Źródło
Informacja do zadań 29.
Erytrytol jest naturalnym związkiem organicznym stosowanym jako substancja słodząca
(E968). Wzór erytrytolu w projekcji Fischera podano poniżej.

CH2OH
Utlenienie grupy –OH przy pierwszym atomie węgla w cząsteczce erytrytolu prowadzi do
powstania cząsteczki monosacharydu o nazwie D-erytroza.
Rozstrzygnij, czy cząsteczka erytrytolu jest chiralna. Odpowiedź uzasadnij.
Rozstrzygnięcie: …
Uzasadnienie: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Sprawdź nie tylko centra stereogeniczne, ale też symetrię całej struktury z jednakowymi końcami CH2OH.
Podpowiedź 2
Układ OH po tej samej stronie Fischera daje w tym przypadku formę mezo.
Podpowiedź 3
Odpowiedz „nie”, wskazując płaszczyznę symetrii lub formę mezo erytrytolu.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Rozstrzygnięcie: Nie.
Przykładowe uzasadnienia CKE:
• Cząsteczka ma płaszczyznę symetrii.
• Jest to forma mezo więc jest optycznie nieczynna.
Zasady oceniania
1 pkt – napisanie poprawnego rozstrzygnięcia i poprawnego uzasadnienia.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Erytrytol ma dwa centra stereogeniczne, lecz w pokazanej konfiguracji oba końce łańcucha są jednakowe, a cząsteczka ma wewnętrzną symetrię. Jest formą mezo i pozostaje achiralny.
W projekcji Fischera grupy OH przy dwóch środkowych atomach C leżą po tej samej stronie; można wskazać płaszczyznę symetrii dzielącą równoważne połowy. Odpowiadamy „nie” i uzasadniamy symetrią. Sama obecność asymetrycznych atomów C nie wystarcza do rozstrzygnięcia chiralności całej cząsteczki, gdy istnieje wewnętrzny element symetrii.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Rozstrzygnięcie: Nie.
Przykładowe uzasadnienia CKE:
• Cząsteczka ma płaszczyznę symetrii.
• Jest to forma mezo więc jest optycznie nieczynna.