się kwas dikarboksylowy, a w reakcji
z amoniakiem – diamid tego kwasu.
Na podstawie: J.E. House, Inorganic Chemistry, Elsevier, 2008.
Narysuj wzór elektronowy cząsteczki C3O2 (zaznacz kreskami wiązania chemiczne i wolne pary elektronowe). Uzupełnij poniższe zdania. Wybierz i zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.
Wzór elektronowy:
Aby wyjaśnić budowę cząsteczki C3O2, hybrydyzację typu sp przypisuje się orbitalom
walencyjnym (trzech atomów / dwóch atomów / jednego atomu) węgla. Liczba wiązań σ
w cząsteczce C3O2 wynosi (2 / 4 / 6 / 8).
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Ułóż pięć atomów liniowo, z tlenem na końcach i trzema atomami węgla pomiędzy nimi.
Podpowiedź 2
Dobierz wiązania do oktetów, a następnie zaznacz po dwie wolne pary na każdym atomie tlenu.
Podpowiedź 3
W układzie O=C=C=C=O policz dwa obszary wiązań przy każdym węglu i cztery połączenia zawierające wiązanie σ.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Hybrydyzacja sp: orbitale walencyjne trzech atomów węgla. Liczba wiązań σ: 4. Geometria cząsteczki nie podlega ocenie.
Zasady oceniania
2 pkt – poprawne narysowanie wzoru elektronowego C3O2 z uwzględnieniem wolnych par
elektronowych atomów tlenu oraz poprawne uzupełnienie dwóch zdań.
1 pkt – poprawne narysowanie wzoru elektronowego oraz niepełne lub błędne uzupełnienie
zdań albo brak uzupełnienia zdań
ALBO
– błędne narysowanie wzoru elektronowego albo brak wzoru oraz poprawne
uzupełnienie dwóch zdań.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Liniowa cząsteczka o skrajnych atomach tlenu ma szkielet O=C=C=C=O. Cztery wiązania podwójne zapewniają oktet wszystkim atomom, a przy każdym atomie tlenu trzeba dorysować dwie wolne pary elektronowe.
Każdy atom węgla ma dwa obszary wiązań, więc jego orbitalom walencyjnym przypisujemy hybrydyzację sp. Każde połączenie sąsiednich atomów zawiera jedno wiązanie σ: są cztery takie połączenia, zatem cztery wiązania σ. Dodatkowo występują cztery wiązania π, po jednym w każdym wiązaniu podwójnym.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Hybrydyzacja sp: orbitale walencyjne trzech atomów węgla. Liczba wiązań σ: 4. Geometria cząsteczki nie podlega ocenie.