Zadanie 29.1 — grudzień 2022 — Formuła 2023

Formuła 2023rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 29.

Do parametrów charakteryzujących tłuszcze należy tzw. liczba jodowa. Jest ona miarą

nienasycenia tłuszczu i odpowiada liczbie gramów jodu, który może przereagować z próbką

tłuszczu o masie 100 g.

Tłuszcze poddaje się w przemyśle m.in. transestryfikacji, która polega na wymianie reszt

kwasowych na inne lub na podstawieniu innego alkoholu w miejscu glicerolu.

Napisz równanie reakcji kwasu oleinowego z jodem oraz równanie transestryfikacji trioleinianu glicerolu z metanolem. Zastosuj wzory półstrukturalne (grupowe) reagentów organicznych.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Oddziel addycję do C=C od wymiany części alkoholowej trzech wiązań estrowych.

Podpowiedź 2

Pierwsze równanie zużywa jeden I2 na kwas oleinowy. Drugie trzy metanole na jeden trigliceryd.

Podpowiedź 3

Narysuj diiodopochodną kwasu oraz trioleinian + 3 metanole → 3 oleiniany metylu + glicerol.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 29.1 — oryginalne rozwiązanie CKE, s. 26.

Zasady oceniania

2 pkt – poprawne napisanie dwóch równań reakcji.

1 pkt – poprawne napisanie jednego równania reakcji.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Kwas oleinowy ma jedno C=C, do którego w podanym modelu przyłącza się jedna cząsteczka I2. Powstaje nasycony produkt z po jednym I przy obu węglach dawnego wiązania podwójnego, z zachowaną COOH. Transestryfikacja trioleinianu glicerolu trzema metanolami wymienia fragment glicerolowy na trzy grupy metylowe.

Produktami są trzy oleiniany metylu oraz glicerol. W drugim równaniu C=C pozostają nienaruszone. Nie zapisujemy hydrolizy do wolnego kwasu, bo reagentem jest metanol, a reakcja wymienia alkoholową część estru.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 29.1 — oryginalne rozwiązanie CKE, s. 26.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2022_12_probny_29.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania