Zadanie 17.1 — maj 2026 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 17.

Niektóre aldehydy w obecności mocnych zasad ulegają reakcji dysproporcjonowania,

prowadzącej do powstania alkoholu i soli kwasu karboksylowego. Dotyczy to związków,

których cząsteczki nie zawierają atomów wodoru związanych z atomem węgla połączonym

z grupą aldehydową – np. 2,2-dimetylopropanalu. Opisana reakcja z udziałem tego aldehydu

przebiega zgodnie z równaniem:

Informacja wspólna 17 — materiał graficzny CKE, s. 17, element 1.

Jeżeli do reakcji użyje się mieszaniny dwóch aldehydów, na ogół powstaną cztery produkty:

dwa alkohole i sole dwóch kwasów. Wyjątek stanowią reakcje, w których jednym

z substratów jest metanal. Ma on na tyle silne właściwości redukujące, że w warunkach

reakcjiutlenia się do kwasu (powstaje HCOOK), a drugi aldehyd wchodzący w skład

mieszaniny substratów redukuje się do alkoholu.

Na podstawie: R.T. Morrison, R.N. Boyd, Chemia organiczna,Warszawa 2012.

Napisz wzór półstrukturalny (grupowy) jednego z izomerycznych dimetylobutanali, który nie ulega opisanej reakcji z KOH.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Szukasz przykładu z wodorem przy węglu bezpośrednio sąsiadującym z CHO.

Podpowiedź 2

Sprawdź 2,3-dimetylobutanal albo 3,3-dimetylobutanal. Oba zachowują wodór przy Cα.

Podpowiedź 3

Narysuj jeden z tych izomerów, np. 2,3-dimetylobutanal, z poprawną grupą aldehydową.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Przykładowe poprawne wzory izomerów dimetylobutanalu według CKE.

Zasady oceniania

1 pkt – napisanie poprawnego wzoru izomeru dimetylobutanalu spełniającego warunek

zadania.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Opisana reakcja Cannizzaro dotyczy aldehydów bez wodoru przy węglu α, sąsiadującym z grupą CHO. Aby wskazać dimetylobutanal, który jej nie ulega według podanej reguły, trzeba zachować przynajmniej jeden H w pozycji α. Przykładem jest 2,3-dimetylobutanal: przy C2 pozostaje jeden wodór.

Można też narysować 3,3-dimetylobutanal, mający w tej pozycji CH2. Wybierz jeden poprawny wzór. Nie wybieraj 2,2-dimetylobutanalu, bo jego węgiel α nie ma H i spełnia warunek reakcji opisanej w informacji.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Przykładowe poprawne wzory izomerów dimetylobutanalu według CKE.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2026_05_glowny_17.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania