Źródło
Informacja do zadań 06.
Metoda VSEPR pozwala określać kształt cząsteczek zbudowanych z atomów pierwiastków
grup głównych. W cząsteczce należy wyróżnić atom centralny (np. atom tlenu w cząsteczce
H2O) i ustalić liczbę wolnych par elektronowych na jego zewnętrznej powłoce. Następnie
zsumować liczbę podstawników związanych z atomem centralnym (𝑥) i liczbę jego wolnych
par elektronowych (𝑦). W ten sposób otrzymuje się tzw. liczbę przestrzenną (𝐿p = 𝑥 + 𝑦),
która determinuje kształt cząsteczki. Ponieważ zarówno wolne, jak i wiążące pary
elektronowe wzajemnie się odpychają, wszystkie elementy składające się na liczbę
przestrzenną (podstawniki i wolne pary elektronowe) zajmują jak najbardziej odległe od
siebie położenia wokół atomu centralnego.
Na podstawie: R. J. Gillespie, Fifty years of the VSEPR model; Coordination Chemistry Reviews 252 (2008) 1315.
Poniżej przedstawiono dwa modele przestrzenne (I i II) różnych cząsteczek o wzorze
ogólnym AB4.

Rozstrzygnij, który z przedstawionych modeli (I albo II) jest ilustracją kształtu cząsteczki SF4. Uzasadnij swój wybór. Zastosuj metodę VSEPR.
Cząsteczkę SF4 przedstawia model …
Uzasadnienie: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Policz elektrony siarki pozostałe po czterech pojedynczych wiązaniach. Uwzględnij je w liczbie przestrzennej.
Podpowiedź 2
SF4 ma cztery ligandy i jedną wolną parę, czyli liczbę przestrzenną pięć.
Podpowiedź 3
Wybierz model II; cząsteczka ma kształt huśtawki, a nie tetraedru.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Model II. W SF4 wokół atomu centralnego są cztery ligandy i jedna wolna para elektronowa, zatem liczba przestrzenna wynosi 5. Cząsteczka nie jest tetraedryczna.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne wskazanie modelu cząsteczki SF4 i poprawne uzasadnienie.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Siarka ma sześć elektronów walencyjnych; po utworzeniu czterech wiązań S–F pozostaje jedna wolna para na atomie centralnym. Liczba przestrzenna wynosi 4+1 = 5, więc otoczenie elektronowe odpowiada bipiramidzie trygonalnej, z wolną parą w pozycji równikowej.
Cztery atomy F tworzą kształt typu huśtawki, pokazany jako model II. Model I jest tetraedryczny i odpowiadałby brakowi wolnej pary. Uzasadnij wybór liczbą ligandów i wolnych par, nie tylko wizualnym podobieństwem rysunku do znanej cząsteczki.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Model II. W SF4 wokół atomu centralnego są cztery ligandy i jedna wolna para elektronowa, zatem liczba przestrzenna wynosi 5. Cząsteczka nie jest tetraedryczna.