Zadanie 17.2 — maj 2026 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 17.

Niektóre aldehydy w obecności mocnych zasad ulegają reakcji dysproporcjonowania,

prowadzącej do powstania alkoholu i soli kwasu karboksylowego. Dotyczy to związków,

których cząsteczki nie zawierają atomów wodoru związanych z atomem węgla połączonym

z grupą aldehydową – np. 2,2-dimetylopropanalu. Opisana reakcja z udziałem tego aldehydu

przebiega zgodnie z równaniem:

Informacja wspólna 17 — materiał graficzny CKE, s. 17, element 1.

Jeżeli do reakcji użyje się mieszaniny dwóch aldehydów, na ogół powstaną cztery produkty:

dwa alkohole i sole dwóch kwasów. Wyjątek stanowią reakcje, w których jednym

z substratów jest metanal. Ma on na tyle silne właściwości redukujące, że w warunkach

reakcjiutlenia się do kwasu (powstaje HCOOK), a drugi aldehyd wchodzący w skład

mieszaniny substratów redukuje się do alkoholu.

Na podstawie: R.T. Morrison, R.N. Boyd, Chemia organiczna,Warszawa 2012.

Zmieszano alkoholowe roztwory aldehydu benzoesowego (benzenokarboaldehydu) oraz

aldehydu mrówkowego (metanalu) i otrzymano ciekłą mieszaninę, w której alkohol był tylko

rozpuszczalnikiem. Następnie dodano wodorotlenek potasu.

Napisz w formie jonowej skróconej równanie zachodzącej reakcji.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Skorzystaj z wyjątku dla mieszaniny z metanalem: to on ulega utlenieniu.

Podpowiedź 2

Benzaldehyd daje alkohol benzylowy, metanal mrówczan. Do bilansu potrzebny jest jeden OH−.

Podpowiedź 3

Narysuj benzaldehyd + metanal + OH− → alkohol benzylowy + HCOO−, zgodnie z grafiką klucza.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Jonowo skrócone równanie reakcji aldehydu benzoesowego z metanalem i jonami wodorotlenkowymi.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne napisanie we właściwej formie równania reakcji.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W mieszanej reakcji Cannizzaro metanal pełni rolę reduktora i utlenia się do mrówczanu, a benzaldehyd redukuje się do alkoholu benzylowego. Jedna cząsteczka każdego aldehydu oraz jeden OH− dają alkohol i HCOO−. Szkielet aromatyczny pozostaje zachowany, a grupa CHO benzaldehydu staje się CH2OH.

Alkohol będący rozpuszczalnikiem nie jest reagentem bilansu. W formie jonowej skróconej pomijamy K+, zachowując ładunek −1 po obu stronach. Nie zapisujemy czterech produktów charakterystycznych dla ogólnego przypadku dwóch innych aldehydów.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Jonowo skrócone równanie reakcji aldehydu benzoesowego z metanalem i jonami wodorotlenkowymi.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2026_05_glowny_17.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania