Źródło
Informacja do zadań 05–06.

Pewien metal należy do tego samego okresu i do tego
samego bloku konfiguracyjnego co chlor. W reakcji tego
metalu z chlorem powstaje biała substancja stała, która
sublimuje w temperaturze ok. 180 °C. W fazie gazowej ta
substancja występuje w postaci dimerów, których strukturę
dimeryczną przedstawiono na rysunku.
Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2018.
a) Zidentyfikuj metal tworzący opisany chlorek i narysuj wzór elektronowy monomerycznej cząsteczki tego związku. Zaznacz kreskami pary elektronowe wiązań chemicznych oraz wolne pary elektronowe.
b) Wyjaśnij, dlaczego monomery opisanego związku w fazie gazowej dimeryzują.
Odwołaj się do budowy elektronowej cząsteczki monomeru.
Wyjaśnienie: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Zidentyfikuj metal na przecięciu trzeciego okresu i bloku p. Narysuj trzy wiązania do chloru.
Podpowiedź 2
W AlCl3 przy Al pozostaje sześć elektronów. Wolna para Cl może utworzyć wiązanie koordynacyjne z drugim Al.
Podpowiedź 3
Podaj Al, narysuj monomer z trzema wolnymi parami na każdym Cl i uzasadnij dimeryzację niepełnym oktetem glinu.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Metal: glin (Al).
Wzór elektronowy monomeru:

Przykładowe wyjaśnienie CKE: W cząsteczce monomerycznej atom glinu nie uzyskuje oktetu elektronowego, ponieważ, po utworzeniu trzech wiązań kowalencyjnych z atomami chloru, w jego otoczeniu znajduje się tylko sześć elektronów walencyjnych.
Zasady oceniania
2 pkt – poprawne napisanie dwóch elementów odpowiedzi: wzoru elektronowego oraz
wyjaśnienia.
1 pkt – poprawne napisanie jednego z wymaganych elementów odpowiedzi.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Metal trzeciego okresu bloku p to glin. Monomer AlCl3 ma trzy pojedyncze wiązania Al–Cl i po trzy wolne pary na każdym Cl, lecz tylko sześć elektronów wokół Al.
Dwie takie cząsteczki mogą połączyć się przez przekazanie wolnej pary chloru jednego monomeru do elektronowo deficytowego glinu drugiego, tworząc mostki chlorowe dimeru. Narysuj monomer bez fikcyjnej wolnej pary na Al. Wyjaśnienie powinno powiązać niepełny oktet z możliwością przyjęcia pary, a nie samo stwierdzenie, że powstaje większa cząsteczka.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Metal: glin (Al).
Wzór elektronowy monomeru:

Przykładowe wyjaśnienie CKE: W cząsteczce monomerycznej atom glinu nie uzyskuje oktetu elektronowego, ponieważ, po utworzeniu trzech wiązań kowalencyjnych z atomami chloru, w jego otoczeniu znajduje się tylko sześć elektronów walencyjnych.