Zadanie 23.1 — maj 2025 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadania 23.

Próba Lucasa pozwala na identyfikację alkoholi różniących się rzędowością. Polega na

reakcji alkoholu ze stężonym kwasem solnym w obecności ZnCl2. Przebieg reakcji, która

zachodzi podczas tej próby, można opisać poniższym równaniem.

ROH + HCl → RCl + H2O

Dodatnim wynikiem opisanej próby jest zmętnienie lub rozwarstwienie się cieczy. Alkohole

pierwszorzędowe nie ulegają tej reakcji, drugorzędowe reagują po podgrzaniu, natomiast

trzeciorzędowe reagują natychmiast.

R.T. Morrison, R.N. Boyd, Chemia organiczna, Warszawa 2018.

W probówce przeprowadzono próbę Lucasa z alkoholem A o wzorze sumarycznym C5H12O.

O tym związku wiadomo, że jego cząsteczki nie są chiralne. Początkowo nie

zaobserwowano objawów reakcji, natomiast po ogrzaniu pojawiło się zmętnienie.

Napisz wzór półstrukturalny (grupowy) oraz nazwę systematyczną alkoholu A.

Nazwa systematyczna: …

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Z wyniku próby Lucasa ustal rzędowość, a z braku chiralności ogranicz wybór izomeru.

Podpowiedź 2

Szukasz alkoholu II-rzędowego, w którym węgiel z OH ma dwa jednakowe podstawniki alkilowe.

Podpowiedź 3

Podaj pentan-3-ol i narysuj OH przy środkowym węglu łańcucha pięciowęglowego.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Odpowiedź CKE 23.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 26.

Nazwa systematyczna: pentan-3-ol

Zasady oceniania

1 pkt – napisanie poprawnego wzoru półstrukturalnego i nazwy systematycznej alkoholu A.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Brak objawu na zimno i zmętnienie po ogrzaniu oznaczają w warunkach opisanej próby alkohol drugorzędowy. Z nierozgałęzionych izomerów C5H12O pentan-2-ol jest chiralny, natomiast pentan-3-ol ma przy węglu z OH dwie jednakowe grupy etylowe i jest achiralny.

To on spełnia wszystkie warunki. Napisz nazwę pentan-3-ol i narysuj pięciowęglowy łańcuch z OH przy trzecim węglu. Sama zgodność wzoru sumarycznego nie wystarczy: trzeba jednocześnie uwzględnić rzędowość i symetrię podstawników.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Odpowiedź CKE 23.1 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 26.

Nazwa systematyczna: pentan-3-ol

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2025_05_glowny_23.1

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania