Źródło
Informacja do zadań 20.
Reakcja Hecka jest stosowana do łączenia cząsteczek dwóch różnych związków
organicznych z utworzeniem nowego wiązania węgiel–węgiel. Jednym z substratów tej
reakcji jest halogenopochodna węglowodoru aromatycznego (halogenek arylu), a drugim –
związek nienasycony z podwójnym wiązaniem przy skrajnym atomie węgla. W odpowiednich
warunkach reakcja przebiega zgodnie z równaniem:

X = Br, I
W jednym z etapów produkcji leku przeciwzapalnego – naproksenu – stosuje się reakcję
Hecka. W jej wyniku powstaje związek Q, którego wzór przedstawiono poniżej.
𝒂

Na podstawie:B.Cornils, W.A.Herrmann,AppliedHomogeneousCatalysiswithOrganometallicWeinheim 2002.Compounds,
Do reakcji Hecka użyto0,1570 gbromobenzenui 0,1081 gkwasu propenowego. W wyniku
przemiany opisanej poniższym równaniem otrzymano 0,1245 gkwasu cynamonowego.
… bromobenzen … kwas propenowy … kwas cynamonowy
Oblicz wydajność opisanej przemiany. Wynik podaj w procentach. Napisznazwę lub wzór substancji użytej w nadmiarze.
Obliczenia:
Wydajność przemiany: … W nadmiarze użyto: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Oblicz mole obu reagentów i wykorzystaj stosunek reakcji 1:1.
Podpowiedź 2
Mniej jest moli bromobenzenu, więc to on ustala teoretyczne 0,148 g produktu.
Podpowiedź 3
Podaj wydajność około 84,1% i kwas propenowy jako substancję w nadmiarze.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Przykładowe rozwiązanie CKE:
W nadmiarze użyto kwasu propenowego (C3H4O2).
CKE podaje także wynik 84,0% przy obliczeniach z odpowiednio zaokrąglonymi liczbami moli.
Zasady oceniania
3 pkt – zastosowanie poprawnej metody uwzględniającej sprawdzenie na podstawie
obliczeń, która z substancji została użyta w nadmiarze, poprawne wykonanie
obliczeń i podanie poprawnej wartości wydajności oraz poprawne wskazanie
substancji użytej w nadmiarze (wzór lub nazwa).
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody bez sprawdzenia na podstawie obliczeń, która
z substancji została użyta w nadmiarze, poprawne wykonanie obliczeń i podanie
poprawnej wartości wydajności oraz poprawne wskazanie substancji użytej
w nadmiarze (wzór lub nazwa)
ALBO
– zastosowanie poprawnej metody uwzględniającej sprawdzenie na podstawie
obliczeń, która z substancji została użyta w nadmiarze, ale popełnienie błędów
rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku albo wyników i obliczenie
wydajności oraz poprawne wskazanie substancji użytej w nadmiarze (wzór lub
nazwa) w odniesieniu do wykonanych obliczeń
ALBO
– zastosowanie poprawnej metody uwzględniającej sprawdzenie na podstawie
obliczeń, która z substancji została użyta w nadmiarze, poprawne wykonanie
obliczeń i podanie poprawnej wartości masy kwasu cynamonowego lub poprawnych
liczb moli kwasu cynamonowego oraz poprawne wskazanie substancji użytej
w nadmiarze (wzór lub nazwa)
ALBO
– zastosowanie poprawnej metody uwzględniającej sprawdzenie na podstawie
obliczeń, która z substancji została użyta w nadmiarze, poprawne wykonanie
obliczeń i podanie poprawnej wartości masy bromobenzenu, który przereagował oraz
poprawne wskazanie substancji użytej w nadmiarze (wzór lub nazwa).
1 pkt – poprawne wykonanie obliczeń i wskazanie na podstawie obliczeń substancji użytej
w nadmiarze (wzór lub nazwa).
0 pkt – zastosowanie błędnej metody albo brak rozwiązania.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Liczba moli bromobenzenu wynosi 0,1570/157,0 = 0,00100, a kwasu propenowego 0,1081/72,0 ≈ 0,00150. Substraty reagują 1:1, więc ograniczający jest bromobenzen, a kwas propenowy pozostaje w nadmiarze. Teoretyczna masa kwasu cynamonowego wynosi 0,00100·148 = 0,148 g.
Wydajność = 0,1245/0,148·100% ≈ 84,1%. Porównujemy produkt rzeczywisty z teoretycznym, a nie z sumą mas substratów. Nadmiar określamy z moli i współczynników, nie przez porównanie samych mas.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Przykładowe rozwiązanie CKE:
W nadmiarze użyto kwasu propenowego (C3H4O2).
CKE podaje także wynik 84,0% przy obliczeniach z odpowiednio zaokrąglonymi liczbami moli.