Zadanie 20.3 — maj 2026 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony3 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 20.

Reakcja Hecka jest stosowana do łączenia cząsteczek dwóch różnych związków

organicznych z utworzeniem nowego wiązania węgiel–węgiel. Jednym z substratów tej

reakcji jest halogenopochodna węglowodoru aromatycznego (halogenek arylu), a drugim –

związek nienasycony z podwójnym wiązaniem przy skrajnym atomie węgla. W odpowiednich

warunkach reakcja przebiega zgodnie z równaniem:

Informacja wspólna 20 — materiał graficzny CKE, s. 20, element 1.

X = Br, I

W jednym z etapów produkcji leku przeciwzapalnego – naproksenu – stosuje się reakcję

Hecka. W jej wyniku powstaje związek Q, którego wzór przedstawiono poniżej.

𝒂

Informacja wspólna 20 — materiał graficzny CKE, s. 20, element 2.

Na podstawie:B.Cornils, W.A.Herrmann,AppliedHomogeneousCatalysiswithOrganometallicWeinheim 2002.Compounds,

Do reakcji Hecka użyto0,1570 gbromobenzenui 0,1081 gkwasu propenowego. W wyniku

przemiany opisanej poniższym równaniem otrzymano 0,1245 gkwasu cynamonowego.

C6H5Br … + … C3H4O2 … → … C9H8O2 … + … HBr

… bromobenzen … kwas propenowy … kwas cynamonowy

Oblicz wydajność opisanej przemiany. Wynik podaj w procentach. Napisznazwę lub wzór substancji użytej w nadmiarze.

Obliczenia:

Wydajność przemiany: … W nadmiarze użyto: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Oblicz mole obu reagentów i wykorzystaj stosunek reakcji 1:1.

Podpowiedź 2

Mniej jest moli bromobenzenu, więc to on ustala teoretyczne 0,148 g produktu.

Podpowiedź 3

Podaj wydajność około 84,1% i kwas propenowy jako substancję w nadmiarze.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Przykładowe rozwiązanie CKE:

n(C6H5Br) = 0,1570/157,0 = 0,001 mol
n(C3H4O2) = 0,1081/72,0 ≈ 0,0015 mol

W nadmiarze użyto kwasu propenowego (C3H4O2).

mteor.(kwasu cynamonowego) = 0,001 · 148 = 0,148 g
W = (0,1245/0,148) · 100% ≈ 84,1%

CKE podaje także wynik 84,0% przy obliczeniach z odpowiednio zaokrąglonymi liczbami moli.

Zasady oceniania

3 pkt – zastosowanie poprawnej metody uwzględniającej sprawdzenie na podstawie

obliczeń, która z substancji została użyta w nadmiarze, poprawne wykonanie

obliczeń i podanie poprawnej wartości wydajności oraz poprawne wskazanie

substancji użytej w nadmiarze (wzór lub nazwa).

2 pkt – zastosowanie poprawnej metody bez sprawdzenia na podstawie obliczeń, która

z substancji została użyta w nadmiarze, poprawne wykonanie obliczeń i podanie

poprawnej wartości wydajności oraz poprawne wskazanie substancji użytej

w nadmiarze (wzór lub nazwa)

ALBO

– zastosowanie poprawnej metody uwzględniającej sprawdzenie na podstawie

obliczeń, która z substancji została użyta w nadmiarze, ale popełnienie błędów

rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku albo wyników i obliczenie

wydajności oraz poprawne wskazanie substancji użytej w nadmiarze (wzór lub

nazwa) w odniesieniu do wykonanych obliczeń

ALBO

– zastosowanie poprawnej metody uwzględniającej sprawdzenie na podstawie

obliczeń, która z substancji została użyta w nadmiarze, poprawne wykonanie

obliczeń i podanie poprawnej wartości masy kwasu cynamonowego lub poprawnych

liczb moli kwasu cynamonowego oraz poprawne wskazanie substancji użytej

w nadmiarze (wzór lub nazwa)

ALBO

– zastosowanie poprawnej metody uwzględniającej sprawdzenie na podstawie

obliczeń, która z substancji została użyta w nadmiarze, poprawne wykonanie

obliczeń i podanie poprawnej wartości masy bromobenzenu, który przereagował oraz

poprawne wskazanie substancji użytej w nadmiarze (wzór lub nazwa).

1 pkt – poprawne wykonanie obliczeń i wskazanie na podstawie obliczeń substancji użytej

w nadmiarze (wzór lub nazwa).

0 pkt – zastosowanie błędnej metody albo brak rozwiązania.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Liczba moli bromobenzenu wynosi 0,1570/157,0 = 0,00100, a kwasu propenowego 0,1081/72,0 ≈ 0,00150. Substraty reagują 1:1, więc ograniczający jest bromobenzen, a kwas propenowy pozostaje w nadmiarze. Teoretyczna masa kwasu cynamonowego wynosi 0,00100·148 = 0,148 g.

Wydajność = 0,1245/0,148·100% ≈ 84,1%. Porównujemy produkt rzeczywisty z teoretycznym, a nie z sumą mas substratów. Nadmiar określamy z moli i współczynników, nie przez porównanie samych mas.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Przykładowe rozwiązanie CKE:

n(C6H5Br) = 0,1570/157,0 = 0,001 mol
n(C3H4O2) = 0,1081/72,0 ≈ 0,0015 mol

W nadmiarze użyto kwasu propenowego (C3H4O2).

mteor.(kwasu cynamonowego) = 0,001 · 148 = 0,148 g
W = (0,1245/0,148) · 100% ≈ 84,1%

CKE podaje także wynik 84,0% przy obliczeniach z odpowiednio zaokrąglonymi liczbami moli.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2026_05_glowny_20.3

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania