Zadanie 29.2 — grudzień 2022 — Formuła 2023

Formuła 2023rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 29.

Do parametrów charakteryzujących tłuszcze należy tzw. liczba jodowa. Jest ona miarą

nienasycenia tłuszczu i odpowiada liczbie gramów jodu, który może przereagować z próbką

tłuszczu o masie 100 g.

Tłuszcze poddaje się w przemyśle m.in. transestryfikacji, która polega na wymianie reszt

kwasowych na inne lub na podstawieniu innego alkoholu w miejscu glicerolu.

Pewien trigliceryd, którego cząsteczki nie są chiralne, ma liczbę jodową ok. 30. Ten związek

poddano transestryfikacji z metanolem i stwierdzono, że w produktach znajdują się tylko dwa

estry: oleinian metylu i palmitynian metylu.

Wykonaj odpowiednie obliczenia i uzupełnij poniższy wzór, tak aby przedstawiał trigliceryd, który poddano opisanym reakcjom.

Przyjmij wartości mas molowych:

Mglicerolu = 92 g∙mol−1, Mkwasu oleinowego = 282 g∙mol−1, Mkwasu palmitynowego = 256 g∙mol−1.

Obliczenia:

Wzór triglicerydu:

Zadanie 29.2 — materiał graficzny CKE, s. 25, element 1.
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj liczby jodowe wariantów z jedną i dwiema resztami oleinowymi. Jedno C=C przyłącza jeden I2.

Podpowiedź 2

Pasuje jedna reszta oleinowa i dwie palmitynowe. Aby cząsteczka była achiralna, skrajne ramiona glicerolu muszą być takie same.

Podpowiedź 3

Narysuj palmitynowe reszty na obu końcach glicerolu, oleinową w środku; uzasadnij liczbą jodową około 30,5.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Rozpatruje się triglicerydy z jedną albo dwiema resztami kwasu oleinowego. Ich masy molowe wynoszą odpowiednio 832 i 858 g/mol. Liczba moli jodu w 30 g: 30/254 ≈ 0,118 mol; liczba moli triglicerydu w 100 g ≈ 0,12 mol. Zatem cząsteczka zawiera jedną resztę kwasu oleinowego i dwie palmitynowego. Warunek achiralności spełnia wzór:

CKE: achiralny trigliceryd z resztą oleinową przy środkowym atomie węgla glicerolu.

Zasady oceniania

2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz uzupełnienie

wzoru triglicerydu.

1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:

• popełnienie błędów rachunkowych.

LUB

• błędny wzór albo brak wzoru triglicerydu.

0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.

Uwaga: Za samo uzupełnienie wzoru trójglicerydu zdający otrzymuje 0 pkt.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Jedna reszta oleinowa i dwie palmitynowe dają M = 92+282+2·256−3·18 = 832 g·mol−1. Jedno C=C na cząsteczkę odpowiada liczbie jodowej 254/832·100 ≈ 30,5. Dwie reszty oleinowe dałyby M = 858 i liczbę około 59,2, więc nie pasują.

Warunek achiralności wymaga jednakowych reszt przy obu skrajnych C glicerolu. Umieść tam reszty palmitynowe, a oleinową przy środkowym. Nie wystarczy poprawna liczba reszt: ich ustawienie decyduje o symetrii i chiralności.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Rozpatruje się triglicerydy z jedną albo dwiema resztami kwasu oleinowego. Ich masy molowe wynoszą odpowiednio 832 i 858 g/mol. Liczba moli jodu w 30 g: 30/254 ≈ 0,118 mol; liczba moli triglicerydu w 100 g ≈ 0,12 mol. Zatem cząsteczka zawiera jedną resztę kwasu oleinowego i dwie palmitynowego. Warunek achiralności spełnia wzór:

CKE: achiralny trigliceryd z resztą oleinową przy środkowym atomie węgla glicerolu.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2022_12_probny_29.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania