Zadanie 21.2 — czerwiec 2025 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 21.

W celu otrzymania bromoalkanu o wzorze sumarycznym C5H11Br przeprowadzono reakcję

alkoholu alifatycznego z halogenkiem fosforu(III). Reakcja przebiega zgodnie ze schematem,

w którym R to grupa alkilowa, a X – atom halogenu:

Informacja wspólna 21 — materiał graficzny CKE, s. 20, element 1.

W cząsteczkach otrzymanej bromopochodnej występują:

• drugorzędowy asymetryczny atom węgla

• trzeciorzędowy atom węgla.

Na podstawie: K.H. Lautenschläger, W. Schröter, A. Wanninger, Nowoczesne kompendium chemii, Warszawa 2007.

Uwaga redakcyjna. Bilans schematu wynosi 3 R–OH + PX₃ → 3 R–X + H₃PO₃.

Związek Q to izomer opisanej powyżej bromopochodnej. W cząsteczce tego izomeru znajduje

się jeden czwartorzędowy atom węgla. Związek Q poddano reakcji hydrolizy zasadowej.

Napisz wzór półstrukturalny (grupowy) organicznego produktu reakcji hydrolizy zasadowej związku Q.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Odtwórz szkielet z jednym C związanym z czterema innymi C. Br musi znajdować się na końcu jednego ramienia.

Podpowiedź 2

Hydroliza wymienia Br na OH bez zmiany połączeń między atomami C.

Podpowiedź 3

Narysuj 2,2-dimetylopropan-1-ol, z końcową CH2OH obok czwartorzędowego węgla.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Wzór półstrukturalny produktu hydrolizy związku Q.

Zasady oceniania

1 pkt – napisanie poprawnego wzoru półstrukturalnego (grupowego) produktu reakcji

hydrolizy.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Jeden czwartorzędowy atom C w pięciowęglowym szkielecie wymaga układu neopentylowego: centralny węgiel łączy cztery inne atomy C. Brom znajduje się na jednym z końcowych fragmentów metylenowych. W hydrolizie zasadowej zastępujemy Br przez OH, zachowując szkielet.

Produktem organicznym jest 2,2-dimetylopropan-1-ol, pokazany w kluczu. Nie umieszczaj OH przy czwartorzędowym węglu, ponieważ miałby wtedy pięć wiązań. Alkohol jest pierwszorzędowy, mimo silnego rozgałęzienia sąsiedniego atomu C.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Wzór półstrukturalny produktu hydrolizy związku Q.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2025_06_dodatkowy_21.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania