Zadanie 6.3 — przykladowy 2023 — Formuła 2023

Formuła 2023rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 06.

Metoda VSEPR pozwala określać kształt cząsteczek zbudowanych z atomów pierwiastków

grup głównych. W cząsteczce należy wyróżnić atom centralny (np. atom tlenu w cząsteczce

H2O) i ustalić liczbę wolnych par elektronowych na jego zewnętrznej powłoce. Następnie

zsumować liczbę podstawników związanych z atomem centralnym (𝑥) i liczbę jego wolnych

par elektronowych (𝑦). W ten sposób otrzymuje się tzw. liczbę przestrzenną (𝐿p = 𝑥 + 𝑦),

która determinuje kształt cząsteczki. Ponieważ zarówno wolne, jak i wiążące pary

elektronowe wzajemnie się odpychają, wszystkie elementy składające się na liczbę

przestrzenną (podstawniki i wolne pary elektronowe) zajmują jak najbardziej odległe od

siebie położenia wokół atomu centralnego.

Na podstawie: R. J. Gillespie, Fifty years of the VSEPR model; Coordination Chemistry Reviews 252 (2008) 1315.

W teorii VSEPR przyjmuje się, że kąty między wiązaniami w drobinach zależą od siły, z jaką

odpychają się pary elektronowe znajdujące się na zewnętrznej powłoce. Siła odpychania par

elektronowych powłoki walencyjnej maleje w kolejności: wolna para elektronowa – wolna

para elektronowa > wolna para elektronowa – wiążąca para elektronowa > wiążąca para

elektronowa – wiążąca para elektronowa. Oznacza to, że w drobinach, w których nie ma

wolnych par elektronowych, kąty między wiązaniami są najbardziej zbliżone do wartości

teoretycznych opisujących idealną strukturę geometryczną drobiny, a w cząsteczkach

zawierających wolne pary elektronowe obserwuje się zmniejszenie kątów między

wiązaniami.

Na podstawie: J. D. Lee, Zwięzła chemia nieorganiczna, Warszawa 1994.

Wpisz do tabeli wartości kątów między wiązaniami N–H w wymienionych drobinach

(NH2−, NH3, NH4+). Wartości tych kątów wybierz spośród następujących: 180°, 120°, 109°,

107°, 105°.

Drobina

NH2−

NH3

NH4+

Wartość kąta między

wiązaniami

   
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj liczbę wolnych par na N w NH2−, NH3 i NH4+.

Podpowiedź 2

Więcej wolnych par oznacza silniejsze ściśnięcie kąta między wiązaniami przy tym samym ogólnym otoczeniu.

Podpowiedź 3

Wpisz kolejno 105°, 107° i 109°.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

DrobinaNH2−NH3NH4+
Kąt105°107°109°

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Wszystkie trzy drobiny mają cztery obszary elektronowe przy N. NH4+ ma same pary wiążące, więc kąt jest najbliższy tetraedrycznemu 109°. NH3 ma jedną wolną parę, która silniej odpycha wiązania i zmniejsza kąt do 107°.

NH2− ma dwie wolne pary, a kąt z proponowanego zestawu wynosi 105°. W kolejności tabeli wpisujemy 105°, 107°, 109°. Liczbę par ustalamy z elektronów i ładunku drobiny, nie z samej liczby atomów H.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

DrobinaNH2−NH3NH4+
Kąt105°107°109°
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2023_00_przykladowy_06.3

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania