Jon CO32− reaguje z cząsteczką wody zgodnie z równaniem:
Równowagę tej reakcji opisuje stała dysocjacji zasadowej Kb wyrażona równaniem:
Iloczyn stałej dysocjacji kwasowej jonu HCO3− i stałej dysocjacji zasadowej sprzężonej z nim
zasady CO32− jest równy iloczynowi jonowemu wody:
𝐾a ⋅ 𝐾b = 𝐾w
W temperaturze 25 °C iloczyn jonowy wody wynosi 𝐾w = 1,00 ⋅ 10−14, a pierwsza i druga
stała dysocjacji kwasu węglowego są równe odpowiednio:
𝐾a1 = 4,47 ⋅ 10−7 𝐾a2 = 4,68 ⋅ 10−11
Na podstawie: J. Minczewski, Z. Marczenko, Chemia analityczna, Warszawa 2022;
Z. Galus (red.), Ćwiczenia rachunkowe z chemii analitycznej, Warszawa2013.
Oblicz pH – w temperaturze 𝟐𝟓 °𝐂 – roztworu K2CO3 o stężeniu molowym równym
𝟎, 𝟏𝟎 mol · dm‒3. W obliczeniach pomiń drugi etap dysocjacji zasadowej.
Obliczenia:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Wskaż kwas bezpośrednio sprzężony z CO32−. Jego stałą jest druga Kₐ kwasu węglowego.
Podpowiedź 2
Oblicz Kb z Kw/Kₐ2, a następnie rozwiąż x2/(0,10−x) = Kb.
Podpowiedź 3
Z [OH−] około 4,52·10−3 otrzymasz pH około 11,66, czyli 11,7.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Przykładowe rozwiązania CKE: należy użyć stałej drugiego etapu dysocjacji kwasowej Ka2 = 4,68 · 10−11.
Sposób bez uproszczenia:
Sposób z uproszczeniem:
CKE podaje również równoważne metody ze stopniem dysocjacji albo bezpośrednim obliczeniem pOH z pKb2.
Zasady oceniania
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz napisanie
wartości pH.
1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale popełnienie błędów rachunkowych
prowadzących do błędnego wyniku liczbowego
ALBO
– zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz napisanie
wartości stężenia jonów OH−.
0 pkt – zastosowanie błędnej metody albo brak rozwiązania.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
CO32− jest zasadą sprzężoną z HCO3−, dlatego używamy Kₐ2, a nie Kₐ1 kwasu węglowego. Kb = 10−14/(4,68·10−11) ≈ 2,14·10−4. Dla x = [OH−] równanie ma postać x2/(0,10−x) = Kb.
Daje x ≈ 4,52·10−3 mol·dm−3, pOH ≈ 2,34 i pH ≈ 11,66, czyli 11,7 przy jednym miejscu. Uproszczenie x ≈ √(Kb·c) także prowadzi do około 11,7, lecz dokładne równanie nie wymaga wcześniejszej oceny małości x. Pomijamy drugi etap hydrolizy zgodnie z poleceniem.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Przykładowe rozwiązania CKE: należy użyć stałej drugiego etapu dysocjacji kwasowej Ka2 = 4,68 · 10−11.
Sposób bez uproszczenia:
Sposób z uproszczeniem:
CKE podaje również równoważne metody ze stopniem dysocjacji albo bezpośrednim obliczeniem pOH z pKb2.