Zastąpienie w cząsteczkach związków organicznych atomu tlenu atomem siarki powoduje
znaczące zmiany we właściwościach fizycznych i chemicznych tych substancji. Poniżej
przedstawiono wzory dwóch takich związków:

Związki 1. i 2. – mimo podobnej budowy ich cząsteczek – znacznie różnią się wartościami
temperatury wrzenia.
a) Uzupełnij tabelę. Przyporządkuj wartości temperatury wrzenia (pod ciśnieniem
𝟏𝟎𝟎𝟎 𝐡𝐏𝐚) 𝟑𝟓 °𝐂 i 𝟕𝟖 °𝐂 do związków 1. i 2.
Związek | Temperatura wrzenia, °C |
|---|---|
1. | |
2. |
b) Wyjaśnij, dlaczego te związki (etanol i etanotiol) znacznie różnią się wartościami temperatury wrzenia. Odnieś się do konsekwencji różnicy w budowie cząsteczek obu związków.
Wyjaśnienie: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Porównaj zdolność grup OH i SH do silnych oddziaływań międzycząsteczkowych.
Podpowiedź 2
Etanol tworzy typowe silne wiązania wodorowe dzięki O–H. W tiolu oddziaływania są słabsze.
Podpowiedź 3
Przypisz 78°C etanolowi i 35°C etanotiolowi, uzasadniając silniejszymi oddziaływaniami między cząsteczkami alkoholu.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
| Związek | Temperatura wrzenia, °C |
|---|---|
| 1. | 78 |
| 2. | 35 |
Przykładowe wyjaśnienie CKE: Między cząsteczkami alkoholu zachodzą silniejsze oddziaływania niż między cząsteczkami etanotiolu, ponieważ w cząsteczkach alkoholu istnieją grupy –OH zdolne do tworzenia wiązań wodorowych.
Zasady oceniania
2 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli – przyporządkowanie wartości temperatury wrzenia
oraz wyjaśnienie uwzględniające obecność oddziaływań międzycząsteczkowych.
1 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli – przyporządkowanie wartości temperatury wrzenia,
ale niepełne lub błędne wyjaśnienie
ALBO
– brak uzupełnienia tabeli oraz poprawne wyjaśnienie uwzględniające obecność
oddziaływań międzycząsteczkowych.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Etanol, związek 1, ma temperaturę wrzenia 78°C, a etanotiol, związek 2, 35°C. Silnie polarne grupy O–H etanolu tworzą między cząsteczkami sieć wiązań wodorowych, wymagającą dodatkowej energii do rozdzielenia.
Grupy S–H tworzą znacznie słabsze oddziaływania tego rodzaju, więc etanotiol wrze niżej mimo większej masy molowej. Wyjaśnienie dotyczy oddziaływań między cząsteczkami, a nie zrywania wiązań kowalencyjnych podczas wrzenia. Nie trzeba twierdzić, że etanotiol jest całkowicie niepolarny, aby uzasadnić tę różnicę.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
| Związek | Temperatura wrzenia, °C |
|---|---|
| 1. | 78 |
| 2. | 35 |
Przykładowe wyjaśnienie CKE: Między cząsteczkami alkoholu zachodzą silniejsze oddziaływania niż między cząsteczkami etanotiolu, ponieważ w cząsteczkach alkoholu istnieją grupy –OH zdolne do tworzenia wiązań wodorowych.