Jedną z metod analizy instrumentalnej jest spektrometria mas. Podczas takiej analizy
badana próbka (w fazie gazowej) jest poddawana jonizacji. Cząsteczki tracą elektrony
i stają się kationami oraz ulegają fragmentacji, w wyniku której powstają mniejsze kationy.
Następnie wiązka kationów przechodzi przez pole magnetyczne, w którym tor jej ruchu ulega
zakrzywieniu. Wielkość zakrzywienia zależy od stosunku masy do ładunku i dla
jednododatnich kationów jest odwrotnie proporcjonalna do ich masy. W ten sposób kationy
o różnych masach zostają rozdzielone i odpowiadają im oddzielne piki w otrzymanym widmie
masowym. Wysokość tych pików (intensywność) jest proporcjonalna do zawartości
odpowiednich kationów w próbce. Cząsteczkom, które uległy jonizacji, ale nie uległy
fragmentacji, odpowiadają tzw. piki molekularne o największej masie. Poniżej przedstawiono
uproszczony schemat działania spektrometru mas.

Niżej przedstawiono fragment widma masowego bromu, na którym są widoczne piki
molekularne pochodzące od kationów Br2+ o różnym składzie izotopowym. Intensywność
sygnałów (wysokość pików) jest mierzona względem najwyższego piku molekularnego.

Na poniższym fragmencie widma masowego chlorobenzenu pokazano trzy piki, oznaczone
numerami 1 (pik fragmentacyjny) oraz 2, 3 (piki molekularne).

Wpisz do tabeli wzory sumaryczne kationów odpowiadających kolejnym pikom. Jeśli w jonie występuje chlor, podaj jego liczbę masową. Wyjaśnij, dlaczego dwa piki molekularne znacznie różnią się pod względem wysokości.
Numer piku | Wzór kationu |
|---|---|
1 | |
2 | |
3 |
Wyjaśnienie: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Zinterpretuj masy 77, 112 i 114. Dwa wyższe piki różnią się składem izotopowym jednego Cl.
Podpowiedź 2
Fragment 77 to C6H5+. Piki molekularne zawierają odpowiednio 35Cl i 37Cl.
Podpowiedź 3
Wpisz C6H5+, C6H535Cl+ i C6H537Cl+; uzasadnij wysokości naturalną przewagą 35Cl.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
| Pik | Wzór kationu |
|---|---|
| 1 | C6H5+ |
| 2 | C6H535Cl+ |
| 3 | C6H537Cl+ |
Naturalny chlor zawiera około trzy razy więcej izotopu 35Cl niż 37Cl, stąd różnica wysokości pików molekularnych.
Zasady oceniania
2 pkt – poprawne uzupełnienie całej tabeli i poprawne wyjaśnienie.
1 pkt – poprawne uzupełnienie tylko 2 i 3 wiersza tabeli i poprawne wyjaśnienie.
ALBO
– poprawne uzupełnienie całej tabeli i błędne wyjaśnienie lub brak wyjaśnienia.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Pik 1 odpowiada fragmentowi fenylowemu C6H5+ o masie 77. Piki molekularne zachowują chlorobenzen: C6H535Cl+ ma masę 112, a C6H537Cl+ masę 114. Różnica dwóch jednostek wynika z izotopów Cl, a nie z liczby atomów chloru w cząsteczce.
35Cl jest w naturalnym chlorze około trzykrotnie częstszy niż 37Cl, więc pik 2 jest wyższy. Wpisz ładunek dodatni przy wszystkich kationach i liczbę masową przy chlorze. Nie dopisuj izotopu Cl do fragmentu, który już go utracił.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
| Pik | Wzór kationu |
|---|---|
| 1 | C6H5+ |
| 2 | C6H535Cl+ |
| 3 | C6H537Cl+ |
Naturalny chlor zawiera około trzy razy więcej izotopu 35Cl niż 37Cl, stąd różnica wysokości pików molekularnych.