Źródło
Informacja do zadań 20.
Dehydratacja alkoholi prowadzona w podwyższonej temperaturze i w obecności stężonego
kwasu siarkowego(VI) pozwala otrzymać alkeny. Ta reakcja przebiega w trzech etapach.
W pierwszym etapie cząsteczka alkoholu ulega protonowaniu. Następnie zachodzą powolna
dysocjacja protonowanej formy alkoholu z utworzeniem karbokationu (etap drugi) oraz szybkie
odszczepienie protonu od sąsiedniego atomu węgla – o wyższej rzędowości – z utworzeniem
alkenu (etap trzeci). Opisany proces przedstawiono na schemacie:

alkohol protonowany alkohol karbokation … alken
Wiązanie podwójne w cząsteczce alkenu – głównego produktu dehydratacji – często znajduje
się w innym miejscu, niż wynikałoby to z położenia grupy –OH w substracie. Dzieje się tak
dlatego, że powstający karbokation ulega przegrupowaniu. Dochodzi wtedy do przeniesienia
atomu wodoru lub grupy alkilowej od sąsiedniego atomu węgla, czemu towarzyszy
przemieszczenie się ładunku dodatniego. Przegrupowanie zachodzi zawsze wtedy, gdy może
powstać trwalszy karbokation, czyli taki, w którym ładunek dodatni znajduje się na atomie
węgla o możliwie najwyższej rzędowości.
Na podstawie: R.T. Morrison, R.N. Boyd, Chemia organiczna, Warszawa 2012.
Napisz wzór strukturalny karbokationu, który powstaje w drugim etapie dehydratacji propan-2-olu. We wzorze zaznacz ładunek dodatni przy odpowiednim atomie.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Usuń wodę z protonowanej grupy OH. Ładunek pozostaje na węglu, który był z nią związany.
Podpowiedź 2
Dla propan-2-olu jest to środkowy C, połączony z H i dwiema grupami metylowymi.
Podpowiedź 3
Narysuj trzywęglowy karbokation z plusem przy C2, bez atomu O, zachowując siedem atomów H.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
1 pkt – napisanie poprawnego wzoru strukturalnego karbokationu.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Po protonowaniu OH propan-2-olu powstaje dobra grupa odchodząca, czyli woda. Jej odłączenie pozostawia dodatni ładunek przy środkowym, drugim atomie węgla, który nadal ma jeden H i dwie grupy metylowe.
Narysuj kation propan-2-ylowy zgodnie z grafiką klucza, zaznaczając ładunek na C2. W pełnym wzorze strukturalnym pokaż wszystkie wiązania C–H. Nie umieszczaj ładunku na tlenie, ponieważ pytanie dotyczy etapu po odejściu wody, a nie protonowanego alkoholu.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
