Źródło
Informacja do zadań 17.
Niektóre aldehydy w obecności mocnych zasad ulegają reakcji dysproporcjonowania,
prowadzącej do powstania alkoholu i soli kwasu karboksylowego. Dotyczy to związków,
których cząsteczki nie zawierają atomów wodoru związanych z atomem węgla połączonym
z grupą aldehydową – np. 2,2-dimetylopropanalu. Opisana reakcja z udziałem tego aldehydu
przebiega zgodnie z równaniem:

Jeżeli do reakcji użyje się mieszaniny dwóch aldehydów, na ogół powstaną cztery produkty:
dwa alkohole i sole dwóch kwasów. Wyjątek stanowią reakcje, w których jednym
z substratów jest metanal. Ma on na tyle silne właściwości redukujące, że w warunkach
reakcjiutlenia się do kwasu (powstaje HCOOK), a drugi aldehyd wchodzący w skład
mieszaniny substratów redukuje się do alkoholu.
Na podstawie: R.T. Morrison, R.N. Boyd, Chemia organiczna,Warszawa 2012.
Zmieszano alkoholowe roztwory aldehydu benzoesowego (benzenokarboaldehydu) oraz
aldehydu mrówkowego (metanalu) i otrzymano ciekłą mieszaninę, w której alkohol był tylko
rozpuszczalnikiem. Następnie dodano wodorotlenek potasu.
Napisz w formie jonowej skróconej równanie zachodzącej reakcji.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Skorzystaj z wyjątku dla mieszaniny z metanalem: to on ulega utlenieniu.
Podpowiedź 2
Benzaldehyd daje alkohol benzylowy, metanal mrówczan. Do bilansu potrzebny jest jeden OH−.
Podpowiedź 3
Narysuj benzaldehyd + metanal + OH− → alkohol benzylowy + HCOO−, zgodnie z grafiką klucza.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie we właściwej formie równania reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W mieszanej reakcji Cannizzaro metanal pełni rolę reduktora i utlenia się do mrówczanu, a benzaldehyd redukuje się do alkoholu benzylowego. Jedna cząsteczka każdego aldehydu oraz jeden OH− dają alkohol i HCOO−. Szkielet aromatyczny pozostaje zachowany, a grupa CHO benzaldehydu staje się CH2OH.
Alkohol będący rozpuszczalnikiem nie jest reagentem bilansu. W formie jonowej skróconej pomijamy K+, zachowując ładunek −1 po obu stronach. Nie zapisujemy czterech produktów charakterystycznych dla ogólnego przypadku dwóch innych aldehydów.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
