Źródło
Informacja do zadań 27.
Aminokwasy, które w cząsteczkach zawierają pierwszorzędową grupę aminową, ulegają
reakcji z kwasem azotowym(III). Tę przemianę ilustruje schemat:

Na podstawie: L. Kłyszejko-Stefanowicz, Ćwiczenia rachunkowe z biochemii, Warszawa 2011.
Aminokwasy zawierające w cząsteczkach pierścień aromatyczny reagują z kwasem
azotowym(V). Przebieg reakcji tyrozyny z kwasem azotowym(V) przedstawia równanie:

Na podstawie: A. Polanowski, Laboratorium z biochemii, Wrocław 2011.
Przeprowadzono doświadczenie z udziałem trzech dipeptydów 1., 2. i 3. o wzorach:



1. 2. 3.
Te dipeptydy umieszczono oddzielnie – w przypadkowej kolejności – w probówkach
oznaczonych numerami I, II i III. Przeprowadzono doświadczenie, w którym każdy dipeptyd
poddano dwóm reakcjom: z kwasem HNO2 oraz z kwasem HNO3. Wyniki doświadczenia
przedstawiono w poniższej tabeli.
Wzór kwasu użytego do identyfikacji | Zmiany zaobserwowane w probówkach | ||
|---|---|---|---|
I | II | III | |
HNO2 | pojawiły się pęcherzyki bezbarwnego gazu | pojawiły się pęcherzyki bezbarwnego gazu | nie zaobserwowano zmian |
HNO3 | nie zaobserwowano zmian | zawartość probówki zabarwiła się na żółto | zawartość probówki zabarwiła się na żółto |
Na podstawie wyników doświadczenia zidentyfikuj zawartość probówek. Uzupełnij zdania. Zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie. Następnie napisz nazwę reakcji, której przebieg spowodował powstanie związków o żółtej barwie.
W probówce I znajdował się (dipeptyd 1. / dipeptyd 2. / dipeptyd 3.).
W probówce II znajdował się (dipeptyd 1. / dipeptyd 2. / dipeptyd 3.).
Nazwa reakcji: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Oddziel dwa kryteria: wolna pierwszorzędowa NH2 daje gaz, a fragment aromatyczny może dać żółty produkt z HNO3.
Podpowiedź 2
Dipeptyd 1 spełnia tylko pierwsze kryterium, 3 oba, a 2 ma na końcu prolinę.
Podpowiedź 3
Wpisz I — dipeptyd 1, II — dipeptyd 3; podaj nazwę reakcja ksantoproteinowa lub nitrowanie.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Probówka I: dipeptyd 1.
Probówka II: dipeptyd 3.
Nazwa reakcji: ksantoproteinowa ALBO nitrowanie ALBO substytucja grupy nitrowej.
Zasady oceniania
2 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch zdań oraz napisanie poprawnej nazwy reakcji.
1 pkt – poprawne uzupełnienie zdań oraz napisanie błędnej nazwy reakcji albo jej brak
ALBO
– niepoprawne uzupełnienie zdania lub zdań albo brak odpowiedzi oraz napisanie
poprawnej nazwy reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Gaz po dodaniu HNO2 wskazuje na wolną pierwszorzędową grupę aminową. Dipeptyd 1 ma taką grupę i nie ma pierścienia aromatycznego, więc odpowiada probówce I.
Dipeptyd 3 ma wolną NH2 oraz resztę tyrozyny, dlatego daje gaz i żółtą barwę: to probówka II. Dipeptyd 2 ma N-końcową prolinę z drugorzędową grupą aminową, więc w tej próbie nie wydziela N2, lecz reaguje z HNO3. Żółta barwa wynika z reakcji ksantoproteinowej, czyli nitrowania pierścienia aromatycznego.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Probówka I: dipeptyd 1.
Probówka II: dipeptyd 3.
Nazwa reakcji: ksantoproteinowa ALBO nitrowanie ALBO substytucja grupy nitrowej.