Zadanie 26.2 — czerwiec 2026 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 26.

N-metylopiperazyna(1-metylopiperazyna)torozpuszczalnawwodziesłabazasadaowzorze:

Informacja wspólna 26 — materiał graficzny CKE, s. 26, element 1.

Tazasadaulegadwustopniowejdysocjacji,wktórejuczestnicząobaatomyazotu. Atom azotu

niezwiązany z grupą metylową ma silniejszy charakter zasadowy.

W tabeli podano wartości 𝐾b1 oraz 𝐾b2 opisanej reakcji dysocjacji N-metylopiperazyny,

wyznaczone w różnych temperaturach.

Temperatura

25 °C

30 °C

40 °C

50 °C

𝐾b1

1,38 ∙10−5

9,77 ∙10−6

6,17 ∙10−6

4,47 ∙10−6

𝐾b2

4,27 ∙10−10

2,51 ∙10−10

2,04 ∙10−10

1,51 ∙10−10

Na podstawie: F. Khalili, A. Henni, A.L.L. East, J. Chem. Eng., 54 (2009) 2914.

Napodstawieinformacjiwstępnejspośródtrzechformkationowych

N-metylopiperazyny wybierz tę, która praktycznie nie występuje w roztworze wodnym, i napisz jej oznaczenie (I, II albo III). Uzasadnij odpowiedź.

Zadanie 26.2 — materiał graficzny CKE, s. 26, element 1.

Oznaczenie: …

Uzasadnienie: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Odczytaj, który N ma według informacji silniejszy charakter zasadowy, i porównaj go z miejscami protonowania na rysunkach.

Podpowiedź 2

Forma II ma H+ przy N z CH3, choć drugi, silniejszy atom N pozostaje nieprotonowany.

Podpowiedź 3

Wskaż II jako formę pomijaną w modelu klucza i uzasadnij pierwszeństwem protonowania atomu N bez grupy metylowej.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Oznaczenie: II.

Uzasadnienie CKE: W roztworze wodnym N-metylopiperazyny nie istnieje (praktycznie) forma, w której jon H+ przyłączony jest do atomu azotu z grupą metylową (o mniejszej wartości Kb) bez przyłączenia najpierw jonu H+ do atomu azotu o większej wartości Kb.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie oraz poprawne uzasadnienie.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Z informacji wynika, że silniej zasadowy jest atom N bez grupy metylowej. W uproszczonym modelu kolejnych etapów proton przyłącza się najpierw do tego atomu, a dopiero potem do drugiego. Forma II przedstawia protonowanie tylko słabszego miejsca, z nieprotonowanym silniejszym, więc klucz wskazuje ją jako pomijaną.

Forma III odpowiada pierwszemu, a I drugiemu etapowi. Zapisz II i uzasadnij kolejnością protonowania podaną w informacji. Same makroskopowe Kb opisują etapy; nie należy bez dodatkowych danych wyznaczać z nich dokładnych udziałów wszystkich mikroform.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Oznaczenie: II.

Uzasadnienie CKE: W roztworze wodnym N-metylopiperazyny nie istnieje (praktycznie) forma, w której jon H+ przyłączony jest do atomu azotu z grupą metylową (o mniejszej wartości Kb) bez przyłączenia najpierw jonu H+ do atomu azotu o większej wartości Kb.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2026_06_dodatkowy_26.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania