Zadanie 20.2 — czerwiec 2025 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 20.

Dehydratacja alkoholi prowadzona w podwyższonej temperaturze i w obecności stężonego

kwasu siarkowego(VI) pozwala otrzymać alkeny. Ta reakcja przebiega w trzech etapach.

W pierwszym etapie cząsteczka alkoholu ulega protonowaniu. Następnie zachodzą powolna

dysocjacja protonowanej formy alkoholu z utworzeniem karbokationu (etap drugi) oraz szybkie

odszczepienie protonu od sąsiedniego atomu węgla – o wyższej rzędowości – z utworzeniem

alkenu (etap trzeci). Opisany proces przedstawiono na schemacie:

Informacja wspólna 20 — materiał graficzny CKE, s. 18, element 1.

alkohol protonowany alkohol karbokation … alken

Wiązanie podwójne w cząsteczce alkenu – głównego produktu dehydratacji – często znajduje

się w innym miejscu, niż wynikałoby to z położenia grupy –OH w substracie. Dzieje się tak

dlatego, że powstający karbokation ulega przegrupowaniu. Dochodzi wtedy do przeniesienia

atomu wodoru lub grupy alkilowej od sąsiedniego atomu węgla, czemu towarzyszy

przemieszczenie się ładunku dodatniego. Przegrupowanie zachodzi zawsze wtedy, gdy może

powstać trwalszy karbokation, czyli taki, w którym ładunek dodatni znajduje się na atomie

węgla o możliwie najwyższej rzędowości.

Na podstawie: R.T. Morrison, R.N. Boyd, Chemia organiczna, Warszawa 2012.

Napisz wzór strukturalny karbokationu, który powstaje w drugim etapie dehydratacji propan-2-olu. We wzorze zaznacz ładunek dodatni przy odpowiednim atomie.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Usuń wodę z protonowanej grupy OH. Ładunek pozostaje na węglu, który był z nią związany.

Podpowiedź 2

Dla propan-2-olu jest to środkowy C, połączony z H i dwiema grupami metylowymi.

Podpowiedź 3

Narysuj trzywęglowy karbokation z plusem przy C2, bez atomu O, zachowując siedem atomów H.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Wzór strukturalny karbokationu z dodatnim ładunkiem na środkowym atomie węgla.

Zasady oceniania

1 pkt – napisanie poprawnego wzoru strukturalnego karbokationu.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Po protonowaniu OH propan-2-olu powstaje dobra grupa odchodząca, czyli woda. Jej odłączenie pozostawia dodatni ładunek przy środkowym, drugim atomie węgla, który nadal ma jeden H i dwie grupy metylowe.

Narysuj kation propan-2-ylowy zgodnie z grafiką klucza, zaznaczając ładunek na C2. W pełnym wzorze strukturalnym pokaż wszystkie wiązania C–H. Nie umieszczaj ładunku na tlenie, ponieważ pytanie dotyczy etapu po odejściu wody, a nie protonowanego alkoholu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Wzór strukturalny karbokationu z dodatnim ładunkiem na środkowym atomie węgla.
Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2025_06_dodatkowy_20.2

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania