Ketony, których cząsteczki zawierają grupę metylową związaną z karbonylowym atomem
węgla, ulegają tzw. reakcji haloformowej, czyli utlenieniu za pomocą jonów XO−, gdzie X
może być chlorem, bromem lub jodem. Przebieg takiej reakcji z udziałem anionów
chloranowych(I) przedstawiono na schemacie:

W pierwszym etapie procesu powstaje odpowiedni anion kwasu karboksylowego RCOO−
oraz haloform CHCl3 (chloroform).
Na podstawie: T.W.G. Solomons, C.B. Fryhle, S.A. Snyder, Chemia organiczna,Warszawa 2022;
R.T. Morisson, R.N. Boyd, Chemia organiczna, Warszawa 2012.
W celu otrzymania kwasu 3-metylobut-2-enowego w temperaturze 60 °C przeprowadzono
reakcję chloranu(I) potasu z odpowiednim ketonem. W tych warunkach podwójne wiązanie
węgiel–węgiel w cząsteczce ketonu nie ulega reakcji.
Napisz wzór półstrukturalny (grupowy) ketonu użytego w reakcji haloformowej.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Porównaj ogólny metyloketon z produktem RCOOH. Fragment R pozostaje ten sam.
Podpowiedź 2
Przy węglu karbonylowym zamiast kwasowej OH trzeba umieścić grupę metylową, zachowując C=C.
Podpowiedź 3
Narysuj 4-metylopent-3-en-2-on i sprawdź obecność fragmentu metylowego bezpośrednio przy C=O.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 pkt – napisanie poprawnego wzoru półstrukturalnego (grupowego) ketonu.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W reakcji haloformowej metyloketon traci grupę metylową sąsiadującą z karbonylem jako haloform, a pozostały fragment karbonylowy staje się grupą karboksylanową. Odtwarzając keton z kwasu 3-metylobut-2-enowego, zamieniamy OH grupy COOH na CH3 przy węglu karbonylowym.
Otrzymujemy 4-metylopent-3-en-2-on. Zachowaj wiązanie C=C oraz rozgałęzienie na jego dalszym węglu, zgodnie z założeniem braku reakcji alkenu w tych warunkach. Substrat ma sześć atomów C, a otrzymany kwas pięć.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
