Źródło
Informacja do zadań 26.
N-metylopiperazyna(1-metylopiperazyna)torozpuszczalnawwodziesłabazasadaowzorze:

Tazasadaulegadwustopniowejdysocjacji,wktórejuczestnicząobaatomyazotu. Atom azotu
niezwiązany z grupą metylową ma silniejszy charakter zasadowy.
W tabeli podano wartości 𝐾b1 oraz 𝐾b2 opisanej reakcji dysocjacji N-metylopiperazyny,
wyznaczone w różnych temperaturach.
Temperatura | 25 °C | 30 °C | 40 °C | 50 °C |
|---|---|---|---|---|
𝐾b1 | 1,38 ∙10−5 | 9,77 ∙10−6 | 6,17 ∙10−6 | 4,47 ∙10−6 |
𝐾b2 | 4,27 ∙10−10 | 2,51 ∙10−10 | 2,04 ∙10−10 | 1,51 ∙10−10 |
Na podstawie: F. Khalili, A. Henni, A.L.L. East, J. Chem. Eng., 54 (2009) 2914.
Napodstawieinformacjiwstępnejspośródtrzechformkationowych
N-metylopiperazyny wybierz tę, która praktycznie nie występuje w roztworze wodnym, i napisz jej oznaczenie (I, II albo III). Uzasadnij odpowiedź.

Oznaczenie: …
Uzasadnienie: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Odczytaj, który N ma według informacji silniejszy charakter zasadowy, i porównaj go z miejscami protonowania na rysunkach.
Podpowiedź 2
Forma II ma H+ przy N z CH3, choć drugi, silniejszy atom N pozostaje nieprotonowany.
Podpowiedź 3
Wskaż II jako formę pomijaną w modelu klucza i uzasadnij pierwszeństwem protonowania atomu N bez grupy metylowej.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Oznaczenie: II.
Uzasadnienie CKE: W roztworze wodnym N-metylopiperazyny nie istnieje (praktycznie) forma, w której jon H+ przyłączony jest do atomu azotu z grupą metylową (o mniejszej wartości Kb) bez przyłączenia najpierw jonu H+ do atomu azotu o większej wartości Kb.
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie oraz poprawne uzasadnienie.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Z informacji wynika, że silniej zasadowy jest atom N bez grupy metylowej. W uproszczonym modelu kolejnych etapów proton przyłącza się najpierw do tego atomu, a dopiero potem do drugiego. Forma II przedstawia protonowanie tylko słabszego miejsca, z nieprotonowanym silniejszym, więc klucz wskazuje ją jako pomijaną.
Forma III odpowiada pierwszemu, a I drugiemu etapowi. Zapisz II i uzasadnij kolejnością protonowania podaną w informacji. Same makroskopowe Kb opisują etapy; nie należy bez dodatkowych danych wyznaczać z nich dokładnych udziałów wszystkich mikroform.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Oznaczenie: II.
Uzasadnienie CKE: W roztworze wodnym N-metylopiperazyny nie istnieje (praktycznie) forma, w której jon H+ przyłączony jest do atomu azotu z grupą metylową (o mniejszej wartości Kb) bez przyłączenia najpierw jonu H+ do atomu azotu o większej wartości Kb.