Źródło
Informacja do zadań 07.
Przeprowadzono doświadczenie, w którym na stały tlenek manganu(IV) podziałano gorącym
kwasem solnym. Wydzielający się chlor wprowadzono do probówki, w której znajdował się
wodny roztwór pewnej soli. Przebieg doświadczenia zilustrowano na schemacie.

Do tak powstałego roztworu po ściance probówki wprowadzono chloroform. To spowodowało
utworzenie dwóch warstw: górnej – o zabarwieniu brunatnym – i dolnej, bezbarwnej.
Następnie zawartość probówki dokładnie wymieszano i pozostawiono do powtórnego
rozdzielenia warstw. Po rozwarstwieniu cieczy warstwa górna była żółtopomarańczowa,
a dolna zabarwiła się na fioletoworóżowo.
Opisane doświadczenie przeprowadzono z udziałem pewnej soli, której wzoru nie podano
na schemacie.
Spośród wymienionych poniżej soli wybierz wzór tej, której wodny roztwór został użyty w tym doświadczeniu. Napisz jej nazwę systematyczną i uzupełnij zdanie. Zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.
NaF … NaBr … NaI
Nazwa systematyczna soli: …
Przebieg doświadczenia wskazuje, że wolny chlor jest (silniejszym / słabszym) utleniaczem
niż wolny (fluor / brom / jod).
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Najbardziej diagnostyczna jest barwa po wymieszaniu z chloroformem. Fioletoworóżowa warstwa zawiera jod.
Podpowiedź 2
Jod powstaje z I−, więc potrzebna była sól NaI. Chlor odbiera elektrony jodkom.
Podpowiedź 3
Podaj jodek sodu i zaznacz, że chlor jest silniejszym utleniaczem niż jod.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
NaI — jodek sodu. Wolny chlor jest silniejszym utleniaczem niż wolny jod.
Zasady oceniania
2 pkt – poprawny wybór i napisanie nazwy soli oraz poprawne uzupełnienie zdania.
1 pkt – poprawny wybór i napisanie nazwy soli oraz błędne uzupełnienie zdania albo brak
uzupełnienia.
ALBO
– błędny wybór soli i napisanie jej nazwy albo brak nazwy soli oraz poprawne
uzupełnienie zdania.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Brunatna barwa wodnej warstwy, a następnie fioletoworóżowa barwa chloroformu wskazują na jod. Chlor utlenił więc I− do I2, co wymaga użycia NaI, czyli jodku sodu.
Chloroform tworzy dolną warstwę, ponieważ ma większą gęstość od wody; po wymieszaniu rozpuszcza część jodu i ujawnia jego charakterystyczną barwę. Reakcja wypierania jodu dowodzi, że wolny chlor jest silniejszym utleniaczem niż wolny jod. Nie wybieramy bromku na podstawie samej początkowej brunatnej barwy bez uwzględnienia próby ekstrakcyjnej.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
NaI — jodek sodu. Wolny chlor jest silniejszym utleniaczem niż wolny jod.