Źródło
Informacja do zadań 03.
Cząstki α emitowane przez jądra wielu promieniotwórczych izotopów ulegają zobojętnieniu
elektronami z otoczenia, co prowadzi do powstania gazowego helu. Jeżeli rozpad
promieniotwórczy zachodzi w układzie zamkniętym, ilość helu otrzymanego w taki sposób
jest proporcjonalna do liczby wyemitowanych cząstek α. Ta zależność stała się podstawą
jednej z pierwszych metod wyznaczania stałej Avogadra.
Zmierzono aktywność radu 226Ra i stwierdzono, że 1,0 g tego izotopu w ciągu sekundy
emituje 3,4 ⸱ 1010 cząstek α, co powoduje jego przemianę w radon 222 Rn. Następnie
z izotopu 222Rn, w wyniku ciągu kilku szybkich przemian promieniotwórczych α i β−, powstaje
ołów 210Pb. Dalszy rozpad tego nuklidu nie wpływa na przebieg eksperymentu.
Próbkę zawierającą 200 mg izotopu 226Ra zamknięto na 80 dni (6 912 000 s) w zbiorniku
i po tym czasie stwierdzono, że powstało 7,0 mm3 helu (w przeliczeniu na warunki normalne).
Można przyjąć, że aktywność radu 226Ra była stała w czasie trwania eksperymentu.
Oblicz stałą Avogadra na podstawie danych z opisanego eksperymentu. Przedstaw tok rozumowania.
Obliczenia:
Stała Avogadra:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Z różnicy liczb masowych ustal liczbę rozpadów α w całym łańcuchu. Jeden α daje jeden atom He.
Podpowiedź 2
Pomnóż aktywność próbki przez czas i przez cztery. Przelicz mm3 na dm3, a potem objętość helu na mole.
Podpowiedź 3
Podziel około 1,88·1017 atomów przez 3,125·10−7 mol; otrzymasz Nₐ ≈ 6,0·1023 mol−1.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Przemiana 226Ra w 210Pb daje 4 cząstki α. Dla 0,2 g radu w 6 912 000 s liczba cząstek α i atomów helu wynosi 0,2 · 4 · 3,4 · 1010 · 6 912 000 ≈ 1,88 · 1017. Liczba moli helu: (7 · 10−6 dm3)/(22,4 dm3 · mol−1) = 3,125 · 10−7 mol. NA ≈ (1,88 · 1017)/(3,125 · 10−7) = 6 · 1023 mol−1.
Zasady oceniania
To zadanie jest oceniane z zastosowaniem następujących poziomów rozwiązania:
Poziom 2. 4 pkt – zastosowanie poprawnej metody prowadzącej do obliczenia stałej
(3–4 pkt) Avogadra i poprawne obliczenie stałej Avogadra.
3 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:
• popełnienie błędów rachunkowych.
LUB
• podanie wyniku z błędną jednostką lub bez jednostki.
Uwaga: Maksymalną liczbę punktów zdający może otrzymać tylko wtedy,
gdy nie popełnił żadnych błędów.
Poziom 1. 2 pkt – zastosowanie poprawnej metody prowadzącej do obliczenia liczby
(1–2 pkt)
cząstek α i poprawne obliczenie liczby cząstek α emitowanych
w czasie 80 dni przez próbkę zawierającą początkowo 1 g albo 0,2 g
radu 226Ra.
1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale popełnienie błędów
rachunkowych.
Poziom 0. 0 pkt – zastosowanie błędnej metody albo brak rozwiązania.
(0 pkt) Uwaga: Za samo obliczenie liczby moli helu zdający otrzymuje 0 pkt.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Zmniejszenie A z 226 do 210 oznacza cztery rozpady α na cały opisany łańcuch, bo każdy usuwa cztery nukleony. Z 0,200 g radu w 6 912 000 s powstaje więc 0,200·3,4·1010·6 912 000·4 ≈ 1,88·1017 atomów He.
Objętość 7,0 mm3 to 7,0·10−6 dm3, czyli 3,125·10−7 mol helu przy 22,4 dm3·mol−1. Nₐ = liczba atomów/liczba moli ≈ 6,0·1023 mol−1. Sam pierwszy rozpad Ra do Rn dawałby czterokrotnie za mały bilans helu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Przemiana 226Ra w 210Pb daje 4 cząstki α. Dla 0,2 g radu w 6 912 000 s liczba cząstek α i atomów helu wynosi 0,2 · 4 · 3,4 · 1010 · 6 912 000 ≈ 1,88 · 1017. Liczba moli helu: (7 · 10−6 dm3)/(22,4 dm3 · mol−1) = 3,125 · 10−7 mol. NA ≈ (1,88 · 1017)/(3,125 · 10−7) = 6 · 1023 mol−1.