Zadanie 21 — grudzień 2022 — Formuła 2023

Formuła 2023rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

Jedną z metod analizy instrumentalnej jest spektrometria mas. Podczas takiej analizy

badana próbka (w fazie gazowej) jest poddawana jonizacji. Cząsteczki tracą elektrony

i stają się kationami oraz ulegają fragmentacji, w wyniku której powstają mniejsze kationy.

Następnie wiązka kationów przechodzi przez pole magnetyczne, w którym tor jej ruchu ulega

zakrzywieniu. Wielkość zakrzywienia zależy od stosunku masy do ładunku i dla

jednododatnich kationów jest odwrotnie proporcjonalna do ich masy. W ten sposób kationy

o różnych masach zostają rozdzielone i odpowiadają im oddzielne piki w otrzymanym widmie

masowym. Wysokość tych pików (intensywność) jest proporcjonalna do zawartości

odpowiednich kationów w próbce. Cząsteczkom, które uległy jonizacji, ale nie uległy

fragmentacji, odpowiadają tzw. piki molekularne o największej masie. Poniżej przedstawiono

uproszczony schemat działania spektrometru mas.

Zadanie 21 — materiał graficzny CKE, s. 18, element 2.

Niżej przedstawiono fragment widma masowego bromu, na którym są widoczne piki

molekularne pochodzące od kationów Br2+ o różnym składzie izotopowym. Intensywność

sygnałów (wysokość pików) jest mierzona względem najwyższego piku molekularnego.

Zadanie 21 — materiał graficzny CKE, s. 18, element 1.

Na poniższym fragmencie widma masowego chlorobenzenu pokazano trzy piki, oznaczone

numerami 1 (pik fragmentacyjny) oraz 2, 3 (piki molekularne).

Zadanie 21 — materiał graficzny CKE, s. 19, element 1.

Wpisz do tabeli wzory sumaryczne kationów odpowiadających kolejnym pikom. Jeśli w jonie występuje chlor, podaj jego liczbę masową. Wyjaśnij, dlaczego dwa piki molekularne znacznie różnią się pod względem wysokości.

Numer piku

Wzór kationu

1

 

2

 

3

 

Wyjaśnienie: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Zinterpretuj masy 77, 112 i 114. Dwa wyższe piki różnią się składem izotopowym jednego Cl.

Podpowiedź 2

Fragment 77 to C6H5+. Piki molekularne zawierają odpowiednio 35Cl i 37Cl.

Podpowiedź 3

Wpisz C6H5+, C6H535Cl+ i C6H537Cl+; uzasadnij wysokości naturalną przewagą 35Cl.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

PikWzór kationu
1C6H5+
2C6H535Cl+
3C6H537Cl+

Naturalny chlor zawiera około trzy razy więcej izotopu 35Cl niż 37Cl, stąd różnica wysokości pików molekularnych.

Zasady oceniania

2 pkt – poprawne uzupełnienie całej tabeli i poprawne wyjaśnienie.

1 pkt – poprawne uzupełnienie tylko 2 i 3 wiersza tabeli i poprawne wyjaśnienie.

ALBO

– poprawne uzupełnienie całej tabeli i błędne wyjaśnienie lub brak wyjaśnienia.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Pik 1 odpowiada fragmentowi fenylowemu C6H5+ o masie 77. Piki molekularne zachowują chlorobenzen: C6H535Cl+ ma masę 112, a C6H537Cl+ masę 114. Różnica dwóch jednostek wynika z izotopów Cl, a nie z liczby atomów chloru w cząsteczce.

35Cl jest w naturalnym chlorze około trzykrotnie częstszy niż 37Cl, więc pik 2 jest wyższy. Wpisz ładunek dodatni przy wszystkich kationach i liczbę masową przy chlorze. Nie dopisuj izotopu Cl do fragmentu, który już go utracił.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

PikWzór kationu
1C6H5+
2C6H535Cl+
3C6H537Cl+

Naturalny chlor zawiera około trzy razy więcej izotopu 35Cl niż 37Cl, stąd różnica wysokości pików molekularnych.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2023_2022_12_probny_21

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania