Zadanie 5 — maj 2026 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy

Pewien jonowy związek X składa się z wapnia, z węgla i z azotu. Masa wapnia stanowi 50 %

masy całego związku, a masa węgla –15 % jego masy. Wzór empiryczny związku X jest też

wzorem rzeczywistym. Anion związku X ma taką samą strukturę elektronową jak tlenek

węgla(IV).

Na podstawie obliczeń ustal i napisz wzór sumaryczny związku X. Narysuj wzór elektronowy anionu tego związku. Zaznacz kreskami wiązania chemiczne i wolne pary elektronowe.

Obliczenia:

Wzór sumaryczny związku X: …

Wzór elektronowy anionu:

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Wyznacz brakujący udział azotu i przelicz masy na mole atomów. Wapń tworzy Ca2+.

Podpowiedź 2

Najprostszy stosunek Ca:C:N to 1:1:2. Anion ma ładunek 2− i układ podobny do CO2.

Podpowiedź 3

Podaj CaCN2; narysuj N=C=N z dwiema wolnymi parami na każdym N, w nawiasie z ładunkiem 2−.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Przykładowe rozwiązanie CKE – sposób 1:

m(Ca) : m(C) : m(N) = 50 : 15 : 35
n(Ca) : n(C) : n(N) = 50/40 : 15/12 : 35/14 = 1,25 : 1,25 : 2,5 = 1 : 1 : 2

Wzór sumaryczny: CaCN2.

Dwa poprawne wzory Lewisa anionu CN2 o ładunku 2 minus, z wiązaniami i wolnymi parami elektronowymi, wycięte z klucza CKE.

Uwaga CKE: Geometria jonu nie podlega ocenie.

Zasady oceniania

2 pkt – na podstawie obliczeń poprawne ustalenie i napisanie poprawnego wzoru

sumarycznego związku X i poprawne narysowanie wzoru elektronowego anionu

z uwzględnieniem wolnych par elektronowych i ładunku.

1 pkt – na podstawie obliczeń poprawne ustalenie i napisanie poprawnego wzoru

sumarycznego związku X, ale błędne narysowanie wzoru elektronowego anionu albo

brak wzoru elektronowego anionu

ALBO

– na podstawie obliczeń poprawne ustalenie stosunku molowego pierwiastków

w związku X wyrażonego liczbami całkowitymi i brak wzoru sumarycznego związku X,

ale poprawne narysowanie wzoru elektronowego anionu z uwzględnieniem wolnych

par elektronowych i ładunku

ALBO

– na podstawie obliczeń poprawne ustalenie stosunku molowego pierwiastków

w związku X, ale popełnienie błędu rachunkowego, który nie zmienia stosunku

molowego Ca : C : N = 1 : 1 : 2 i poprawne narysowanie wzoru elektronowego anionu

z uwzględnieniem wolnych par elektronowych i ładunku.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W 100 g związku jest 50 g Ca, 15 g C i 35 g N. Stosunek moli atomów wynosi 50/40 : 15/12 : 35/14 = 1,25:1,25:2,50 = 1:1:2. Wzór to CaCN2, a wapniowi Ca2+ odpowiada anion CN22−.

Izoelektronowość z CO2 wskazuje na układ dwóch wiązań podwójnych z C w środku. Każdy skrajny N ma dwie wolne pary, a cały jon umieszczamy w nawiasie z ładunkiem 2−. Nie zapisujemy dwóch oddzielnych jonów cyjankowych, bo miałyby inny skład.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Przykładowe rozwiązanie CKE – sposób 1:

m(Ca) : m(C) : m(N) = 50 : 15 : 35
n(Ca) : n(C) : n(N) = 50/40 : 15/12 : 35/14 = 1,25 : 1,25 : 2,5 = 1 : 1 : 2

Wzór sumaryczny: CaCN2.

Dwa poprawne wzory Lewisa anionu CN2 o ładunku 2 minus, z wiązaniami i wolnymi parami elektronowymi, wycięte z klucza CKE.

Uwaga CKE: Geometria jonu nie podlega ocenie.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2026_05_glowny_05

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania