Zadanie 29 — czerwiec 2026 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony3 pktOczekuje na przegląd podstawy

Konwencja zapisu wzorów peptydów wymaga umieszczenia po lewej stronie reszty

aminokwasu z wolną grupą aminową związaną z atomem węgla 𝛼 – reszty N-końcowej.

Aby zidentyfikować taką resztę w peptydzie, do jej grupy aminowej wprowadza się

podstawnik, który pozostaje z nią związany podczas hydrolizy peptydu. Z powstałej

mieszaniny wydziela się związek znakowany tym podstawnikiem i identyfikuje się

aminokwas. W opisanej metodzie stosuje się np. 1-fluoro-2,4-dinitrobenzen, który reaguje

z peptydem zgodnie z poniższym schematem.

Zadanie 29 — materiał graficzny CKE, s. 30, element 1.

Na podstawie: R.T. Morisson, R.N. Boyd, Chemia organiczna, Warszawa 2012.

Przeprowadzono analizę reszty N-końcowej pewnego peptydu opisaną metodą. Wydzielono –

w postaci obojętnej – produkt połączenia reszty N-końcowej z grupą 2,4-dinitrofenylową.

Ustalono,żemasamolowategozwiązkujestrówna271,19 g ∙mol−1. W tym związku tlen

stanowi 41,30 %, a azot – 15,49 % jego masy.

Na podstawie obliczeń ustal masę molową aminokwasu, którego reszta stanowiła

N-koniecbadanegopeptydu.Napiszwzórpółstrukturalny(grupowy)tegoaminokwasu.

Obliczenia:

Wzór aminokwasu:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Oblicz liczby O i N z udziałów masowych. Odejmij atomy należące do znacznika oraz grupy COOH.

Podpowiedź 2

Dodatkowy tlen jest w łańcuchu bocznym. Przy znakowaniu przybywa netto około 166,1 g·mol−1.

Podpowiedź 3

Wyznacz M ≈ 105 g·mol−1 i narysuj serynę, z CH2OH przy węglu α.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE: obliczenia zawartości tlenu i azotuOdpowiedź CKE: identyfikacja i wzór seryny

Zasady oceniania

3 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń i ustalenie

… N-terminalnego aminokwasu oraz poprawne narysowanie jego wzoru.

2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń i ustalenie masy

molowej aminokwasu oraz błędny wzór aminokwasu lub jego brak.

1 pkt – zastosowanie poprawnej metody oraz popełnienie błędów rachunkowych

prowadzących do ustalenia błędnej masy molowej aminokwasu oraz błędny wzór

aminokwasu lub jego brak

0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W molu znakowanego produktu jest 271,19·0,413/16 ≈ 7 mol O oraz 271,19·0,1549/14 ≈ 3 mol N. Cztery O i dwa N pochodzą od dwóch grup nitrowych znacznika, a dwa O od COOH aminokwasu. Łańcuch boczny ma więc dodatkowy O i nie ma dodatkowego N.

Dołączenie grupy dinitrofenylowej w miejsce jednego H zwiększa masę o około 166,1 g·mol−1. M aminokwasu = 271,19−166,1 ≈ 105,1 g·mol−1, co wskazuje serynę. Narysuj α-aminokwas z boczną CH2OH; sam skład O i N nie rozróżniałby seryny, treoniny i tyrozyny.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE: obliczenia zawartości tlenu i azotuOdpowiedź CKE: identyfikacja i wzór seryny
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2026_06_dodatkowy_29

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania