Zadanie 28.1 — czerwiec 2025 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony2 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 28.

Forma, w jakiej aminokwasy występują w roztworach wodnych, zależy od pH roztworu.

W środowisku o niskim pH lizyna występuje w formie dwudodatniego kationu, w którym są

obecne trzy grupy o charakterze kwasowym. Stałe dysocjacji kwasowej tych grup są różne –

ich wartości umieszczono na schemacie:

Informacja wspólna 28 — materiał graficzny CKE, s. 26, element 1.

Wraz ze wzrostem pH grupy o charakterze kwasowym kolejno tracą protony i w środowisku

silnie zasadowym lizyna występuje w formie anionu.

W podanym wzorze kationu wyróżniono dwa atomy węgla – oznaczono je literami 𝑥 i 𝑦.

Do roztworu zawierającego kationy lizyny o wzorze podanym w informacji wstępnej stopniowo

wprowadzano wodny roztwór wodorotlenku sodu.

Uzupełnij poniższy schemat. Wpisz w odpowiednie miejsca wzory grup w powstających

– wraz ze wzrostem pH – jonach lizyny oznaczonych literami A i B.

Korekta redakcyjna wzoru: w dwóch miejscach schematu CKE zastąpiono błędne grupy metylowe prawidłowymi grupami metylenowymi. Pola do uzupełnienia zachowano.

Schemat przemian jonów lizyny; skorygowany łańcuch zawiera trzy grupy CH2. Pola A i B do uzupełnienia.
Oryginalny schemat CKEZadanie 28.1 — materiał graficzny CKE, s. 26, element 1.
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Uszereguj trzy Kₐ malejąco. Im większa stała, tym wcześniej grupa traci proton przy zwiększaniu pH.

Podpowiedź 2

Najpierw COOH przechodzi w COO−, następnie NH3+ przy y w NH2. Grupa przy x reaguje ostatnia.

Podpowiedź 3

W A wpisz COO− i dwie NH3+; w B COO−, NH3+ przy x oraz NH2 przy y.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

JonGrupa karboksylowaGrupa przy atomie xGrupa przy atomie y
ACOO−NH3+NH3+
BCOO−NH3+NH2

Zasady oceniania

2 pkt – napisanie poprawnych wzorów dwóch jonów (uzupełnienie schematu).

1 pkt – napisanie poprawnego wzoru jednego jonu (uzupełnienie schematu w części A albo

w części B).

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Przy wzroście pH najpierw odłącza się proton grupy o największej Kₐ, czyli COOH. Jon A ma więc COO− i nadal dwie NH3+, z ładunkiem wypadkowym +1.

Następna traci proton grupa przy węglu y, ponieważ jej Kₐ = 6,9·10−10 jest większa od 2,1·10−11 dla grupy przy x. Jon B ma COO−, NH3+ przy x i NH2 przy y, więc ładunek wypadkowy zero. Zachowaj poprawiony szkielet lizyny z grupami metylenowymi; wcześniejsza uwaga redakcyjna dotyczy błędu oryginalnego szablonu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

JonGrupa karboksylowaGrupa przy atomie xGrupa przy atomie y
ACOO−NH3+NH3+
BCOO−NH3+NH2
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2025_06_dodatkowy_28.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania