Pewien jonowy związek X składa się z wapnia, z węgla i z azotu. Masa wapnia stanowi 50 %
masy całego związku, a masa węgla –15 % jego masy. Wzór empiryczny związku X jest też
wzorem rzeczywistym. Anion związku X ma taką samą strukturę elektronową jak tlenek
węgla(IV).
Na podstawie obliczeń ustal i napisz wzór sumaryczny związku X. Narysuj wzór elektronowy anionu tego związku. Zaznacz kreskami wiązania chemiczne i wolne pary elektronowe.
Obliczenia:
Wzór sumaryczny związku X: …
Wzór elektronowy anionu:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Wyznacz brakujący udział azotu i przelicz masy na mole atomów. Wapń tworzy Ca2+.
Podpowiedź 2
Najprostszy stosunek Ca:C:N to 1:1:2. Anion ma ładunek 2− i układ podobny do CO2.
Podpowiedź 3
Podaj CaCN2; narysuj N=C=N z dwiema wolnymi parami na każdym N, w nawiasie z ładunkiem 2−.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Przykładowe rozwiązanie CKE – sposób 1:
Wzór sumaryczny: CaCN2.

Uwaga CKE: Geometria jonu nie podlega ocenie.
Zasady oceniania
2 pkt – na podstawie obliczeń poprawne ustalenie i napisanie poprawnego wzoru
sumarycznego związku X i poprawne narysowanie wzoru elektronowego anionu
z uwzględnieniem wolnych par elektronowych i ładunku.
1 pkt – na podstawie obliczeń poprawne ustalenie i napisanie poprawnego wzoru
sumarycznego związku X, ale błędne narysowanie wzoru elektronowego anionu albo
brak wzoru elektronowego anionu
ALBO
– na podstawie obliczeń poprawne ustalenie stosunku molowego pierwiastków
w związku X wyrażonego liczbami całkowitymi i brak wzoru sumarycznego związku X,
ale poprawne narysowanie wzoru elektronowego anionu z uwzględnieniem wolnych
par elektronowych i ładunku
ALBO
– na podstawie obliczeń poprawne ustalenie stosunku molowego pierwiastków
w związku X, ale popełnienie błędu rachunkowego, który nie zmienia stosunku
molowego Ca : C : N = 1 : 1 : 2 i poprawne narysowanie wzoru elektronowego anionu
z uwzględnieniem wolnych par elektronowych i ładunku.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
W 100 g związku jest 50 g Ca, 15 g C i 35 g N. Stosunek moli atomów wynosi 50/40 : 15/12 : 35/14 = 1,25:1,25:2,50 = 1:1:2. Wzór to CaCN2, a wapniowi Ca2+ odpowiada anion CN22−.
Izoelektronowość z CO2 wskazuje na układ dwóch wiązań podwójnych z C w środku. Każdy skrajny N ma dwie wolne pary, a cały jon umieszczamy w nawiasie z ładunkiem 2−. Nie zapisujemy dwóch oddzielnych jonów cyjankowych, bo miałyby inny skład.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Przykładowe rozwiązanie CKE – sposób 1:
Wzór sumaryczny: CaCN2.

Uwaga CKE: Geometria jonu nie podlega ocenie.