Źródło
Informacja do zadań 11.
W poniższej tabeli zamieszczono dane dotyczące rozpuszczalności substancji X w wodzie,
a na wykresie przedstawiono krzywą zależności rozpuszczalności substancji Y w wodzie.
Temperatura, oC | Rozpuszczalność substancji X, g na 100 g wody | |
|---|---|---|
0 | 89 | |
20 | 53 | |
40 | 33 | |
60 | 23 | |
80 | 16 |

Spośród wymienionych niżej substancji wybierz tę, która była oznaczona symbolem X, oraz tę, która była oznaczona symbolem Y. Napisz ich wzory i uzasadnij swój wybór.
O2 AgBr NH3 H2 NH4Cl CaCO3
Wzór substancji X: …
Uzasadnienie: …
Wzór substancji Y: …
Uzasadnienie: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Porównaj nie tylko kierunek krzywych, lecz także wartości rozpuszczalności. Oddziel gazy od soli.
Podpowiedź 2
Amoniak rozpuszcza się znacznie lepiej niż O2 i H2. Spośród soli duże wartości odpowiadają NH4Cl.
Podpowiedź 3
Podaj X — NH3 i Y — NH4Cl, z uzasadnieniem trendu i wielkości rozpuszczalności.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
X: NH3 — rozpuszczalność maleje ze wzrostem temperatury, a pozostałe wymienione gazy rozpuszczają się znacznie słabiej. Y: NH4Cl — rozpuszczalność rośnie ze wzrostem temperatury, a pozostałe sole są trudno rozpuszczalne.
Zasady oceniania
2 pkt – poprawne wskazanie substancji X i substancji Y oraz dwa poprawne uzasadnienia.
1 pkt – poprawne wskazanie jednej substancji i poprawne uzasadnienie jej wyboru.
ALBO
– poprawne wskazanie dwóch substancji i podanie uzasadnień nieodwołujących się do
rozpuszczalności ciał stałych i gazów w wodzie oraz niesprzecznych z poprawnym
wyborem substancji albo brak uzasadnień.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Rozpuszczalność X maleje z temperaturą, co pasuje do gazu, a jej duże wartości wykluczają z podanej listy słabo rozpuszczalne O2 i H2. X to NH3. Rozpuszczalność Y jest duża i rośnie z temperaturą, co pasuje do NH4Cl.
AgBr i CaCO3 są trudno rozpuszczalne, więc nie odpowiadają krzywej Y. Wpisz wzory i porównawcze uzasadnienia dla obu. Sam kierunek zmiany rozpuszczalności nie wystarcza do wyboru X spośród trzech gazów; liczy się także jej rząd wielkości.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
X: NH3 — rozpuszczalność maleje ze wzrostem temperatury, a pozostałe wymienione gazy rozpuszczają się znacznie słabiej. Y: NH4Cl — rozpuszczalność rośnie ze wzrostem temperatury, a pozostałe sole są trudno rozpuszczalne.