Źródło
Informacja do zadań 16.
Źródłem informacji o budowie związku jest m.in. indeks niedoboru wodoru, czyli liczba równa
sumarycznejliczbiepierścieniiliczbiewiązań𝜋 wstrukturzezwiązkuorganicznego. Wartość
indeksu to także liczba cząsteczek wodoru, które należy dodać do cząsteczki danego
związku organicznego, aby przekształcić ją w acykliczną cząsteczkę nasyconą.
Na podstawie:T.W.G. Solomons, C.B. Fryhle, S.A. Snyder, Chemia organiczna,Warszawa 2022.
Dwa węglowodory – A i B – mają po 6 atomów węgla w cząsteczkach i taki sam wzór
sumaryczny oraz jednakowy indeks niedoboru wodoru równy 2. W obecności katalizatora
platynowego te związki reagują z wodorem i tworzą związki nasycone. Do reakcji jednego
mola węglowodoru B potrzeba dwa razy więcej wodoru niż do reakcji jednego mola
węglowodoru A. Ponadto wiadomo, że:
• w cząsteczkach węglowodoru A nie występują trzeciorzędowe atomy węgla
• łańcuch węglowodoru B jest nierozgałęziony i zawiera cztery atomy węgla o hybrydyzacji
orbitali walencyjnych sp2. W wyniku polimeryzacji węglowodoru B można otrzymać
związek o wzorze pokazanym na stronie 17.

Napisz równanie reakcji węglowodoru A z wodorem oraz wzór węglowodoru B.
Zastosuj wzory półstrukturalne (grupowe) lub uproszczone związków organicznych.
Równanie reakcji:
Wzór węglowodoru B: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Porównaj indeks 2 z rzeczywistym zużyciem wodoru. Pierścień nie musi zanikać podczas uwodornienia C=C.
Podpowiedź 2
A jest cykloheksenem. W merze B odtwórz dwa C=C pomiędzy atomami, które utworzyły łańcuch polimeru.
Podpowiedź 3
Narysuj cykloheksen + H2 → cykloheksan z Pt oraz wzór heksa-2,4-dienu jako B.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
2 pkt – poprawne napisanie równania reakcji węglowodoru A z wodorem oraz poprawne
napisanie wzoru półstrukturalnego (grupowego) węglowodoru B.
1 pkt – poprawne napisanie równania reakcji węglowodoru A z wodorem oraz niepoprawne
napisanie wzoru półstrukturalnego (grupowego) węglowodoru B
ALBO
– niepoprawne napisanie równania reakcji węglowodoru A z wodorem oraz poprawne
napisanie wzoru półstrukturalnego (grupowego) węglowodoru B.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Wzór C6H10 i indeks 2 mogą odpowiadać pierścieniowi z jednym C=C albo dwóm C=C w łańcuchu. A zużywa jeden mol H2, więc ma pierścień i jedno wiązanie podwójne. Brak trzeciorzędowych C prowadzi do cykloheksenu, którego uwodornienie daje cykloheksan.
B zużywa dwa mole H2 i ma cztery C o sp2, zatem jest dienem. Odczytując podstawione końce meru, odtwarzamy heksa-2,4-dien. W równaniu A zaznacz katalizator Pt, a B przedstaw wzorem z dwiema sprzężonymi wiązaniami C=C.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
