Kwas benzoesowy oraz kwas szczawiowy to białe, krystaliczne ciała stałe, dobrze rozpuszczalne w etanolu. Te związki reagują z jonami OH− według równań:

Odważono próbkę mieszaniny kwasów benzoesowego i szczawiowego o masie mx. Tę próbkę rozpuszczono w 100 cm3 etanolu. Do zobojętnienia kwasów w tym roztworze zużyto porcję wodorotlenku sodu o masie mx/2.
Oblicz wyrażoną w procentach masowych zawartość kwasu szczawiowego w badanej mieszaninie. Wynik zaokrąglij do liczby całkowitej.
Przyjmij M(NaOH) = 40 g · mol−1, M(
) = 122 g · mol−1, M(
) = 90 g · mol−1.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Wybierz dogodną masę próbki, np. 1 g. Masa NaOH będzie wtedy równa 0,5 g.
Podpowiedź 2
Zapisz dwa równania: bilans mas kwasów i bilans zużytych OH−, z dwoma dla kwasu szczawiowego.
Podpowiedź 3
Rozwiąż 122b+90s = 1 i b+2s = 0,0125. Otrzymasz około 31% masowych kwasu szczawiowego.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Przyjmując 1,00 g mieszaniny i 0,50 g NaOH: n(NaOH) = 0,0125 mol. Z bilansu 122nb + 90ns = 1,00 i nb + 2ns = 0,0125 otrzymuje się ns = 0,00341 mol kwasu szczawiowego. Udział masowy: 0,00341 · 90/1,00 · 100% ≈ 31%.
Zasady oceniania
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody rozwiązania zadania prowadzącej do obliczenia
zawartości kwasu szczawiowego w mieszaninie, poprawne wykonanie obliczeń oraz
podanie wyniku w odpowiedniej formie.
1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:
• popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego,
LUB
• błędne zaokrąglenie wyniku.
ALBO
– poprawne obliczenie liczby moli kwasu szczawiowego w założonej mieszaninie.
0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Można przyjąć 1,00 g mieszaniny, wtedy zużyto 0,50 g NaOH, czyli 0,0125 mol. Niech b i s oznaczają mole kwasu benzoesowego oraz szczawiowego. Bilans masy to 122b+90s = 1,00, a protonów kwasowych b+2s = 0,0125.
Rozwiązanie daje s ≈ 0,003409 mol, czyli około 0,3068 g kwasu szczawiowego. Udział wynosi 30,68%, po wymaganym zaokrągleniu 31%. Kwas szczawiowy zużywa dwa OH− na cząsteczkę, dlatego proste porównanie mas obu kwasów bez tej różnicy nie wystarcza.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Przyjmując 1,00 g mieszaniny i 0,50 g NaOH: n(NaOH) = 0,0125 mol. Z bilansu 122nb + 90ns = 1,00 i nb + 2ns = 0,0125 otrzymuje się ns = 0,00341 mol kwasu szczawiowego. Udział masowy: 0,00341 · 90/1,00 · 100% ≈ 31%.