Źródło
Informacja do zadań 28.
Forma, w jakiej aminokwasy występują w roztworach wodnych, zależy od pH roztworu.
W środowisku o niskim pH lizyna występuje w formie dwudodatniego kationu, w którym są
obecne trzy grupy o charakterze kwasowym. Stałe dysocjacji kwasowej tych grup są różne –
ich wartości umieszczono na schemacie:

Wraz ze wzrostem pH grupy o charakterze kwasowym kolejno tracą protony i w środowisku
silnie zasadowym lizyna występuje w formie anionu.
W podanym wzorze kationu wyróżniono dwa atomy węgla – oznaczono je literami 𝑥 i 𝑦.
Do roztworu zawierającego kationy lizyny o wzorze podanym w informacji wstępnej stopniowo
wprowadzano wodny roztwór wodorotlenku sodu.
Uzupełnij poniższy schemat. Wpisz w odpowiednie miejsca wzory grup w powstających
– wraz ze wzrostem pH – jonach lizyny oznaczonych literami A i B.
Korekta redakcyjna wzoru: w dwóch miejscach schematu CKE zastąpiono błędne grupy metylowe prawidłowymi grupami metylenowymi. Pola do uzupełnienia zachowano.

Oryginalny schemat CKE

Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Uszereguj trzy Kₐ malejąco. Im większa stała, tym wcześniej grupa traci proton przy zwiększaniu pH.
Podpowiedź 2
Najpierw COOH przechodzi w COO−, następnie NH3+ przy y w NH2. Grupa przy x reaguje ostatnia.
Podpowiedź 3
W A wpisz COO− i dwie NH3+; w B COO−, NH3+ przy x oraz NH2 przy y.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
| Jon | Grupa karboksylowa | Grupa przy atomie x | Grupa przy atomie y |
|---|---|---|---|
| A | COO− | NH3+ | NH3+ |
| B | COO− | NH3+ | NH2 |
Zasady oceniania
2 pkt – napisanie poprawnych wzorów dwóch jonów (uzupełnienie schematu).
1 pkt – napisanie poprawnego wzoru jednego jonu (uzupełnienie schematu w części A albo
w części B).
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Przy wzroście pH najpierw odłącza się proton grupy o największej Kₐ, czyli COOH. Jon A ma więc COO− i nadal dwie NH3+, z ładunkiem wypadkowym +1.
Następna traci proton grupa przy węglu y, ponieważ jej Kₐ = 6,9·10−10 jest większa od 2,1·10−11 dla grupy przy x. Jon B ma COO−, NH3+ przy x i NH2 przy y, więc ładunek wypadkowy zero. Zachowaj poprawiony szkielet lizyny z grupami metylenowymi; wcześniejsza uwaga redakcyjna dotyczy błędu oryginalnego szablonu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
| Jon | Grupa karboksylowa | Grupa przy atomie x | Grupa przy atomie y |
|---|---|---|---|
| A | COO− | NH3+ | NH3+ |
| B | COO− | NH3+ | NH2 |