Zadanie 18 — maj 2026 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Ketony, których cząsteczki zawierają grupę metylową związaną z karbonylowym atomem

węgla, ulegają tzw. reakcji haloformowej, czyli utlenieniu za pomocą jonów XO−, gdzie X

może być chlorem, bromem lub jodem. Przebieg takiej reakcji z udziałem anionów

chloranowych(I) przedstawiono na schemacie:

Zadanie 18 — materiał graficzny CKE, s. 18, element 1.

W pierwszym etapie procesu powstaje odpowiedni anion kwasu karboksylowego RCOO−

oraz haloform CHCl3 (chloroform).

Na podstawie: T.W.G. Solomons, C.B. Fryhle, S.A. Snyder, Chemia organiczna,Warszawa 2022;

R.T. Morisson, R.N. Boyd, Chemia organiczna, Warszawa 2012.

W celu otrzymania kwasu 3-metylobut-2-enowego w temperaturze 60 °C przeprowadzono

reakcję chloranu(I) potasu z odpowiednim ketonem. W tych warunkach podwójne wiązanie

węgiel–węgiel w cząsteczce ketonu nie ulega reakcji.

Napisz wzór półstrukturalny (grupowy) ketonu użytego w reakcji haloformowej.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj ogólny metyloketon z produktem RCOOH. Fragment R pozostaje ten sam.

Podpowiedź 2

Przy węglu karbonylowym zamiast kwasowej OH trzeba umieścić grupę metylową, zachowując C=C.

Podpowiedź 3

Narysuj 4-metylopent-3-en-2-on i sprawdź obecność fragmentu metylowego bezpośrednio przy C=O.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Poprawny wzór półstrukturalny ketonu według CKE.

Zasady oceniania

1 pkt – napisanie poprawnego wzoru półstrukturalnego (grupowego) ketonu.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W reakcji haloformowej metyloketon traci grupę metylową sąsiadującą z karbonylem jako haloform, a pozostały fragment karbonylowy staje się grupą karboksylanową. Odtwarzając keton z kwasu 3-metylobut-2-enowego, zamieniamy OH grupy COOH na CH3 przy węglu karbonylowym.

Otrzymujemy 4-metylopent-3-en-2-on. Zachowaj wiązanie C=C oraz rozgałęzienie na jego dalszym węglu, zgodnie z założeniem braku reakcji alkenu w tych warunkach. Substrat ma sześć atomów C, a otrzymany kwas pięć.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Poprawny wzór półstrukturalny ketonu według CKE.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2026_05_glowny_18

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania